چهار مقام ویژه قمر بنی هاشم (ع)

21:21 - 1398/01/20

- عباس بن علی (صلوات الله علیهما) دارای ویژگی های معنوی خاصی مانند مقام تسلیم، تصدیق، وفا و نُصح در حد اعلی بود که در زیارت نامه آن حضرت ذکر شده و وجود چنین خصایصی باعث ممتاز گشتن وی از سایر شهداء شده است.

حضرت عباس

یکی از راه های پی بردن به مقام و عظمت قمر منیر بنی هاشم (علیه السلام) مراجعه به زیارت‌نامه آن حضرت است که از امام صادق (صلوات الله علیه) نقل شده: «أَشْهَدُ لَكَ‏ بِالتَّسْلِيمِ‏ وَ التَّصْدِيقِ وَ الْوَفَاءِ وَ النَّصِيحَةِ لِخَلَفِ النَّبِيِّ الْمُرْسَل‏ [1] شهادت می دهم براى حضرتت به تسليم و تصديق و وفا، و خيرخواهى، براى يادگار پيامبر مرسل»، در این بیان شریف به چهار مقام ویژه عباس بن علی (صلوات الله علیهما) اشاره می شود:

الف: مقام تسلیم
«در دایره قسمت ما نقطه تسلیمیم
لطف آنچه تو اندیشی حکم آنچه تو فرمایی» [2]
با توجه به فرمایش امیرالمومنین (صلوات الله علیه): «الدُّنیَا دارٌ بالبلاءِ مَحفوفَةٌ [3] دنیا سرایی است که به بلا پیچیده شده است»، در مواجه با مشکلات، بلاها و مصیبت‌ها چندین عکس العمل معنوی مانند توکل، صبر، رضا و تسلیم قابل تصور است و در این میان، مقام تسلیم برترین آن‌هاست.
 زیرا توکل عبارتست از آن‌که قدرت انسان مستغرق و فانی در قدرت حق تعالی شود، همان‌طوری‌که مقام رضا یعنی اراده انسان مستغرق و فانی در اراده خدا شود، و مراد از مقام تسلیم نیز آن است که علم انسان مستغرق و فانی در علم حضرت حق شود.[4] به عبارتی دیگر: در مقام توکل شخص برای خود اراده و قدرتی می‌بیند، لکن اراده و قدرتش را تفویض به وکیل می‌کند.
اما در مقام رضا، شخص راضی، برای خود اراده و قدرتی نمی‌بیند، آن‌چه از حق تعالی صادر می‌شود موجب خشنودی اوست، در مقابل تلخی‌ها و سختی‌ها که لازمه زندگی دنیاست هرگز احساس نارضایتی ندارد، بلکه با خشنودی و رضایت کامل تحمل می‌کند، و زبان حال و قالش این است‌:
«عاشقم بر لطف و بر قهرش به جد
ای عجب من عاشق این هر دو ضد».[5]
تفاوت مقام صبر با مقام رضا این است که انسان در مقام صبر تلخی می‌بیند ولی برای رسیدن به ثواب تحمل می‌کند از باب «إنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِساب [زمر/10] البته صابران به حد كامل و بدون حساب پاداش داده خواهند شد».
اما انسان در مقام رضا اصلا تلخی نمی‌بیند، بلکه بلا و مصیبت را لطف الهی تلقی می‌کند و آن را نشانه اعتنا و توجه محبوب به خود می‌داند.
مقام تسلیم از مقام رضا هم بالاتر است، چون در مقام رضا هر چه حق تعالی مقرر فرموده موافق طبع شخص است. اما در مقام تسلیم انسان برای خود طبعی نمی‌بیند تا موافق یا مخالف باشد، در مقام تسلیم خودی نمی‌بیند تا بگوید من پسندم آنچه را جانان پسندد، بلکه خود و هرچه دارد را تسلیم حق تعالی می‌کند، و حضرت ابالفضل (علیه السلام) دارای مقام تسلیم بود.

ب: مقام تصدیق
قدم بعد از تسلیم تصدیق است. انسانی که تسلیم محض شد مَحرم می شود و به مرحله ای می رسد که به صدق و حقانیت صاحب ولایت پی می برد. در جریان عاشورا، برخی از افراد در رابطه با قیام سید الشهداء (صلوات الله علیه) اظهار نظر می کردند و ایراداتی داشتند، [6] ولی در هیچ منبعی ذکر نشده که قمر بنی هاشم (علیه السلام) در مقابل امام، اظهار نظری کرده باشد. این همان مقام تصدیق است که هر چه امام بفرماید را صدق بداند.

ج: مقام وفا
 عباس بن علی (علیهماالسلام) مصداق أتم و أکمل وفای به عهد و باقی ماندن بر بیعت بود که خداوند مومنان را این چنین توصیف می کند: «الَّذینَ یُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا یَنْقُضُونَ الْمیثاق [رعد/20]‏ آن‌ها که به عهد الهى وفا مى‏کنند، و پیمان را نمی‏‌شکنند».
وفاداری حضرت ابالفضل (علیه السلام) نسبت به صاحب ولایت جلوه های گوناگونی دارد، مثلا: زمانی که دو مرتبه برای او امان نامه آوردند،[7] هر دو را با قاطعیت رد می کند و یا در شب عاشورا زمانی که امام بیعتش را از اصحاب بر می دارد، نخستین کسی است که اظهار وفاداری می‌کند و عرضه می دارد: «لِمَ‏ نَفْعَلُ‏ ذَلِكَ‏ لِنَبْقَى‏ بَعْدَكَ‏ لَا أَرَانَا اللَّهُ ذَلِكَ أَبَدا [8] دست از ياری تو برداريم که بعد از تو زنده باشيم؟ خدا هرگز نخواهد که بعد از تو زنده باشيم»؛ یا زمانی که به شریعه فرات می رسد در حالی که در اوج تشنگی است، اما به احترام لبان خشکیده امام زمانش، قطره ای آب نمی نوشد و مشک را پر از آب می کند و به سمت خیمه حرکت می کند.[9]

د: مقام نُصح
نُصح به معنای خلوص است. [1] قمر بنی هاشم (علیه السلام) نهایت خلوص را در انجام فرمان امامش به کار گرفت و در همه مراحل به عنوان یک سرباز ولایت انجام وظیفه کرد. حتی در آخرین لحظات، وقتی برای تهیه آب می رود در مسیری گام بر دارد که هزاران تیر انداز و مبارز در کمین نشسته اند و با آن که صدها توجیه برای نرفتن و آب نیاوردن می توانست بیاورد، ولی تمام همتش انجام وظیفه و بر آورده کردن خواسته امامش بود.

بنابراین مقام تسلیم، تصدیق، وفا و نُصح در وجود حضرت عباس بن علی (صلوات الله علیهما) بود که وی را از سایر شهداء ممتاز می کند و به مقامی می رساند که به فرموده امام سجاد (علیه السلام): «اِنَّ لِلْعَبَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مَنْزِلَةً يَغْبِطُهُ‏ بِهَا جَمِيعُ الشُّهَدَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ [11] براى عبّاس (عليه السلام)، نزد خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، منزلتى است كه همه شهدا در روز قيامت، به آن مقام غبطه می خورند».

--------------------------------------------------------------
پی نوشت:
[1]. ابن قولويه، جعفر بن محمد، كامل الزيارات، ص 256، ‏ناشر: دار المرتضوية، مكان چاپ: نجف اشرف‏، 1356 ش‏.
[2]. حافظ، غزل 493.
[3]. تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم‏، ص 104، ناشر: دار الكتاب الإسلامی، مكان چاپ: قم‏،1410 ق‏.
[4]. ر.ک: طوسی، خواجه نصیر الدین، آغاز و انجام (به ضمیمه تعلیقات)، ص 63و 64، وزارت ارشاد، تهران‏، چاپ چهارم، 1374ش‏.
[5]. مولوی، مثنوی معنوی، دفتر اول، بخش 84، قصه بازرگان کی طوطی محبوس او.
[6]. ر. ک مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار(ط- بيروت)، ج44، ص 364، ناشر: دار إحياء التراث العربي‏، مكان چاپ: بیروت، 1403ق.
[7]. ابو مخنف كوفى، لوط بن يحيى‏، وقعة الطفّ‏، 189، ناشر: جامعه مدرسين‏، مكان چاپ: ايران؛ قم‏، 1417ق‏.
[8]. مفيد، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، ج2، ص 91، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، ناشر: كنگره شيخ مفيد، مكان چاپ: قم، ‏1413 ق‏.
[9]. ابن حيون، نعمان بن محمد، شرح الأخبار في فضائل الأئمة الأطهار عليهم السلام‏، ج3، ص 192، ناشر: جامعه مدرسين‏، مكان چاپ: قم‏، 1409 ق‏.
[10]. قرشى بنايى على اكبر، قاموس قرآن‏، ج7، ص 71، ناشر: دار الكتب الاسلامية، مكان چاپ: تهران‏، 1412ق‏.
[11]. ابن بابويه، محمد بن على‏، الأمالي( للصدوق)، ص 463، ناشر: كتابچى‏، چاپ تهران، 1376ش.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.