من یک خبرنگارم

22:53 - 1395/05/15

چکیده:خبرنگاران بخاطر بیان اخبار متعدد و گوناگون در رسانه‌ها نقش بسزایی دارند و خبرنگاران باید برای اطلاع رسانی اخبار به دو نکته که از اصول اساسی خبرنگاری است توجه کنند:
1ـ بیان اخبار صحیح
2ـ بیان خبر از منابع صحیح و موثق

من یک خبرنگارم

دنیای امروز رسانه‏ ها، عامل در هم تنیدگی بیشتر و پیوستگی افراد در يك جامعه به شمار مي‏‌روند. رسانه‏ هاي خبري و نوشتاری، كتاب‏‌هاي منتشر شده، فيلم‏‌ها، برنامه‏‌هاي تلويزیونی و فعاليت‏ هاي ديگر ارتباطي، بر همه جنبه‏‌هاي زندگي اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي افراد اثر مي‏ گذارند. اینجاست که غير اخلاقي يا غير اصولي عمل كردن رسانه‌ها، نه فقط بر تك تك افراد، بلكه بر روابط ميان آنها نيز تأثير مي‏‌گذارد.
توسعه شبكه‏‌هاي اطلاع‏ رساني و پيشرفت چشم‏گير فن‏ آوري ارتباطات نيز بر اهميت اين موضوع افزوده و مصرف كنندگان اين رسانه‌ها را به شكلي گسترده، به همه افراد بشر تعميم داده است. بطوری که امروزه کار و ارتباط با کابل و تلوزیون فراتر رفته و همه‌ی افراد جامعه در کمترین زمان اطلاع از خبرها یا حوادث و اتفاقات جهان مطلع می‌شوند.
نکته‌ی مهم و موثر و قابل تامل در این کار، افرادي هستند كه در رسانه‏ ها كار مي‏‌كنند، که بايد چارچوبي اخلاقي فراتر از اخلاق جاري در خانواده‏ ها، يا مدرسه‏ ها و همچنین جامعه و عرف عامیانه را در نظر بگيرند.

در کار خبرنگاری و اطلاع رسانی برای مردم به چند نکته باید توجه داشت:
1ـ از جمله اصول و اخلاق حرفه ای خبرنگار، بیان و ارائه کردن اطلاعات و اخبار صحیح و سازنده است، بدین صورت که خبرنگار در رسانه‌ی نوشتاری و دیداری در واقع امانتدار مردم در دستیابی به اطلاعات صحیح محسوب خواهد شد و وظیفه‌ی یک خبرنگار اقتضا دارد که باید به نحو احسن اخلاق امانت داری را عمل نماید، که خلاف این عمل موجب می‌شود که یک خبرنگار اطلاعات دروغی را منتشر کرده و طبیعتا باعث گمراه شدن یک ملت شود.
خداوند در قرآن درباره‌ی امانت داری در خبر می‌فرماید:
«إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا [نساء/58] خدا به شما فرمان می دهد که امانتها را به صاحبانشان باز گردانيد».
اگر خبرنگاری اطلاعات خلاف واقع به جامعه دهد در امانت خود ،خیانت کرده است.
لذا یکی از معظلات و مشکلاتی که امروزه با آن در جراید و اخبار مواجه هستیم عدم امانت داری بعضی از خبرنگاران در اطلاع رسانی و بیان وقایع می‌باشد که با تقطیع و همچنین گاهی اوقات زیاد یا کم کردن اخبار، خود خبر را وارونه و برعکس بیان گفته شده توسط شخص گوینده بیان می‌کنند. و یکی از آثار شوم این عمل از بین رفتن آرامش و وحدت در جامعه خواهد بود.

2ـ بیان خبر از منابع صحیح و موثق
یکی دیگر از اصول خبرنگاری بیان خبر از منابع موثق و مورد اعتماد می‌باشد که یک خبرنگار باید به آن توجه نماید، زیرا توجه نکردن به این اصل اساسی موجبات ایجاد شایعه را در کشور می‌نماید. امروزه در شبکه های مجازی انسان باید به این اصل اساسی توجه کند که هر خبری را از هر رسانه‌ای انتشار ندهد، که انتشار هر خبری بدون سند موجبات وهن و بدگمانی را در افراد موجب خواهد شد.
خداوند در قرآن نیز به این اصل اساسی متذکر می‌شوند:
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلي‏ ما فَعَلْتُمْ نادِمينَ [حجرات/6] ای کسانی که ایمان آورده اید! اگر شخص فاسقی خبری برای شما بیاورد، درباره آن تحقیق کنید، مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید و از کرده خود پشیمان شوید!».
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان ذیل این آیه می‌فرمایند:
«حيات آدمى حياتى است علمى، و انسان سلوك طريق زندگى‏اش را بر اين اساس بنا نهاده كه آنچه به چشم خود مى‏‌بيند، به همان عمل كند، حال چه خير باشد و نافع و چه شر باشد و مضر. و چون مايحتاج زندگى‏‌اش و آنچه مربوط و متعلق به زندگى او است منحصر در ديدني‌ها و شنيدني‌هاى خودش نيست بلكه بيشتر آنها از حيطه ديد و علم او غايب است، ناگزير مى‏‌شود كه بقيه حوائج خود را كه گفتيم از حيطه علم او غايب است از راه علم ديگران تكميل و تتميم كند، علمى كه ديگران با مشاهده و يا با گوش خود بدست آورده‏‌اند، و اين همان خبر است.
پس اعتماد به خبر به اين معنا است كه عملا ترتيب اثر به آن بدهيم و با مضمون آن تا حدى معامله علمى بكنيم كه گويا خود از راه مشاهده بدست آورده‏‌ايم، و اين همان طورى كه گفتيم لازمه زندگى اجتماعى انسان است، و احتياج ابتدايى او است، و بناى عقلا و مدار عملكرد آنان بر قبول خبر ديگران است... و اما اگر خبر متواتر [مورد وثوق و اعتماد] نبود، و همراه با قرينه‏‌هايى قطعى نيز نبود، و در نتيجه بعد از شنيدن خبر يقين به صحت آن حاصل نشد، و به اصطلاح علمى خبر واحد بود، چنين خبرى در نظر عقلا وقتى معتبر است كه اگر براى انسان يقين نمى‏‌آورد، حد اقل وثوق و اطمينانى بياورد، حال يا به حسب نوعش خبرى وثوق‏‌آور باشد، (مانند خبرى كه متخصص يك فن به ما مى‏‌دهد) و يا به حسب شخصش وثوق‏‌آور باشد، (مثل اينكه شخص آورنده خبر مورد وثوق ما باشد)، عقلا بنا دارند كه بر اين خبر نيز ترتيب اثر دهند. و سرش هم اين است كه عقلا يا به علم عمل مى‏‌كنند، و يا به چيزى كه اگر علم حقيقى نيست علم عادى هست، و آن عبارت است از مظنه و اطمينان.
حال كه اين مقدمه روشن گرديد، مى‏‌گوييم: اينكه در آيه شريفه دستور به تحقيق و بررسى خبر فاسق را تعليل فرموده به اينكه‏" أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ ..." مى‏‌فهماند كه آنچه بدان امر فرموده، رفع جهالت است، و اينكه انسان اگر خواست به گفته فاسق ترتيب اثر دهد، و به آن عمل كند بايد نسبت به مضمون خبر او علم حاصل كند، پس در آيه شريفه همان چيزى اثبات شده كه عقلا آن را ثابت مى‏‌دانند، و همان عملى نفى شده كه عقلا هم آن را نفى مى‏‌كنند، و اين همان امضاء است، نه تاسيس حكمى جديد». [1]
می بینیم که خداوند هم می‌فرمایند اگر در مورد خبری که از طرف غیر موثق بیان شده و شما بر اساس آن عمل نمایید و بعد از آن خلاف آن واقع صورت گرفت، کسی غیر از خود را سرزنش نکنید.
اما درخصوص شأن نزول این آیه (حجرات/6) نقل شده که رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) ولید را به جانب بنی مصطلق فرستاد تا از آنها زکات بگیرد و وقتی او به نزدیک آنها رسید آنها سواره به استقبال او آمدند و او پنداشت که آنها می خواهند با او بجنگند، پس بسوی رسول الله بازگشت و گفت: اینها مرتد شده اند و زکات ندادند. و وقتی رسول خدا برای تحقیق عازم آن قبیله شدند، آشکار شد که حقیقت امر چه بوده و دراینجا بود که این آیه نازل شد. [2]
پس از همین آیه استفاده می شود که اصل عقلایی اینست که وقتی فرد مطمئن وغیرفاسقی خبری را آورد به آن ترتیب اثر داده شود.
در نتیجه  آنچه که  در این نوشته بیان شده نقش و تاثیر رسانه ها در جامعه بوده و اینکه حتی بیان هنجارها و ناهنجارها توسط رسانه موثر  تاثیر مهمی دارد. حتی رسانه ها در ایجاد یک فرهنگ نیز موثر می باشند. و در این بین رسانه های خبری نقشی مهم‌تر در زندگی افراد جامعه داشته و دارد چونکه افراد جامعه زندگی خود را بر اساس این اخبار برنامه ریزی می‌نمایند.
اما خبرنگاران بخاطر بیان اخبار متعدد و گوناگون در این رسانه‌ها نقش بسزایی دارند و خبرنگاران باید برای اطلاع رسانی اخبار به دو نکته که از اصول اساسی خبرنگاری است توجه کنند:
1ـ بیان اخبار صحیح
2ـ بیان خبر از منابع صحیح و موثق
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت:
[1]. طباطبايى، سيد محمد حسين، سيد محمد باقر موسوى همدانى، ترجمه تفسير الميزان‏، ج18، ص464، انتشارات دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه قم‏، قم‏، چاپ، پنجم‏، 1374 ش‏.
[2]. مجمع البیان، ذیل آیه 6 حجرات.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.