علت غیبت امام زمان در کلام امام صادق

13:58 - 1395/05/15

چکیده: علت حقیقی غیبت امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) سری از اسرار الهی است که تا زمان ظهور حضرت برای مردم مشخص نمی‌شود و امام صادق (علیه‌السلام) گاهی اوقات به بیان برخی حکمت‌های این غیبت می‌پرداختند.

علت غیبت امام زمان در کلام امام صادق

زوال حکومت امویان و انتقال قدرت به عباسیان در دوران امام صادق (علیه‌السلام) موجب شد تا از نظر اجتماعی، فرهنگی و سیاسی فرصتی بی‌نظیری برای ترویج فرهنگ ناب اسلامی توسط اهل‌بیت (علیهم‌السلام) فراهم شود. امام صادق (علیه‌السلام) این فرصت را مغتنم شمرد و علوم و معارف مختلف و گوناگون را در میان مردم ترویج کرد و شاگردان فراوانی را در زمینه‌های مختلف پرورش داد. یکی از مسائل مهمی که امام صادق (علیه‌السلام) توجه ویژه‌ای به آن داشت مسئله مهدویت و غیبت امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) و مسائل پیرامون آن بود.

این نوشتار در تلاش است تا مراجعه به احادیث امام صادق (علیه‌السلام) به حکمت‌های غیبت امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) در کلام امام صادق (علیه‌السلام) بپردازد.

علت غیبت؛ سری از اسرار الهی
امام صادق (علیه‌السلام) در گفتار خود خطاب به مردم و شاگردان‌شان از بیان مستقیم علت غیبت خودداری کرده‌اند. البته حضرت در برخی اوقات حکمت‌هایی از امر غیبت را به صورت اجمال و سربسته بیان کرده است. عبداللّه بن فضل هاشمی یکی از اصحاب امام صادق(علیه‌السلام) می‌گوید: از امام صادق(علیه‌السلام) شنیدم که می‌فرمود: «صاحب این امر ناچار غیبتی دارد که هر باطل جویی در آن به شک می‌افتد».
عبدالله بن فضل در ادامه می‌گوید: عرض کردم فدایت شوم راز این غیبت در چیست؟ حضرت فرمود: «به خاطر امری که ما اجازه نداریم آن را برای شما بیان کنیم».
عرض کردم: در غیبت حضرت چه حکمتی وجود دارد؟
حضرت فرمود: «حکمت غیبت او همان حکمتی است که در غیبت حجت‌های الهی پیش از او بوده است». سپس در ادامه فرمود: «وجه حکمت غیبت او پس از ظهورش آشکار گردد؛ هم‌چنان که وجه حکمت کارهای خضر(علیه‌السلام) از شکستن کشتی و کشتن پسر و به پا داشتن دیوار، برای موسی(علیه‌السلام) روشن نبود تا آن‌که از هم جدا شدند».
امام صادق(علیه‌السلام) در آخر خطاب او فرمود: «ای پسر فضل! این امر، سر‌ی از اسرار خدای متعال و غیبی از غیوب پروردگار است و چون [دانستیم که] خدای عزّ و جلّ حکیم است، تصدیق می‌کنیم که همه افعال او حکیمانه است؛ اگر چه وجه آن آشکار نباشد».[1]

سنت انبیا و اولیا گذشته
همان‌طور که گذشت حضرت گاهی برخی از حکمت‌های غیبت امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) را بیان می‌کردند. یکی از این حکمت‌ها عمل به سنت‌های انبیا و اولیای گذشته است که خداوند متعال اراده فرموده است تا این سنت‌ها درباره امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) و یکی از این سنت‌ها غیبت است. حنان بن سدیر از پدرش و او از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده که آن حضرت فرمود: «برای قائم ما غیبتی است که مدت آن به طول می‌انجامد».
به امام گفتم: ای فرزند رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌ئآله) این غیبت برای چیست؟
حضرت فرمود: «زیرا خدای تعالی می‌خواهد در او سنت‌های پیامبران گذشته را در غیبت‌هایشان جاری کند و ای سدیر! برای او گریزی از آن نیست که مدت غیبت‌های آن‌ها به سر آید». [2]

ابوبصیر یکی دیگر از اصحاب و شاگردان امام صادق(علیه‌السلام) در این‌ باره از آن حضرت نقل می‌کند که فرمود: «در صاحب این امر سنت‌هایی از انبیا وجود دارد؛ سنتی از موسی بن عمران و سنتی از عیسی و سنتی از یوسف و سنتی از محمد(صلوات‌اللّه‌علیهم‌اجمعین) امّا سنت او از موسی بن عمران(علیه‌السلام) آن است که او نیز خائف است؛ اما سنت او از عیسی(علیه‌السلام) آن است که در حق امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) نیز مانند عیسی(علیه‌السلام) سخن می‌گویند؛ اما سنت او از یوسف، مستور بودن است. خداوند بین او و خلق حجابی قرار می‌دهد. مردم او را می‌بینند، اما نمی‌شناسند و اما سنت او از حضرت محمد(صلی‌الله‌علیه‌وآله) آن است که مردمان به هدایت او هدایت می‌شود و به سیره او حرکت می‌کند».[3] امام صادق (علیه‌السلام) در این روایت امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) را دارای سنت‌هایی معرفی می‌کند که در انبیای گذشته وجود داشته است.

آزادی از بیعت ظالمان
امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) زمانی که ظهور می‌کند، ظلم و ستم را نابود می‌کند به‌طوری‌که در تمام جهان هیچ اثری از ظلم و جور باقی نماند و این امر در حالی صورت می‌گیرد که بیعت هیچ فرد ظالم و حکومت طاغوتی را بر عهده ندارد.
ابو بصیر از امام صادق(علیه‌السلام) نقل کرده که آن حضرت فرمود: «صاحب این امر ولادتش بر این مردم پنهان است تا هنگام خروج و قیام، بیعت هیچ‌کس بر گردنش نباشد و خدای تعالی امر وی را در یک شب اصلاح فرماید».[5]

آشکار شدن سر غیبت
یکی از سؤالاتی که ممکن است در این زمینه به ذهن انسان خطور کند این است که؛ پس علت این غیبت طولانی در چه زمانی مشخص می‌شود و یا این‌که اساساً قرار است اسرار این غیبت بر مردم آشکار شود یا خیر؟ امام صادق(علیه‌السلام) در این‌ باره می‌فرمایند: «سر این غیبت تنها پس از ظهور حضرت کشف می‌گردد و این امر مانند حکمت اعمال حضرت خضر(علیه‌السلام) در غرق کردن کشتی و قتل جوان و تعمیر دیوار است که زمانی که این دو پیامبر همراه هم بودند کشف نگردید».[5]

در نتیجه: با مراجعه به احادیث امام صادق(علیه‌السلام) به این نکته می‌رسیم که علت حقیقی غیبت امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) سری از اسرار الهی است که تا زمان ظهور حضرت برای مردم مشخص نمی‌شود و امام صادق(علیه‌السلام) گاهی اوقات به بیان برخی حکمت‌های این غیبت می‌پرداختند.

برای مطالعه بیشتر به این کتاب‌ها مراجعه نمایید.
1. «مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم» اثر مرحوم آیت‌الله سید محمدتقی موسوی اصفهانی.
2. « مهدویت رویکردها و چالش‌ها» نوشته مهدی مهریزی.
3. «کمال الدین و تمام النعمه» اثر شیخ صدوق.

________________________________________________________
پی‌نوشت
[1]. «إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَيْبَةً لَا بُدَّ مِنْهَا يَرْتَابُ فِيهَا كُلُّ مُبْطِلٍ فَقُلْتُ وَ لِمَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ لِأَمْرٍ لَمْ يُؤْذَنْ لَنَا فِي كَشْفِهِ لَكُمْ قُلْتُ فَمَا وَجْهُ الْحِكْمَةِ فِي غَيْبَتِهِ قَالَ وَجْهُ الْحِكْمَةِ فِي غَيْبَتِهِ وَجْهُ الْحِكْمَةِ فِي غَيْبَاتِ مَنْ تَقَدَّمَهُ مِنْ حُجَجِ اللَّهِ تَعَالَى ذِكْرُهُ إِنَّ وَجْهَ الْحِكْمَةِ فِي ذَلِكَ لَا يَنْكَشِفُ إِلَّا بَعْدَ ظُهُورِه‏ ... يَا ابْنَ الْفَضْلِ إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ أَمْرٌ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ تَعَالَى وَ سِرٌّ مِنْ سِرِّ اللَّهِ وَ غَيْبٌ مِنْ غَيْبِ اللَّهِ وَ مَتَى عَلِمْنَا أَنَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ حَكِيمٌ صَدَّقْنَا بِأَنَّ أَفْعَالَهُ كُلَّهَا حِكْمَةٌ وَ إِنْ كَانَ وَجْهُهَا غَيْرَ مُنْكَشِفٍ»، کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علی اکبر غفاری، شیخ صدوق، تهران، اسلامیه، 1395ق، ج2، ص482.
[2]. «إِنَّ لِلْقَائِمِ مِنَّا غَيْبَةً يَطُولُ أَمَدُهَا فَقُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ لِمَ ذَلِكَ قَالَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَبَى إِلَّا أَنْ تَجْرِيَ فِيهِ سُنَنُ الْأَنْبِيَاءِ ع فِي غَيْبَاتِهِمْ وَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لَهُ يَا سَدِيرُ مِنِ اسْتِيفَاءِ مَدَدِ غَيْبَاتِهِمْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ أَيْ سَنَنَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ»، همان، ص481-480.
[3]. « إِنَّ فِي صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ سنن [سُنَناً] مِنَ الْأَنْبِيَاءِ ع سُنَّةً مِنْ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ وَ سُنَّةً مِنْ عِيسَى وَ سُنَّةً مِنْ يُوسُفَ وَ سُنَّةً مِنْ مُحَمَّدٍ ص‏ فَأَمَّا سُنَّتُهُ مِنْ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ فَخَائِفٌ يَتَرَقَّبُ وَ أَمَّا سُنَّتُهُ مِنْ عِيسَى فَيُقَالُ فِيهِ مَا قِيلَ فِي عِيسَى وَ أَمَّا سُنَّتُهُ مِنْ يُوسُفَ فَالسِّتْرُ يَجْعَلُ اللَّهُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْخَلْقِ حِجَاباً يَرَوْنَهُ وَ لَا يَعْرِفُونَهُ وَ أَمَّا سُنَّتُهُ مِنْ مُحَمَّدٍ ص فَيَهْتَدِي بِهُدَاهُ وَ يَسِيرُ بِسِيرَتِهِ.»، همان، 351-350.
[4]. «صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ تَغِيبُ وِلَادَتُهُ عَنْ هَذَا الْخَلْقِ كَيْ لَا يَكُونَ لِأَحَدٍ فِي عُنُقِهِ بَيْعَةٌ إِذَا خَرَجَ وَ يُصْلِحُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَمْرَهُ فِي لَيْلَةٍ وَاحِدَةٍ»، همان، ص480.
[5]. «إِنَّ وَجْهَ الْحِكْمَةِ فِي ذَلِكَ لَا يَنْكَشِفُ إِلَّا بَعْدَ ظُهُورِهِ كَمَا لَمْ يَنْكَشِفْ وَجْهُ الْحِكْمَةِ فِيمَا أَتَاهُ الْخَضِرُ ع مِنْ خَرْقِ السَّفِينَةِ وَ قَتْلِ الْغُلَامِ وَ إِقَامَةِ الْجِدَارِ لِمُوسَى ع إِلَى وَقْتِ افْتِرَاقِهِمَا»، همان، ص482.

نظرات

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.