حمایت علما از شخصیت مبارز شیخ فضل الله

11:50 - 1395/05/09

چکیده: برخی از عوامل استکبار آن زمان شایعه نمودند که علما حکم اعدام آیت‌الله شیخ فضل‌الله نوری را تائید کرده‌اند که با این شایعه هم شخصیت روحانی شیخ و هم علما را مورد هجوم قراردادند.

شیخ فضل الله نوری

با فرارسیدن یازده مرداد سالروز شهادت و اعدام آیت‌الله شیخ فضل‌الله نوری در سال هزار و دویست و هشتاد و هشت شمسی شایسته است پیرامون شبهه‌ای که هم شخصیت اخلاقی این شهید بزرگوار و هم جایگاه علمی و اخلاقی علمای آن دوران را هدف قرار داده تبیینی صورت گیرد چه اینکه برخی از عوامل استکبار آن زمان شایعه نمودند که علما حکم اعدام آیت‌الله شیخ فضل‌الله نوری را تائید کرده‌اند که با این شایعه هم شخصیت روحانی شیخ و هم علما را مورد هجوم قراردادند.
در نفی این شایعه باید گفت: شواهد بسیاری از مخالفت علما و رجال سیاسی با اعدام شیخ وجود دارد و اینکه علماء اعدام شیخ فضل‌الله را به‌هیچ‌وجه تأیید و از آن حمایت نکرده اند. ازجمله:
1. صاحب کتاب «عروة الوثقی» مرحوم سید محمدکاظم یزدی، از بزرگ‌ترین مراجع تقلید شیعه و مقیم نجف به‌قدری از جنایت قتل شیخ نوری متأثر شد که نوشته‌اند وی بعدازاین واقعه بیشتر اوقات از ملاقات با ایرانیان خودداری می‌کرد و هیچ‌گاه حاضر نشد مشروطه را تأیید کند. [1]
2. مرحوم آخوند خراسانی پس از خبر به دار آویختن شیخ که مورد انتظارش نبود، مجلس ترحیمی در منزل خود ترتیب داد و از چنین رویدادی اظهار تأسف و تأثر نمود. [2]
3. سیدحسن تقی‌زاده دریکی از نامه‌های خود به «ادوارد براون» آورده است: «در تبریز در خانه‌ها و مساجد برای شیخ فضل‌الله و میرهاشم و سایرین مجلس ختم گذاشته و ماتم می‌گیرند». [3]
4. سيدمحمد طباطبايي پس از بازگشت از مشهد در پيامی كه براي خانوادة شيخ فرستاد ضمن تسليت شهادت وي صريحاً اعدام شيخ را عمل دشمنان اسلام خواند.[4]
5. حاج آقا نورالله اصفهاني پس از مشاهده... و واقعه شهادت مرحوم شيخ شهيد نوري و شهرت مسموميت مرحوم آخوند خراساني و امثال اين وقايع به شدت ابراز تاسف کرد.[5]
علاوه بر موارد فوق, بايد نام تمام بزرگاني همچون  آيت الله سيد عبدالحسين لاري, مرحوم نائيني، مرحوم آيت الله شيخ عبدالله مازندرانی و ... به اين طومار افزود و همه اينها نشان از حقّانيت شهيد نوري و حمايت علماء از ايشان است، چنانکه روشن فکرانی همچون مرحوم جلال آل‌احمد، در اين باره مي‌گويد: در نهضت مشروطه، گويا حضرات روحانيان شركت‌ كننده گمان مي‌‌كردند كه سلطنت را از غاصبان حق و مقام «امام زمان» پس خواهند گرفت... ولي با خلع يد از روحانيت كه حاصل اصلي مشروطه بود، گويا امروز حق داريم كه نظر شيخ شهيد نوري را صائب بدانيم كه به مخالفت با مشروطه (غربی) برخواست و مخاطرات آن را براي روحانيت گوشزد كرد.[6]
در زمان مشروطه، علماء دو ديدگاه متفاوت نسبت به مشروطه داشتند. گروهي متشكل از تعدادي علماي نجف و تهران، نظام مشروطه را با آموزه‌هاي اسلام در تضاد نديدند. به همين منظور تلاش‌هاي فراواني براي تطبيق آن با شرع انجام دادند. عمده‌ترين اين تلاش ها توسط مرحوم ميرزا محمدحسين نائينی صورت گرفت و سعي شد عناصر جديد و مفاهيم تازه‌وارد، مانند «مشروطه»، «حُريت»، «مساوات»، «قانون»، «مجلس» و... را با اسلام و مباني آن پيوند زند.
در طرف ديگر, شيخ فضل الله نوري و تعدادی از علمای نجف قرار داشتند كه علي رغم پذيرش تلاش هاي دسته فوق در اوائل نهضت مشروطه, اين نظام را به مثابه گام‌هاي اوليه و ابتدايي براي استبداد داخلي و سلطه همه جانبه و نفوذ تمام عيار غرب و مفاهيم مدرن و ضد اسلامي غرب به ايران تلقي مي‌نمودند. شيخ شهيد در اواخر عمر گفته بود كه من مخالف مشروطه نيستم بلكه اين مشروطه‌اي كه در ايران شكل گرفت، ريشه‌هاي ظلم داخلي و استعمار خارجي را فراهم مي‌آورد.
 شيخ فضل الله نوري هم مثل آخوند خراساني و نائيني، مشروطه واقعي كه با مباني اسلام هم سازگار و آميخته است، قبول داشته، ليكن شيخ فضل الله بسيار جلوتر از آنان به اين رسيده بود. كه مشروطه موجود در ايران، نه آن مشروطه‌ای است كه علما آن را با مباني اسلام در مي‌آميزند، بلكه حكومتي است كه به تدريج با حذف علماء و روحانيت، زمينه‌هاي ورود غرب و مظاهر و مفاهيم غربي آن گونه كه مدّنظر سيدحسن تقي‌زاده و امثال او بود را در ايران فراهم آورده و ديانت اسلامي را به حاشيه مي‌راند.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید به منابع ذیل مراجعه فرمائید:
1-تاريخ مشروعيت، مندرج در ميراث اسلامي ايران، رسول جعفريان.
2-شيخ فضل الله نوري و مشروطيت، انصاري، مهدي.
3.تاريخ معاصر ايران ازديدگاه امام خميني (ره)، فصل 4، به بعد.

---------------------------
پی‌نوشت:
[1]. فاجعة قرن, بهمني, جواد, ص 171.
[2]. شيخ فضل الله نوري و مشروطيت، انصاري، مهدي، ص 377.
[3]. شيخ فضل الله نوري و مشروطيت، انصاري، مهدي، ص380.
[4]. شيخ فضل الله نوري و مشروطيت، انصاري، مهدي، ص 380.
[5]. ديوان طرب، مقدمة جلال الدين همايي، ص136.
[6].در حدفت و خيانت روشنفكران،  جلال‌ آل‌احمد، قسمت ضمائم، ص270-271.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.