فلسفه وقوع جنگ در اسلام، از منظر قرآن کریم

10:21 - 1395/04/08

چکیده: جهادی که مورد تأیید اسلام است و پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) از باب ضرورت به آن اقدام نمودند تنها دفاع از جامعه اسلامی و حقوق مظلومان و ایستادگی در برابر ظالمان و ستمگران بوده است و با جنگ‌های دیگر حاکمان و سلاطین که برای ارضای روحیه خودکامگی دنیاخواهی و قدرت‌طلبی است تفاوت دارد.
 

فلسفه وقوع جنگ در اسلام، از منظر قرآن کریم

اسلام به‌عنوان یک دین الهی و یک مکتب آسمانی درصدد زندگی مسالمت‌آمیز و باشرافت برای همه انسان‌ها می‌باشد تا در سایه آن به رشد و تعالی برسند و بتوانند به بهترین نحو ممکن از الطاف دنیوی و اخروی پروردگار عالم بهره‌مند گردند. اسلام دینی است که پیامبر آن حضرت محمد(صلی‌الله‌علیه‌وآله) درباره هدف بعثت خود می‌فرماید: «به‌راستی که من برای به کمال رساندن مکارم اخلاق مبعوث شده‌ام».[1] با این‌ وجود پس از بررسی تاریخ صدر اسلام و  وقایع دوران پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) ملاحظه می‌کنیم که در آن زمان جنگ‌هایی بین مسلمانان و مشرکان و کفار رخ‌داده است که در ظاهر باهدف اصلی پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) که همانا بندگی خداوند، ترویج اخلاق و به کمال رساندن آن بوده است منافات دارد. این نوشتار می‌کوشد تا با مراجعه به قرآن کریم که مرجع اعمال و رفتار پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) است به پدیده جنگ در دروان حضرت بپردازد.

همان‌طور که گذشت هدف از اسلام بندگی خداوند، ترویج اخلاق و به کمال رساندن انسان‌ها است و این مهم در بستری آرام و به‌دوراز تنش به‌راحتی به رشد و بالندگی می‌رسد. به همین دلیل، اصل اولی ازنظر اسلام صلح و زندگی مسالمت‌آمیز با دیگران است تا در پرتو آن تعالیم روح‌بخش اسلام به گوش مردمان برسد و مردم با تحقیق و بصیرت کامل به خداوند و پیامبرش ایمان بیاورند.

اما اسلام درعین‌حال که دین صلح و دوستی و مدارا است با پذیرش ذلت و خواری و ظلم و ستم نیز مخالف است و این امر نه تنها جزیی از تعالیم اسلام است بلکه بی‌تفاوتی نسبت به حق و باطل را نیز باشرافت انسانی ناسازگار می‌داند و به همین علت در مقابل ظالمان و ستمگران سکوت نمی‌کند و اگر موردتعدی آنان قرار گیرد به دفاع از خود و محرومان جامعه می‌پردازد.
درواقع می‌توان گفت، جهاد در اسلام قانونی است برای دفاع و مسئله دفاع از ضرورت‌های زندگی انسان است و هر عقل سلیمی آن را می‌پذیرد. اسلام به عنوان دین جامع برای حیات خودش و پیروانش و نجات انسان‌های دربند ظلم و ستم مسئله جهاد را مطرح کرده است.

خداوند متعال در قرآن کریم درباره ضرورت دفاع و جهاد می‌فرمایند: «وَلَوْ لادَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِیَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ یُذْکَرُ فی‌ها اسْمُ اللَّهِ کَثیراً وَ لَیَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِیٌّ عَزیز [حج/۴۰] و اگر خداوند بعضی از مردم را به‌وسیله بعضی دیگر دفع نکند، دیرها و صومعه‌ها و معابد یهود و نصارا و مساجدی که نام خدا در آن بسیار برده می‌شود، ویران می‌گردد! و خداوند کسانی را که او را یاری کنند -و از آیینش دفاع نمایند- یاری می‌کند؛ خداوند قوی و شکست‌ناپذیر است». با مراجعه به وقایع صدر اسلام هم در می‌یابیم که که جنگ‌هایی چون بدر، احد، احزاب و ... همگی برای از بین بردن اساس اسلام توسط مخالفان طرح‌ریزی و اجرا گردید و پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) ناخواسته به این جنگ‌ها کشیده شد.

در حقیقت می‌توان گفت جنگ با هدف دفع تجاوز و دفاع از حق و حقیقت از نظر ادیان الهی و ملت‌های آزاده و فرهیخته نه تنها مذموم نیست که مورد ستایش است. بی‌تردید، اگر ملتی به این بهانه که ما طرفدار صلحیم در برابر متجاوز مقاومت و پایداری نکند، قطعاً مورد مذمت عقلای عالم قرار می‌گیرد؛ زیرا این کار درواقع تسلیم شدن و ذلت است.

این نوع جنگ مختص به اسلام نیست و سایر ادیان الهی نیز آن را مشروع دانسته‌اند و خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرمایند: «وَ کَأَیِّن مِّن نَّبیٍِّ قَتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُواْ لِمَا أَصَابهَُمْ فیِ سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَا ضَعُفُواْ وَ مَا اسْتَکاَنُواْ  وَ اللَّهُ یحُِبُّ الصَّابرِینَ وَ مَا کاَنَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَن قَالُواْ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ إِسْرَافَنَا فیِ أَمْرِنَا وَ ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَ انْصرُْنَا عَلیَ الْقَوْمِ الْکَفِرِینَ فَاتَئهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْیَا وَ حُسْنَ ثَوَابِ الاَْخِرَةِ  وَ اللَّهُ یحُِبُّ المُْحْسِنِینَ [آل‌عمران/148-146] چه بسیار پیامبرانی که مردان الهی فراوانی به همراه آنان جنگ کردند! آن‌ها هیچ گاه در برابر آنچه درراه خدا به آنان می‌رسید، سست و ناتوان نشدند (و تن به تسلیم ندادند) و خداوند استقامتکنندگان را دوست دارد. سخنشان تنها این بود که: پروردگارا! گناهان ما را ببخش! و از تندروی‌های ما در کارها، چشمپوشی کن! قدم‌های ما را استوار بدار! و ما را بر جمعیت کافران، پیروز گردان! ازاین‌رو خداوند پاداش این جهان، و پاداش نیک آن جهان را به آن‌ها داد و خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد».

این نوع دفاع را که امروزه از آن تحت عنوان دفاع مشروع یاد می‌کنند جزءای از فطرت هر انسانی است و هر فردی که دارای عقل سلیم باشد درستی آن را تأیید می‌کند. مرحوم علامه طباطبایی درباره علت وقوع جنگ‌هایی که در زمان پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به وقوع پیوست می‌نویسد: «اگر اسلام دست به شمشیر زده است، تنها در برابر کسانی بوده است که در خودداری از ظلم و فسادشان به آیات و براهین قانع نشده‌اند و پیوسته خواسته‌اند سنگ در سر راه دعوت به حق بیندازند، اسلام در اینگونه موارد شمشیر نمی‌کشید که آنان را به‌سوی دین بخواند بلکه می‌خواست شر آنان را دفع کند. این قرآن کریم است که با بانگ رسا اعلام می‌دارد: «قاتِلُوهُمْ حَتَّی لا تَکُونَ فِتْنَةٌ [انعام/39] با کفار قتال کنید تا از فتنه آنان جلوگیری کرده باشید» پس قتال با کفار برای دفع فتنه آنان بود، نه به خاطر آنکه آنان به دین خدا معتقد شوند. بنابراین اگر اسلام را به حال خود گذاشته بودند، هرگز فرمان جنگی را صادر نمی‌کرد، و این همه جنگهایی که در اسلام واقع شد همه‌اش تحمیل به اسلام بود». [2]

در نتیجه می‌توان گفت آن جهادی که مورد تأیید اسلام است و پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به آن اقدام نمودند تنها دفاع از جامعه اسلامی و حقوق مظلومان و ایستادگی در برابر ظالمان و ستمگران بوده است و با جنگ‌های دیگر حاکمان و سلاطین که برای ارضای روحیه خودکامگی دنیاخواهی و قدرت‌طلبی است تفاوت دارد.

برای مطالعه بیشتر به کتاب «فروغ ابدیت» مراجعه نمایید.

__________________
پی‌نوشت:
[1]. «إنما بعثت لأتمم مکارم الأخلاق»، بحار الانوار، علامه مجلسی، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، بیروت، 1403 ق، ج 16، ص 210
[2]. طباطبایی، سید محمد حسین، تفسير الميزان،ترجمه سيد محمد باقر موسوى همدانى، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه قم، چاپ پنجم، قم، 1374ش، ج4، ص261.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.