امیرالمومنین در قتل عثمان بی‌گناه بود!

09:00 - 1395/04/22

چکیده: امیرالمومنین هم آب را به عثمان رساند و هم فرزندان خود را برای محافظت او فرستاد. مگر بار اول که مردم در اطراف خانه عثمان جمع شدند، حضرت آن‌ها را آرام و متقاعد و روانه خانه خود نکرد که در بین راه آن نامه مروان کار را خراب کرد. آیا معقول است با این تلاش‌هایی که حضرت برای نجات جان عثمان انجام داده، او را متهم بدانیم؟ بدون شک تمام تلاش حضرت این بود که خلیفه‌کشی در میان جامعه باب نشود.

یکی از مباحث مهم در تاریخ صدر اسلام رفتار خلیفه سوم اهل سنت عثمان بن عفان است؛ او در دوران خلافت خود تمام اقوام و خویشان خود را حاکم کرد و آنان نیز با ایجاد فشار و ظلم بر مردم، مردم را به ستوه آورده مجبور به قیام کردند. آنان خانه عثمان را محاصره و در نهایت او را به قتل رساندند.

ما در این مطلب مفصل به کارهای نادرست عثمان در زمان خلافتش پرداخیتم، سپس در این مطلب به علل شورش مردم بر عثمان اشاره کردیم.

چون «معاویه بن ابوسفیان» بعد از به خلافت رسیدن آقا امیرالمومینن(علیه‌السلام) برای خون‌خواهی عثمان به پا خواست و امیرالمومنین(علیه‌السلام) را متهم به نقش داشتن در قتل او کرد. ما در این نوشتار به بیان وقایع ان روز می‌پردازیم تا نقش حضرت و فرزندان ایشان در دفاع از خلیفه و دروغ معاویه روشن شود.

در سال سى و پنجم، سران قبايل مختلف، به قصد اعتراض به اعمال عثمان و اطرافيانش، در محلّى به نام ذى خشب جمع شدند. «مالك بن حارث نخعى» با دويست تن از مردم كوفه و «حكيم بن عديس بلوى» با سيصد تن از مردم مصر، از جمله آنان بودند. افراد ديگرى نيز از اهالى مصر هم‌چون «عمرو بن حمق خزاعى» و «سعد بن مروان تجيبى‏» در ميان آنان ديده مى‌‏شد، «محمد بن ابی‌بكر» نيز همراه آن‌ها بود.

زمانی‌که كه عثمان از تجمع آنان در ذى خشب با خبر شد، از امیرالمومنین(عليه‌السلام) خواست تا به نزد آن‌ها برود و هر چه از عدالت و خوش‏‌رفتارى مى‌‏خواهند، تعهد نمايد. حضرت پذیرفت و نزد آنان رفت و پس از گفت و گوى بسيار، آنان پيشنهاد حضرت را پذيرفتند و برگشتند.

اما زمانی‌که آنان به محلى به نام «حسمى» رسيدند، غلام عثمان را ديدند كه بر شتر سوار است و از مدينه مى‏‌آید؛ با نامه‌‏اى برای «ابن ابى سرح» حاكم مصر كه نوشته بود: «وقتى اين سپاه سوى تو آمد، دست فلانى را ببر و با فلانى چنين و چنان كن» و بيشتر كسانى را كه در آن جمع بودند را ياد كرده و دستورى برایشان داده بود. با دیدن خط آن نامه، دريافتند كه نامه به خط مروان است. از اين رو به مدينه بازگشتند و در مسجد تجمع كردند و بعد از گفت ‏وگو درباره رفتار بد حكام، به سوى عثمان رفتند و او را در خانه‌‏اش محاصره كردند و آب را بر او بستند. عثمان از آن‌ها تقاضاى آب كرد و چون امیرالمومنین(علیه‌السلام) با خبر شد كه او تقاضاى آب كرده، سه مشك آب براى او فرستاد.

شورشيان مسلح، خانه‌ی عثمان را محاصره كردند و مروان را از او خواستند، ولی عثمان حاضر نشد مروان را به آن‌ها تحویل دهد. زمانی‌که امیرالمومنین(علیه‌السلام) با خبر شد كه شورشيان قصد قتل عثمان را دارند، دو فرزندش امام حسن و امام حسين(عليهماالسلام) را براى محافظت از خليفه فرستاد. «طلحه» نيز پسرش «محمد» را فرستاد و بيشتر صحابه به تبعيت از حضرت پسران خويش را فرستادند، از طرف شورشيان تيراندازى شد، امام حسن مجروح شد و سر قنبر شكست و محمد بن طلحه نيز مجروح شد.

تنى چند از محاصره كنندگان، از خانه‌ی همسایگان عثمان وارد خانه او شدند. از جمله كسانى كه به نزد عثمان رفت «محمد بن ابى‌بكر» و دو نفر ديگر بودند. فقط زن عثمان پيش او بود و كسان و وابستگان عثمان، سرگرم جنگ بودند. ميان محمد بن ابى بكر و عثمان، گفت و شنودى شد، محمّد ريش عثمان را گرفت و عثمان گفت: «اى محمّد! اگر پدرت تو را مى‌‏ديد، از اين كارت آزرده مى‏‌شد» دست محمد سست شد و به صحن خانه رفت. دو نفر ديگر رفتند و عثمان را پيدا كرده، كشتند. چون خبر کشته شدن عثمان به امیرالمومینن(علیه‌السلام)، طلحه، زبير، سعد و ديگر مهاجران و انصار رسيد «إنّا للّه و إنّا اليه راجعون» گفتند. آن‌گاه امیرالمومنین(علیه‌السلام) به خانه عثمان رفت و آشفته و غمين بود.[1]

قاتل عثمان و عاملان آن، مشخص نشدند. اما از جمله كسانى كه در ماجراى قتل عثمان متهم شد، مولا امیرالمومنین(علیه‌السلام) بود. خود آن حضرت در خطبه 30 نهج‌البلاغه خود را از اين اتهام مبرا مى‌‏داند و يادآور يارى خود نسبت به شخص خليفه مى‌‏شود.

با توجه به این مطالب و نقل تاریخ، آیا رواست مولا امیرالمومنین(علیه‌السلام) را در این مساله دخیل بدانیم، او که هم آب را به عثمان رساند و هم فرزندان خود را برای محافظت او فرستاد. مگر بار اول که مردم در اطراف خانه عثمان جمع شدند، حضرت آن‌ها را آرام و متقاعد و روانه خانه خود نکرد که در بین راه آن نامه مروان کار را خراب کرد. آیا معقول است با این تلاش‌هایی که حضرت برای نجات جان عثمان انجام داده، او را متهم بدانیم؟ بدون شک تمام تلاش حضرت این بود که خلیفه‌کشی در میان جامعه باب نشود.

_____________________________
پی‌نوشت
[1]. مسعودى، مروج الذهب، ج 1، ص 700- 702.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.