شرح دعای روز بیست و پنجم ماه مبارک رمضان

08:47 - 1395/04/11

چکیده: خدایا دوستی با دوستانت و دشمنی با دشمنانت را روزیم نما.

دعای روز بیست و پنجم ماه مبارک رمضان

بسم الله الرحمن الرحیم
اللّهمّ اجْعَلْنی فیهِ محبّاً لأوْلیائِکَ؛ خدايا امروز مرا دوستدار دوستانت،
ومُعادیاً لأعْدائِکَ؛ و دشمنى كننده با دشمنانت قرار بده
مُسْتَنّاً بِسُنّةِ خاتَمِ انْبیائِکَ؛ و مرا پيرو راه و روشِ آخرين پيامبرانت مقرّر فرما،
یا عاصِمَ قُلوبِ النّبیین؛ اى نگهدارنده دلهاى پيامبران».

شرح دعای روز بیست و پنجم ماه مبارک رمضان
فراز اول: لزوم تولی در مسیر بندگی خداوند

در فراز اول این دعای ارزشمند از خدای متعال دوستی و محبت دوستانش را مسئلت می نماییم. در آموزه های اسلامی موضوع تولی و دوستی با دوستان خدای متعال از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار است. تولّی، اصطلاحی کلامی و اعتقادی است که در فرهنگ اسلامی بخصوص در فرهنگ شیعی از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار است. این واژه در فرهنگ شیعی به معنای دوستی با امامان و پیشوایان دینی و گردن نهان به ولایت آنان تعریف شده است. تولّی همراه تبرّی- که مفهوم متضاد و مخالف آن است- در روایات با توصیفاتی از قبیل تکلیفی واجب، بلکه از مهمترین واجبات، کما اینکه در متون و منابع روایی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) این چنین نقل شده است. « أَفْضَلَ الْأَعْمَالِ الْحُبُ‏ فِي‏ اللَّهِ‏ وَ الْبُغْضُ فِي اللَّهِ؛[1]برترین و با فضیلت ترین اعمال دوست داشتن برای خدا و دشمن  داشتن برای خداست». تحقق بخش ایمان و مهم‌ترین رکن ایمان آمده، کما اینکه در کتاب کافی از پیامبراکرم(صلی الله علیه و اله) این چنین نقل شده است: « رسول خدا (صلى اللَّه عليه و آله) باصحابش فرمود: كداميك از دستاويزهاى ايمان محكم‏تر است؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند، و بعضى از آنها گفتند: نماز و برخى گفتند: زكاة و بعضى گفتند: روزه و برخى گفتند: حج و عمره و بعضى گفتند: جهاد، رسول خدا (صلى اللَّه عليه و آله) فرمود: هر يك از اينها را كه گفتيد فضيلتى است، ولى جواب پرسش من نيست. محكمترين دستاويزهاى ايمان دوستى براى خدا و دشمنى‏ براى خدا و پيروى اولياء خدا و بيزارى از دشمنان خداست». [2]

تولی در قرآن
آیات و روایات فراوانی وظیفه مسلمانان را در خصوص تولی و دوستی با دوستان خدا مشخص کرده است. از جمله اینکه در بعضی از آیات قرآن کریم دوستی با خاندان پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) اجر و مزد رسالت معرفی شده است. «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى [شوری/۲۳] بگو: «من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمى‏ كنم جز دوست‏داشتن نزديكانم [اهل بيتم‏]».مصداق قربی در زمان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، حضرت علی علیه‌السلام، حضرت فاطمه (علیهاالسلام)، امام حسن (علیه‌السلام) و امام حسین (علیه‌السلام) و بعد از آن‌ها فرزندان آنان اند.[3]

پذیرفتن ولایت خدا و پیامبر(صلی الله علیه و اله) و اولی الامر: «إِنَّمَا وَلِیکمُ اللَّـهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیؤْتُونَ الزَّکاةَ وَهُمْ رَاکعُونَ؛ [ مائده–۵۵]ولی شما، تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آورده‌اند: همان کسانی که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند

مصادیق و مراتب تولی:
تولی در فرهنگ اسلامی دارای مراتب و مصادیق مختلف و مشخصی است که در ادامه به بعضی از این موارد اشاره می کنیم:
1-پذیرفتن ولایت خداوند، پیامبر(صلی الله علیه و اله) و امامان اهل بیت(ع)، 2-دوست داشتن خداوند، همه پیامبران، امامان، حضرت زهرا (سلام الله علیها)،3-دوست داشتن مومنان و دوستان خدا.

در کتاب شریف کافی از امام محمد باقر(علیه السلام) این چنین نقل شده است: «‌اگر بخواهی بدانی آدم خوبی هستی نگاهی به قلبت کن، اگر اهل طاعت خدا را دوست داری، و اهل معصیتش را دشمن، بدان آدم خوبی هستی، و خدا تو را دوست دارد، و اگر اهل طاعتش را دشمن داری و اهل معصیتش را دوست، چیزی در تو نیست، و خدا تو را دشمن دارد، و انسان همیشه با کسی است که او را دوست دارد ».[4]

فراز دوم: خدایا دشمنی با دشمنانت را در قلبم قرار ده
ومُعادیاً لأعْدائِکَ؛ و دشمنى كننده با دشمنانت قرار بده

فراز دوم این دعای ارزشمند به موضوع تبری اشاره دارد. تبرّی، یا برائت به معنای دوری جستن از دشمنان خدا و دشمنان اولیای دین، اصطلاحی کلامی و از آموزه‌های اعتقادی و رفتاری دینی، به ویژه نزد شیعیان و برخی دیگر از فرقه‌های اسلامی. این اصطلاح ریشه در قرآن کریم داشته و در ۲۰ سوره قرآن مطرح شده است. تبرّی مصدر عربی، بر وزن تفعّل و از ریشة بَرَءَ و اصل آن تَبَرُّؤ است، در زبان فارسی بیشتر به صورت تبرّا به کار می‌رود. تبرّی در لغت به معنای دوری کردن از چیزی که مجاورت با آن ناپسند است، بیزاری جستن، و مانند اینها آمده است. در فارسی، «تبرّی جستن‌» به معنای بیزاری و دوری جستن است[5]

تبری در قرآن کریم
اصطلاح و آموزه تبرّی، ریشه در قرآن کریم دارد. در قرآن، علاوه بر اینکه یک سوره با برائتِ خدا و پیامبرش از مشرکان آغاز شده و ازینرو «برائت» نام گرفته است، در بیست سوره (مجموعاً در ۲۷ آیه)، مادّة برائت و مشتقات آن، سی بار آمده است.  از آن جمله است: تبرّی از شرک« قُلْ أَيُّ شَيْ‏ءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّهُ شَهيدٌ بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرى‏ قُلْ لا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ إِنَّني‏ بَري‏ءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ؛[انعام/19] بگو: «بالاترين گواهى، گواهى كيست؟» (و خودت پاسخ بده و) بگو: «خداوند، گواه ميان من و شماست و (بهترين دليل آن اين است كه) اين قرآن بر من وحى شده، تا شما و تمام كسانى را كه اين قرآن به آنها مى‏ رسد، بيم دهم (و از مخالفت فرمان خدا بترسانم). آيا براستى شما گواهى مى ‏دهيد كه معبودان ديگرى با خداست؟!» بگو: «من هرگز چنين گواهى نمى ‏دهم». بگو: «اوست تنها معبود يگانه و من از آنچه براى او شريك قرار مى‏ دهيد، بيزارم!».
و همچنین اظهار برائت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) از مخالفان خود و بری بودن مخالفان ایشان از آن حضرت.«إِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لي‏ عَمَلي‏ وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنْتُمْ بَريئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَري‏ءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ؛[یونس/41] و اگر تو را تكذيب كردند، بگو: «عمل من براى من، و عمل شما براى شماست! شما از آنچه من انجام مى‏ دهم بيزاريد و من (نيز) از آنچه شما انجام مى‏ دهيد بيزارم!». قرآن برائت و تبرّی را تقریبا به معنای لغوی به کار برده است و اصل مشترک در آن، مفارقت کردن از دشمنان خدا و خروج از عهد و پیمان مشرکان و کفار و منقطع شدن و گسستن از پیروان باطل است[6].
همچنین در آیات دیگری در قرآن کریم مومنان از دوستی کردن با غیر مومنان نهی شده‌اند: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّـهُ عَلَیهِمْ قَدْ یئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ کمَا یئِسَ الْکفَّارُ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ؛[ ممتحنه–۱۳]ای کسانی که ایمان آورده اید، مردمی را که خدا بر آنان خشم رانده، به دوستی مگیرید. آنها واقعاً از آخرت سلب امید کرده‌اند، همان گونه که کافران اهل گور قطع امید نموده‌اند.»
و همچنین درآیه دیگر این چنین بیان شده است«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَکمْ وَإِخْوَانَکمْ أَوْلِیاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْکفْرَ عَلَی الْإِیمَانِ وَمَن یتَوَلَّهُم مِّنکمْ فَأُولَـئِک هُمُ الظَّالِمُونَ [توبه–۲۳]ای کسانی که ایمان آورده اید، اگر پدرانتان و برادرانتان کفر را بر ایمان ترجیح دهند [آنان را] به دوستی مگیرید، و هر کس از میان شما آنان را به دوستی گیرد، آنان همان ستمکارانند.».

فراز آخر: در پایان این دعای ارزشمند و آموزنده از خدای متعال مسئلت می نماییم که ما را در زمره ی اطاعت کننده گان و پیروان راستین حضرت محمد مصطفی(صلی الله علیه و اله) قرار دهد.

پی نوشتها:
[1]. بحار الأنوار: ج‏66، ص252، ح32.
[2]. الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏2، ص126، ح6.
[3]. سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور ج۶، ص۳۴۸؛ حاکم حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل، ج۲، ص۱۹۴.
[4]. کلینی، الکافی، ج۲، ص۱۲۷.
[5]. راغب اصفهانی؛ ابن منظور؛ صفی پوری، ذیل «برء»؛ نفیسی.
[6]. طبرسی، ج ۵، ص۳ـ۴.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.