شرح دعای روز هجدهم ماه مبارک رمضان

06:40 - 1398/03/03

چکیده: برای دست یابی به منازل سلوک راهی جز جاده ی سحر، شب زنده داری و ارتباط با خدای متعال نیست.

 دعای روز هجدهم ماه مبارک رمضان

بسم الله الرحمن الرحیم
«اللّهمّ نَبّهْنی فیهِ لِبَرَکاتِ أسْحارِهِ؛ خدایا آگاهم نما در آن برای برکات سحرهایش
ونوّرْ فیهِ قلبی بِضِیاءِ أنْوارِهِ؛ و روشن کن در آن دلم را به پرتو انوارش
وخُذْ بِکُلّ أعْضائی الی اتّباعِ آثارِهِ؛ و بکار به همه اعضایم به پیروی آثارش
بِنورِکَ یا مُنَوّرَ قُلوبِ العارفین؛  به نور خودت ای روشنی بخش دل‌های حق شناسان».[1]

شرح دعای روز هجدهم ماه مبارک رمضان

فراز اول: اکسیر سحر را دریابیم
این ادعیه ارزشمند در روز هجدهم ماه مبارک رمضان ما را متوجه اکسیر سحر می نماید، در فرهنگ و آموزه های اسلامی سحر از جایگاه خاصی برخوردار است، ادعیه های ارزشمند که بخصوص برای سحر در متون روایی نقل شده، و همچنین نماز و نافله های شب همگی گواه بر اهمیت و جایگاه سحر در مسیر تربیت اخلاقی و دینی افراد دارد.  

اهمیت و جایگاه شب زنده داری:

فضيلت نماز شب در كلمات علماي اخلاق
آخوند ملاحسينقلي همداني(ره) مي‌گويد: از طالبان آخرت، احدى به مقامى از مقامات دينى نرسيد مگر آنانكه اهل تهجد و شب زنده ‏دارى بودند.[2] علامه‌ي طباطبايي(ره) امر شانزدهم از امور ضروري براي سالك را شب‌زنده‌داري معرفی می فرماید.[3] و نقل مي‌كند كه در آغاز ورودم به نجف يك روز درِ مدرسه‏ اى ايستاده بودم كه مرحوم قاضى از آنجا عبور مى ‏كردند، چون به من رسيدند دست خود را روى شانه من گذاردند و گفتند: «اى فرزند! دنيا مى‏ خواهى نماز شب بخوان؛ و آخرت مى ‏خواهى نماز شب بخوان!»[4]
در منابع اسلامی آموزه های ارزشمندی وجود دارید که همگان را به بهره گیری از فیض شب و سحر دعوت می نماید. برای نمونه در قرآن کریم خداوند متعال ضمن بر شمردن اوصاف ارزشمندی از متقیان ایشان را از جمله شب زنده داران معرفی می فرماید: «إِنَّ الْمُتَّقينَ في‏ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ، آخِذينَ ما آتاهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُحْسِنينَ،كانُوا قَليلاً مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ، وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ وَ في‏ أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ؛[ذاریات/19-15] به يقين، پرهيزگاران در باغهاى بهشت و در ميان چشمه‏ها قرار دارند، و آنچه پروردگارشان به آنها بخشيده دريافت مى‏ دارند، زيرا پيش از آن (در سراى دنيا از نيكوكاران بودند! آنها كمى از شب را مى‏ خوابيدند، و در سحرگاهان استغفار مى‏ كردند، و در اموال آنها حقّى براى سائل و محروم بود».
«در آخر شب كه چشم غافلان در خواب است، و محيط از هر نظر آرام، قال و غوغاى زندگى مادى فرو نشسته، و عواملى كه فكر انسان را به خود مشغول دارد خاموش است برمى‏ خيزند، و به درگاه خدا مى‏روند، در پيشگاه معبود به راز و نياز مى ‏پردازند، نماز مى‏ خوانند، و مخصوصا از گناهان خود استغفار مى‏ كنند».[5]

در آیات دیگر خدای متعال در وصف بندگان مؤمن خود می فرماید: «تَتَجافى‏ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُون؛[سجده/17و16]پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مى‏ شود (و بپا مى‏ خيزند و رو به درگاه خدا مى آورند) و پروردگار خود را با بيم و اميد مى‏ خوانند، و از آنچه به آنان روزى داده ‏ايم انفاق مى‏ كنند! هيچ كس نمى‏ داند چه پاداشهاى مهمّى كه مايه روشنى چشمه است براى آنها نهفته شده، اين پاداش كارهايى است كه انجام مى ‏دادند!» در آیه دیگر خداوند متعال می فرماید: « الصَّابِرينَ وَ الصَّادِقينَ وَ الْقانِتينَ وَ الْمُنْفِقينَ وَ الْمُسْتَغْفِرينَ بِالْأَسْحارِ؛[آل عمران/17] آنها كه (در برابر مشكلات، و در مسير اطاعت و ترك گناه،) استقامت مى ‏ورزند، راستگو هستند، (در برابر خدا) خضوع، و (در راه او) انفاق مى ‏كنند، و در سحرگاهان، استغفار مى‏ نمايند».
علماي اخلاق چون مرحوم فيض و مرحوم ملكي تبريزي و جناب نراقي و امام خميني شب‌زنده‌داري را در چند مصداق عبادي چون دعا و قرائت قرآن و به ويژه نماز شب خلاصه كرده‌اند، اما حقیقت این است که در منابع اسلامی، مصادیق شب‌زنده‌داری بیشتر از نماز شب است: بيداري شب به ذكر خدا: قرآن كريم مي‌فرمايد: «وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبارَ النُّجُومِ؛[طور/49] (همچنين) به هنگام شب او را تسبيح كن و به هنگام پشت كردن ستارگان (و طلوع صبح)!» و امام خميني(ره) از اساتيد خود نقل مي‌فرمايد: كار سازترين عمل ‏ در تأثر قلب، سجده طولانى در دل شب كه يك ساعت و يا لا اقل سه ربع ساعت به درازا كشد و در آن گفته شود:لا اله الا أنت سبحانك انّى كنت من الظّالمين.[6]‏

فراز دوم: خدایا قلبم را به نور سحر منور نما
قلب در منابع و متون اسلامی از جایگاه ممتازی بر خوردار است. اکثر کارهای نفسانی به آن نسبت داده شده است. از قبیل: ایمان، کفر، نفاق، تعقل، فهم، عدم تعقل، قبولی حق، عدم پذیرش حق، هدایت، ضلالت خطا، طهارت، نورانیت، آرامش... و اموری دیگر همگی به قلب نسبت داده شده و قلب را از آن جهت قلب نامیده اند که منشأ انقلابات درونی انسان به شمار می آید.[7] بر اساس آموزه های اسلامی حیات انسان به قلب و روح انسان ارتباط دارد. سعادت و شقاوت انسان به نوعی در گرو سلامتی و نورانیت قلب او می باشد. به همین جهت در این فراز ارزشمند از دعای روز هجدهم ماه رمضان نیز انجام اعمال عبادی در سحر را موجب نورانیت و جلای قلب معرفی می شود. «ونوّرْ فیهِ قلبی بِضِیاءِ أنْوارِهِ؛[8] و روشن کن در آن دلم را به پرتو انوارش».

فراز دوم:  اعضا و جوارحم را به عبادت و بندگی در سحر مشغول دار
«وخُذْ بِکُلّ أعْضائی الی اتّباعِ آثارِهِ؛[9] و بکار به همه اعضایم به پیروی آثارش» سوّمين خواسته امروز، آن است كه تمام اعضاء و جوارح، در استخدام «بركات سحر» و فروغ رمضان باشد و اين، در صورتى ميسّر است كه:
«زبان» بر گفتن حق و ياد خدا و ترك زشتى ها بگردد،
«گوش» راهى براى ورود حكمت، به خانه دل شود،
«چشم»، به روى حرام و ناروا بسته باشد،
«پا»، به سوى ناروا و گناه نرود،
«دست» به ستم گشوده نگشته و به حرام دراز نشود،
«شكم»، انبار حرام و كانون حرص نگردد،
چه چيزى جز «تقوا» و پرهيزكارى مى تواند رعايت اين حقوق را در اعضا و اندام تضمين كند؟![10]

نیایش آخر: «بِنورِکَ یا مُنَوّرَ قُلوبِ العارفین؛[11] به نور خودت ای روشنی بخش دل‌های حق شناسان». قلب و جوارح ما را به به برکت فیض سحر و ارتباط به خودت نورانی و تسلیم خود فرما.

پی نوشت ها:
[1]. إقبال الأعمال (ط - القديمة): ج‏1، ص166.
[2]. ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ پيشين، ص 462 و 463.
[3]. طهراني، سيد محمّد حسين حسيني؛ رسالة لُبّ اللباب فى سير وسلوك أولي الألباب، دار المحجة البيضاء - بيروت، چاپ چهارم، 2010 – 1431، ص 132.
[4]. طهراني، سيد محمّد حسين حسيني؛ مهر تابان، علامه طباطبايى - مشهد مقدس، چاپ پنجم، 1423ه.ق، ص 26.
[5]. تفسير نمونه، ج‏22، ص322.
[6]. امام خمينى، آداب الصلاة، قم، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، چاپ هفتم، 1378، ص 164.
[7]. رهتوشه راهیان نور، ویژه ماه رمضان1381 ش، ص221.
[8] إقبال الأعمال (ط - القديمة)، ج‏1، ص166.
[9]. همان.
[10]. سيناي نياز ؛ جواد محدثي.
[11] إقبال الأعمال (ط - القديمة)، ج‏1، ص166.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.