دلیل روایی اهل سنت بر عدالت صحابه

07:00 - 1395/04/02

چکیده:از جمله روایت‌هایی که اهل سنت در اثبات عدالت صحابه به آن تمسک می‌نمایند این فرمایش نبوی است که می‌فرمایند: «بهترین مردم، افرادی هستند که در قرن معاصر من زندگی می‌کنند، سپس کسانی که بعد از این قرن می‌آیند و در مرتبه سوم آنانی که بعد از آنان می‌آیند». اما هرگز این روایت نمی‌تواند این مدعا را اثبات نماید.

بررسی ادلۀ روایی اهل سنت بر عدالت صحابه

علما و بزرگان اهل سنت برای اثبات عدالت صحابه، همان‌طور که به آیاتی از قرآن کریم استناد کرده‌اند، به تعدادی از روایات نبوی نیز تمسک نموده‌اند. در پست‌های گذشته[1] مستندات قرآنی آن‌ها را از نظر گذراندیم و در این پست یکی از دلایل روایی آن‌ها را مورد نقد و بررسی قرار دادیم. در این نوشتار سایر روایت‌هایی که به آن تمسک کرده‌اند را بیان می‌نماییم.

از جمله روایت‌هایی که اهل سنت در اثبات عدالت صحابه به آن تمسک می‌کنند این حدیث نبوی است که می‌فرماید: «بهترین مردم، افرادی هستند که در قرن معاصر من زندگی می‌کنند، سپس کسانی که بعد از این قرن می‌آیند و در مرتبه سوم آنانی که بعد از آنان می‌آیند».[2]

«ابن قیم جوزی» وجه استدلال به این روایت را این‌چنین بیان می‌کند: «پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) خبر داده است که بهترین قرن‌ها، عصر و زمان من است و این خیریت مطلق است. اطلاق خیریت مقتضی است که اصحاب در تمام ابواب و جهات خیر و مقدم بر دیگران باشند، نه در برخی جهات، و الا لازم می‌آید یکی از صحابه که در حکمی که فتوا داده و سایر اصحاب نسبت به آن ساکت بوده‌اند، خطا کرده باشد و کسانی که بعد از صحابه می‌آیند خطای او را اصلاح کنند. لازمه چنین قولی، خیریت قرن بعد از صحابه نسبت به عصر نبوی می‌باشد. این جریان در مسائل دیگر تکرار خواهد شد...».[3]

نقد و بررسی روایت

1. خیر بودن در این روایت همانند خیر بودن در آیه شریفه «کنتم خیر امه...» نسبی است به این معنی که مجموع مردم عصر پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نسبت به عصر و زمان بعد بهترند نه آن‌که تک تک افراد بهتر و عادل باشند. با این استدلال تمامی مردم عصر صحابه حتی مشرکین و منافقان و ... شامل این روایت می‌شوند و لازم می‌آید فاسقان و منافقان عصر پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) از اولیا و خوبان عصرهای بعدی بهتر و بالاتر باشند. نووی در شرح این حدیث در صحیح مسلم گفته است: «مقصود افضلیت مجموع صحابه از مجموع دیگر مردم تاریخ است نه آن‌که یکایک صحابه افضل از دیگران باشند».[4]

2. لازمه این سخن آن است که هیچ‌یک از صحابه خطا نمی‌کنند در حالی که خود بزرگان اهل سنت معترف به عدم عصمت صحابه از خطا و اشتباه هستند.
تفتازانی می‌گوید: «جنگ‌ها و مشاجراتی که در طول تاریخ میان صحابه رخ داده و بر زبان افراد ثقه جاری است، طاهرش نشان می‌دهد که برخی از صحابه از راه حق خارج شده و به حد ظلم و فسق رسیده‌ بودند. داعی و انگیزه این کارها نیز کینه، حسد، عناد و گاه حب ریاست و پادشاهی و میل به لذات و شهوات بوده است».[5]
این سخن یکی از بزرگان اهل سنت است که معتقد است: نه تنها صحابه از خطا ایمن نبوده‌اند، بلکه بعضی از آنان به خاطر کینه و عداوت و حب مقام و ریاست حاضر شدند جان صدها و هزاران مسلمان بی‌گناه را بگیرند و  اموال و  حتی ناموس آنان را تصاحب کنند.

روایتی بسیار خواندنی و قابل تامل و توجه را «بخاری» از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل می‌کند که می‌فرماید: «اقوامى در قیامت در سر حوض بر من وارد مى‏‌شوند، هم من آن‌ها را مى‌‏شناسم و هم آن‌ها من‌را، سپس بین من و آن‌ها جدایى انداخته مى‏‌شود و من می‌گویم: آن‌ها از من هستند. در جواب من گفته مى‌‏شود: تو نمى‏‌دانى که آن‌ها بعد از تو چه کارها کردند(چه بدعت‌ها گذاشتند) آن‌گاه من مى‌‏گویم: دور باد آنان که پس از من در دین تغییر ایجاد کردند».[6]

بنابراین استناد اهل سنت به این روایت به هیچ وجه صحیح و قابل پذیرش نمی‌باشد و اساسا روایات صحیح سند و آیات قرآن کریم و شواهد محکم تاریخی نظریه عدالت صحابه را رد می‌کند.

__________________________________________________

پی‌نوشت
[1]. پست اولپست دوم پست سوم پست چهارم پست پنجمست ششم - پست هفتم - پست هشتم.
[2]. صحیح بخاری، باب فضائل اصحاب، ح174؛ ابن قیم جوزی، اعلام الموقعین، ج4، ص175.
[3]. ابن قیم جوزی، اعلام الموقعین، ج4، ص175.
[4]. نووی، شرح  صحیح مسلم، ج16، ص85، ناشر: دارالفکر- بیروت.
[5]. تفتازانی، شرح المقاصد، ج5، ص310.
[6]. صحیح بخارى، ج 4، باب فى الحوض، ص 503 .

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.