بررسی شأن نزول آیه «ابلاغ» در منابع اهل سنت

13:48 - 1394/12/10

چکیده: یکی از آیاتی که در شان امیرالمومنین(علیه‌السلام) نازل شده است و امامت و ولایت حضرت را اثبات می‌کند، آیه 67 سوره مائده می‌باشد. که این شأن نزول را بسیاری از علمای اهل سنت نقل نموده‌اند، امابه دلیل تعصب و نپذیرفته‌اند.

بررسی شأن نزول آیه ابلاغ در منابع اهل سنت

از جمله آیات و ادله محکم شیعه بر امامت و ولایت حضرت امیرالمومنین(علیه‌السلام) آيه 67 سوره مائده می‌باشد كه می‌فرمايد: «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِين [مائده/۶۷] ای پيامبر، آن‌چه را از پروردگارت بر تو نازل شده است به مردم برسان، اگر چنين نکنی امر رسالت او را ادا نکرده‌ای خدا تو را از مردم حفظ می‌کند، که خدا مردم کافر را هدايت نمی‌کند».

به اعتقاد شیعه این آیه در روز غدیر در حق علی بن ابی‌طالب(علیه‌السلام)  نازل شده است. و روایات بسیاری از اهل سنت نیز به این مسأله تصریح نموده و این اعتقاد را تایید می‌نماید. در این نوشتار به بررسی شأن نزول این آیه در کتب اهل سنت می‌پردازیم.

«ابن تیمیه حرانی» و بعضی از علمای اهل سنت به دلیل تعصب و کتمان حقیقت، نزول این آیه در حق امیرالمومنین(علیه‌السلام) را انکار نموده‌اند و شأن نزول‌های دیگری را نقل نموده‌اند. به طور مثال ابن تیمیه در شأن نزول این آیه می‌گوید: «آیه «بلّغ ما أنزل إلیک من ربّک» در غدیر خم نازل نشده، بلکه در روزهای آغازین وحی در مدینه و پس از جنگ احد نازل شده؛ از این رو، نمی‌توان این آیه را به عنوان ادلّه نصب امامت به حساب آورد».[1]

هم‌چنین آلبانی در تضعیف استدلال‌های شیعه در این آیه  می‌گوید: «بدان که شيعه -بر خلاف احاديث صحيحی که آورديم  گمان می‌کند اين آيه در مورد علی(علیه‌السلام) و در روز غدير خم نازل شده است و در اين مورد روايات مرسل و ضعیف بسياری ذکر می‌کنند و يکی از آن‌ها روايت ابی سعيد خدری است که صحيح نيست و آن را از طريقی آورده است که در آن افراد متروک و شديد الضعف وجود دارد، چنان‌که در کتاب سلسله احاديث ضعيف آورده‌ام. و اين عادت شيعه از قديم تاکنون بوده است. آن‌ها دروغ بستن بر اهل سنت را حلال می‌دانند...».[2]

از همین رو در پاسخ ابن تیمیه و آلبانی ما روایات اهل سنت را در نزول این آیه در حق امیرالمومنین(علیه‌السلام) را بیان می‌نماییم و به برسی سندی روایت ابو سعید خدری که بسیاری از بزرگان اهل سنت آن را نقل نموده‌اند، می‌پردازیم.

ابن عساکر با سند خود از ابی سعید خدری نقل می‌کند: «آيه «يا ايها الرسول بلغ ...» در غدير خم بر رسول خدا(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) و در شأن علی‌بن‌ابی‌طالب(علیه‌السلام) نازل شده است».[3]
ابن أبي حاتم ، ابن مردويه، واحدی، بدرالدین عینی و نیشابوری نیز همین روایت را از  ابی‌سعيد خدری نقل کرده‌اند.[4]

بررسی سندی روایت
در سند این حدیث افراد زیر وجود دارند که نظر علمای رجال اهل سنت در مورد آنها را نقل می‌کنیم تا ثابت شود روایت صحیح السند است.
1. ابوبکر وجیه بن طاهر
ذهبی: «شیخ عالم عادل ....».[5]
2. ابو حامد الازهری
ذهبی: « عادل صادق است ...».[6]
3. ابو محمد المخلدی
ذهبی: «امامی صادق و شیخ عادل است ».[7]
4. محمد بن حمدون
ذهبی: «حافظ کبیر ... وحاکم گفته از ثقات و...».[8]
5. محمدبن ابراهیم الحوانی
خطیب بغدادی: «ثقه است».[9]
6. الحسسن بن حماد سجادة
ذهبی: «ثقه و صاحب سنة است».[10]
7. علی بن عابس
ابن حجرعسقلانی: «دارقطنی می‌گوید: معتبر است». [11]
8. ابو الجخاف
ذهبی: «ثقه  و ابو حاتم می‌گوید : صالح الحدیث است». [12]
9. عطیه عوفی
ابن حجر: «ثقه است ان شاءالله  و برای او احادیث صالحه است».[13]

هم‌چنین  ثعلبی نقل می‌کند : «... معنای آیه «ابلاغ» این است که آنچه از سوی پروردگارت درباره فضیلت علی‌بن‌ابی‌طالب(علیه‌السلام)  به تو نازل می‌شود را به مردم ابلاغ کن و چون این آیه نازل شد، پیامبر اکرم(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) دست علی(علیه‌السلام) را گرفت و فرمود: «هر که من مولای اویم پس علی مولای اوست». در ادامه می‌گوید: «ابن عبّاس درباره آیه «ابلاغ» روایت کرده: این آیه درباره علی(علیه‌السلام) نازل شده است».[14]

حاکم حسكانی در شأن نزول آيه می‌نویسد: خدای تعالی امر فرمود محمد(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) را که علی(علیه‌السلام) را منصوب و ولايت او را بر خلق اعلام نمايد. آن‌ حضرت ترسيد مبادا بگويند: از پسر عم خود هواداری می‌کند و او را نکوهش کنند، لذا خدای متعال به او وحی فرمود: «يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليک من ربک...» پس رسول خدا (صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) روز غدير خم ولايت او را بر خلق استوار فرمود.[15]

بنابراین روایاتی که در نزول آیه ابلاغ  در حق امیرالمومنین(علیه‌السلام)  نقل شده است، از چنان کثرتی برخوردار است که حتی اگر این روایات ضعیف نیز باشند، کثرت نقل ضعف آن را جبران می‌نماید. و تنها به واسطه همین یک آیه می‌توانیم ولایت و امامت حضرت امیر(علیه‌السلام) را  اثبات نماییم.

______________________________________

پی‌نوشت
[1]. منهاج السنة النبویة، ابن تیمیه، مؤسسه قرطبة، ج ۷، ص ۳۱۵.
[2]. سلسله احاديث صحيح ج 5 ص 488.
[3]. «اخبرنا أبو بكر وجيه بن طاهر، نا أبو حامد الأزهری، نا أبو محمد المخلّدی، أنا أبو بكر محمد بن حمدون، أنا محمد بن إبراهيم الحلواني، نا الحسن بن حمّاد سجادة، نا علی بن عابس، عن الأعمش وأبی الجحّاف، عن عطية، عن أبی سعيد الخدری قال نزلت هذه الآية  {يا أيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك}  على رسول الله (صلى‌الله‌عليه‌وسلم ) يوم غدير خم في علی بن أبي طالب ».تاریخ مدینه دمشق، ج42، ص 237
[4]. تفسير آلوسي، ج 6، ص 193؛ أسباب النزول واحدي، ص 115؛ عمده القاري، شرح صحيح بخاري، ج 18،ص 206؛ تفسير نيشابوري، ج 6، ص 129 و 130.الدر المنثور، ج 2، ص 298؛ أسباب نزول الآيات، واحدي نيشابوري، ص 135؛ شواهد التنزيل، حاكم حسكاني، ج 1، ص 250؛ فتح القدير، شوكاني، ج 2، ص 60.
[5]. سیر الاعلام النبلاء، ج20، ص109، موسسه الرساله، بیروت.
[6]. همان، ج18، ص254.
[7]. همان، ج16، ص539.
[8]. تذکرة الحفاظ، ج3، ص708، دار احیاء التراث العربی.
[9]. تاریخ بغداد، ج1، ص415.
[10]. الکشاف، ج1، ص344، دار القبلة، جده.
[11]. تهذیب التهذیب، ج7، ص 302.
[12]. الکاشف، ج1، ص381.
[13]. تهذیب التهذیبب، ج7، ص201.
[14]. الکشف و البیان، ثعلبی، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ج ۴، ص ۹۱.
[15]. مجمع البيان في تفسير القرآن ج 2، ص 223 ـ شواهد التنزيل، ج 1، ص 187.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.