مبارزه آیت‌الله آقا نجفی با نفوذ اقتصادی و مذهبی

08:00 - 1394/11/24

چکیده: آیت‌الله آقانجفی از مراجع عصر قاجار پس از مراجعت از نجف اشرف به اصفهان عمر خود را در راه تبلیغ دین وقف نمود. ایشان در دوران زعامت دینی در اصفهان همواره به مقابله با نفوذ اقتصادی و انحرافات دینی پرداخت.

محمد تقی نجفی فرزند محمد باقر در 22 ربیع الثانی سال 1262 قمری در شهر اصفهان متولد شد. مادر او زمزم بیگم از فرزندان مرحوم آیت‌الله سید صدرالدین صدر از علما و مراجع بزرگ بود و به‌ این‌ ترتیب محمدتقی در یک خانواده مذهبی و اهل علم رشد و نمو یافت.
ایشان مقدمات علوم را در محضر پدرش فراگرفت و پس‌ از آن به نجف رفت و در آنجا به تحصیل علم ادامه داد. از محضر علمای بزرگ این شهر بهره برد تا به مقام اجتهاد رسید. سپس به اصفهان بازگشت و در زمان حیات پدر گرامی خود مرجعیت عام یافت و صاحب نفوذ و قدرت معنوی فراوان شد. همگان او را به‌عنوان «جامع علوم معقول و منقول» می‌شناختند و قوّت حافظه، حضور ذهن، نکته‌گویی، سخاوت و شجاعت ایشان می‌ستودند.[1]

مبارزه با نفوذ اقتصادی
یکی از مهم‌ترین ابعاد مبارزات آقانجفی علیه استعمار، مبارزه با نفوذ اقتصادی استعمارگران در ایران بوده است، و در این راستا، جنبش تنباکو از نقاط عطف تاریخی مبارزات آقانجفی می‌باشد. ناعادلانه بودن قرارداد و ضررهای اقتصادی زیادی که در نتیجه‌ی اجرای آن متوجه مردم ایران به‌ ویژه کشاورزان و تاجران می‌شد، مسأله‌ای نبود که علمایی چون آقانجفی اصفهانی آن را نادیده بگیرند.
اما آنچه آقانجفی و دیگر علما _ و در رأس همه آیت الله میرزای شیرازی _ درصدد مقابله با آن برآمدند، صرفاً ناعادلانه بودن قرارداد و جلوگیری از ضرر اقتصادی بر مردم نبود، بلکه مهم‌ترین خطر این قرارداد نفوذ بیگانگان در ابعاد مختلف فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بود که زمینه‌ساز سلطه‌ی استعمارگران را بر ایران اسلامی فراهم می‌کرد.

با هدایت آیت‌الله آقا نجفی اعتراض‌ها و انتقادهای فراوانی در اصفهان شکل گرفت. پس‌ از اینکه اعتراض‌های مسالمت‌آمیز مردم و علما به نتیجه نرسید، آقانجفی اصفهانی دریافت که جز راه مقاومت و مبارزه مردمی، راهی برای جلوگیری از نفوذ بیگانه به‌ خصوص در این واقعه نیست؛ بنابراین دست به مبارزة منفی زده، در اواسط ماه ربیع‌الثانی ۱۳۰۹ قمری به همراه برادرشان شیخ محمدعلی، حکم به تحریم استعمال تنباکو کرد.
ظل‌السلطان حاکم اصفهان از این اقدام آیت‌الله آقانجفی به‌‌شدت عصبانی شد و حکم به تبعید آیت‌الله آقانجفی و برادرشان را صادر کرد. هنوز حکم تبعید این دو عالم اجرا نشده بود که حکم تحریم مرحوم میرزای بزرگ رسید و ظل‌السطان مجبور شد حکم تبعید دو برادر را لغو کنند.[2]

مبارزه با نفوذ و انحراف دینی
یکی از فتنه‌ها و مشکلات جامعه اسلامی در زمان مرحوم آقا نجفی فتنه بابی‌گری بود. این گروه با حمایت بیگانگان و فریب افراد کم‌اطلاع سعی در آشوب در ایران را داشتند. مرحوم آیت‌الله آقانجفی هم که خطر این جریان را احساس کرده بود به مبارزه با انحرافات آنان پرداخت.
هنگامی‌که عرصه فعالیت بابی‌ها در اصفهان تنگ شد بابی‌ها در سال 1320 قمری از کنسولگری روس خواستند که آن‌ها را مورد حمایت قرار دهد. کنسولگری روس در اصفهان هم به آنان پیام داد که به کنسولخانه بیایند. در آن زمان بابی‌ها بسیج شدند و از آباده و نجف‌آباد و سده و دولت‌آباد تمام نیروهای خود را فراخواندند و مجموعاً دویست نفری رسیدند. این دویست نفر به کنسولگری روس پناه بردند. در آنجا از حقانیت خودشان گفتند و مقابله آقانجفی با خودشان به روس‌ها شکایت بردند و خواستار آزادی و حمایت بیگانه شدند.

آقا نجفی که در این قضیه دست بیگانگان و دشمنان خارجی را دیده بود از مردم اصفهان کمک خواست. آقانجفی مردم را علیه فتنه‌گران بابی بسیج کرد. مردم دسته به دسته خود را به کنسولگری روس می‌رساندند و در آنجا تجمع کرده بودند. تا جایی که جمعیت اطراف کنسولخانه به چیزی حدود بیست هزار نفر رسید.
ظل‌السلطان _ حاکم وقت اصفهان _ با مشاهده اوضاع به وحشت افتاد و سریعاً به آقا نجفی پیام داد که مردم را متفرق کند. آقانجفی در آن هنگام که خیالش از حضور مردم در میدان مبارزه راحت شده بود، خودش به خانه رفته بود و درب خانه را بسته بود. به ظل السلطان هم پیغام داد که تقی از خانه بیرون نمی‌رود و کاری هم ندارد.
با این عمل ترس ظل‌السلطان بیشتر شد. او بسیار نگران بود، زیرا هر لحظه ممکن بود به کنسولگری روس آسیبی وارد شود. برای همین دوباره به آقانجفی پیام داد که آقا هر چه می‌خواهید بگویید، ما انجام می‌دهیم. آیت‌الله آقا نجفی که فرصت را مناسب دید پیام داد که کنسول روس و انگلیس باید تضمین کتبی بدهند که حق هیچ دخالتی در امور مذهبی و ملی ایران را ندارند.

در نتیجه: این تدبیر و اقتدار مرحوم آقا نجفی ابتدا کنسول انگلیس اقدام کرد و نوشته‌ای برای ظل السلطان حاکم اصفهان فرستاد و گفت ما در امور مذهبی شما دخالتی نمی‌کنیم. و بعد از آن روس‌ها هم پیام دادند و قبول کردند که دیگر در این امور دخالت نکنند.
پس از این اقدام آیت‌الله آقانجفی از خانه‌اش خارج شد مردم را از اطراف کنسولگری به داخل مسجد شاه دعوت کرد. برای مردم منبر رفت. بعد از آن روس‌ها شبانه تمام بابی‌ها را از کنسولگریی بیرون کردند. بدین ترتیب بابی‌ها فهمیدند که در اصفهان هیچ پشتیبانی ندارند و تا آیت‌الله آقانجفی بر مردم نفوذ دارد حمایت خارجی‌ها هم نمی‌تواند برای آن‌ها فایده‌ای داشته باشد.[3]

_______________________________
پی‌نوشت
[۱].کتابخانه مدرسه فقاهت.
[2].  تحریم تنباکو در ایران، کدی، نیکی. ر، ترجمۀ شاهرخ قائم مقامی، تهران، ۱۳۵۸ش، ص118، فردا نیوز.
[3]. مرجع بیداری.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.