عوامل تثبیت و گسترش اسلام در ایران

11:50 - 1394/11/02

چکیده: اوضاع ایران در عهد ساسانی و احترام مسلمانان به اعتقادات ایرانیان باعث شد پیروان دین زرتشت به‌تدریج و به اختیار خود مسلمان شوند و وجود پیروان زرتشتی در ایران تا عصر حاضر و آزادی آنان در اجرای مراسم دینی، بهترین دلیل بر نبود اجبار و زور در پذیرش دین اسلام است.

عوامل تثبیت و گسترش اسلام در ایران

رهروان ولایت - اکنون بیش از 1400 سال از ورود اسلام به ایران می‌گذرد و اینکه چه عواملی باعث تثبیت و رشد اسلام در ایران بوده است؟ یکی از سؤالاتی است که توجه علاقه‌مندان به تاریخ ایران و حتی تاریخ اسلام را به خود جلب می‌نماید.
این نوشتار تلاش می‌کند تا با بیانی کوتاه و مراجعه به منابع کهن تاریخی و پژوهش‌های جدید برخی از این عوامل را فراروی مخاطبان قرار دهد.
در ابتدا می‌توان گفت آشنایی گسترده مردم ایران با اسلام به قبل از آغاز فتوحات در ایران و اسلام آوردن مردم یمن و بحرین بازمی‌گردد. و در واقع ورود مسلمانان به ایران باعث تسریع این امر شد تا جایی که پس از جنگ قادسیه، 4 هزار دیلمی با اختیار خود به دین اسلام گرویدند.[1] البته در همه گیر شدن این دین الهی در ایران عوامل دیگری نیز دخیل بودند.

اوضاع اجتماعی ایران در عهد ساسانی
اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران در عهد ساسانیان و فضای سنگین نظام طبقاتی حاکم بر آن عملاً ایرانیان را برای پذیرش ایدئولوژی جدید مهیا ساخته بود و این فضا به‌گونه‌ای بود که ظهور آیین اسلام پس از ورود مسلمانان در حقیقت مژده رهایی از غلبه اهریمنی نجبا و اهل بیوتات بود که از عهد هرمزد خسرو رقابت‌های قدرت جویانه آن‌ها تمام ایران را به هرج‌ومرج ستیز و آشوب سپرده بود و پادشاهان ساسانی را هم دستخوش نابکاری‌های خویش کرده بود.[2]

قانون جزیه
تشریع قانون جزیه از زمان پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله)[3] و استمرار آن در دوره‌های بعد و اختیار مردم سرزمین‌های جدید در پذیرش یا عدم پذیرش اسلام باعث ایجاد نوعی آزادی در میان ایرانیان شد؛ تا در فرصت با تحقیق درباره اسلام بین پذیرش و یا رد آن مخیر باشند. به‌احتمال زیاد همین قانون بود باعث شد حکام محلی پیش خود بپندارند که هر یک بتوانند در قلمرو خود با اعراب مصالحه نمایند.[4]

احترام به مقدسات ایرانیان
یکی از کارهایی که باعث جذب افراد مختلف می‌شود احترام به اعتقادات و مقدسان آنان است. مسلمانان در ابتدای ورود به ایران نه تنها مردم را به پذیرفتن اسلام وادار نکردند بلکه به مقدسات آنان نیز بی‌احترامی نشد و نمونه بارز این مسئله در عدم تخریب آتشکده‌ها و معابد ایران است.
این معابد تا سال‌ها و قرن‌ها باقی بودند و به فعالیت خود ادامه می‌دادند. در قرن چهارم هجری قمری که بیش از 300 سال از ورود اسلام به ایران می‌گذشت آتشکده‌های زرتشتیان در عراق و فارس و کرمان و سیستان و خراسان و آذربایجان و در سراسر ایران برپا بود.[4]

درنتیجه می‌توان گفت ایرانیان  به‌تدریج و به اختیار خود به دین اسلام گرویدند، وجود پیروان زرتشتی در ایران تا عصر حاضر و آزادی آنان در اجرای مراسم دینی، بهترین دلیل بر نبود اجبار و زور در پذیرش دین اسلام است.

پی‌نوشت
[1]. عزالدين على بن اثير، كامل تاريخ بزرگ اسلام و ايران، ترجمه ابو القاسم حالت و عباس خليلى، تهران، مؤسسه مطبوعاتى علمى، 1371ش، ج8، ص279.
[2]. عبدالحسین زرین کوب، تاریخ مردم ایران، تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1368ش، ص12.
[3]. محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج21، ص227.
[4]. عبدالحسین زرین کوب، همان، 21.
[5]. على بن حسین مسعودى، مروج الذهب، ترجمه‌ پاینده، تهران: علمى فرهنگى، چاپ چهارم، 1370ش، ج 1، ص 603-615.

نظرات

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.