تنها امامتی که با غیبت آغاز شد

10:01 - 1394/10/05

چکیده: دوازدهمین امام معصوم(علیه‌السلام) با پیش‌گویی معصومین قبل از ایشان، بنا بر علل و مصالحی، غایب شد اما با این وجود نیز دارای آثار و فواید زیادی است و با دعا و اصلاح رفتار مردم، ظهور و حضورش نزدیک می‌شود.

امام زمان(علیه‌السلام)

امام حسن عسکری(علیه‌السلام) در سال 260(ه.ق) توسط «معتمد عباسی» مسموم شد و در حالی که 28 سال بیشتر نداشت به شهادت رسید. آن حضرت، با وجود این عمر کوتاه، فعالیت‌های گوناگونی در جهت حفظ اسلام، و مبارزه با افکار ضد اسلامی داشت و با وجود فشار‌ها و مراقبت‌های مداوم حکومت عباسی، به برطرف کردن شبهات و تبیین اندیشه‌ی صحیح اسلامی و فعالیت‌های سیاسی و حمایت مالی از شیعیان می‌پرداخت و یکی از فعالیت‌های آن حضرت، آماده‌‌سازی شیعیان، برای دوران غیبت فرزند خود، امام دوازدهم، بود.[1]

آماده‌سازی شیعیان برای غیبت امام دوازدهم(علیه‌السلام) توسط پدر بزرگ‌وار آن حضرت، به سه صورت بود:
1. با وجود تاکید‌هایی که بر تولد حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) شده بود؛ امام حسن عسکری(علیه‌السلام) او را تنها به شیعیان خاص و بسیار نزدیک نشان می‌داد.

2. خود امام حسن عسکری(علیه‌السلام) نیز تماس مستقیم شیعیان با خود را روز به روز محدود‌تر می‌کرد به طوری‌که به مراجعات شیعیان، از طریق نامه و یا توسط نمایندگان خویش پاسخ می‌داد.

3. از طریق گفتن مسأله‌ی غائب شدن امام مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) به شیعیان خاص خود[2] مانند «احمد بن اسحاق» که خود می‌گوید: «خدمت حضرت امام حسن عسكرى(علیه‌السّلام) شرفیاب شدم تا در باره جانشین آن حضرت، سؤال كنم. حضرت، پیش از آن‌که من سؤال کنم فرمود: اى احمد بن اسحاق! خداوند متعال از روزى كه آدم را آفرید تا روز قیامت زمین را از وجود حجت خود خالی نگذاشته و نخواهد گذاشت كه گرفتارى‏‌ها را از اهل زمین برطرف كند و به وسیله‌ی او باران ببارد و مواهب زمین بیرون بیاید.
عرض‌ كردم: یابن رسول اللَّه، امام و جانشین بعد از شما كیست؟ حضرت برخاستند و به درون خانه رفتند، سپس در حالى كه بچه سه ساله‏‌اى را كه رخسارى هم‌چون ماه شب چهارده داشت روى دوش گرفته بود، برگشت. آن‌گاه فرمود: «اى احمد، اگر پیش خدا و حجت‌های الهى قرب و منزلتی نداشتى، فرزندم را به تو نشان نمی‌دادم. این هم‌نام و هم‌كنیه‌ی پیغمبر(صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله) است كه زمین را پر از عدل و انصاف می‌كند، چنان كه پر از ظلم و جور شده باشد. اى احمد، این طفل در این امت، مانند خضر و ذو القرنین است به خدا قسم غیبتى می‌كند كه كسى از مهلكه (بى‌‏دینى و گم‌راهى) نجات نمى‏‌یابد جز آنان كه خداوند آن‌ها را در عقیده به امامتش ثابت قدم داشته و موفق نموده است كه دعا كنند خداوند زودتر او را ظاهر گرداند».[3]

ناگفته نماند که آن حضرت دو غیبت داشته است، «غیبت صغری» که از سال 260 تا 329 هجری قمری بود که در این زمان، ارتباط آن حضرت با شیعیان، به وسیله‌ی نایبان خاص ایشان که چهار نفر بودند صورت می‌گرفت و «غیبت کبری» که پس از غیبت صغری شروع شد و تا اکنون ادامه دارد.[4]

پیش‌گویی غیبت امام مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) در کلام دیگر معصومین
معصومین دیگر نیز، مسأله‌ی غیبت امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) را به بیاناتی دیگر فرموده‌اند که به برخی، اشاره می‌شود:
1. امام رضا(علیه‌السلام) از پدران خود از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نقل کردند: «قسم به كسى كه به حق، من‌را بشارت‌دهنده مبعوث كرد به تحقیق كه امام قائم، از فرزندان من است و طبق پیمانى كه از جانب من بر عهده اوست غایب می‌شود».[5]

2. «اصبغ بن نباته» (از یاران امیرالمومنین(علیه‌السلام)) می‌گوید: خدمت امیرالمومنین(علیه‌السلام) آمدم و دیدم آن حضرت متفكر است و زمین را خط می‌كشد، عرض كردم: اى امیر مؤمنان! چرا شما را متفكر می‌بینم و به زمین خط می‌كشى، مگر به آن(خلافت در روى زمین) رغبت كرده‌‏اید؟ فرمود: نه، به خدا، هرگز روزى نبوده كه به خلافت یا به دنیا رغبت كنم، ولى فكر مى‏‌كردم درباره مولودى كه فرزند یازدهم من است، او همان مهدى موعود است كه زمین را از عدل و داد پر كند، چنان كه از جور و ستم پر شده باشد. براى او غیبت و سرگردانى است (هر زمانى در شهرى بسر مى‏‌برد)».[6]

علل غیبت امام زمان(علیه‌السلام)
بعد از آن‌که پذیرفتیم که ما یک امام معصوم و غائب داریم، این سؤال پیش می‌آید که چرا آن حضرت، باید از نظر ما، غائب باشد.
در ابتدا باید بدانیم که علت واقعی غیبت آن حضرت، از ما پوشیده است، چرا که در روایت از رسول اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) است که به «جابر بن عبدالله انصاری» فرمود: «اى جابر! این امر (غیبت امام زمان) سرّى از اسرار الهى مى‌باشد كه بر بندگان خدا پوشیده است».[7]

اما از بعضی از روایات،‌ می‌توان به برخی از حکمت‌های این غیبت پی برد که عبارتند از:
1. حفظ جان آن حضرت
یکی از علل و حکمت‌های غیبت که در برخی روایات وارد شده، بیم از کشته شدن آن حضرت است چنان‌که امام صادق(علیه‌السلام) در این باره فرمودند: «حضرت قائم پیش از آن‌كه قیام كند غایب می‌شود، زیرا او می‌ترسد و با دست به شكمش اشاره کرد؛ یعنى از كشته شدن می‌ترسد».[8]

2. آزمایش انسان‌ها
حکمت دیگری که برای غیبت آن حضرت در روایات ذکر شده، رسیدن انسان‌ها به تکامل روحی و مشخص شدن انسان‌های ثابت‌قدم و پیروان واقعی ایشان است؛ هم‌چنان‌که وقتی جابر جعفی از امام باقر(علیه‌السلام) در مورد زمان فَرَج سؤال کرد، فرمود: «هیهات! هیهات! فرج ما تحقق نمى‏‌پذیرد، مگر این كه شما آزمایش شوید! باز هم آزمایش شوید! باز هم آزمایش شوید! (این را سه بار فرمود) تا آن‌جا كه آلودگى برطرف شود، و پاكى بماند».[9]

3. آزادی از بیعت دیگران
از تعدادی روایات[10] استفاده می‌شود که یکی از حکمت‌های غیبت حضرت، این است که با پنهان بودن ولادت و شخص آن حضرت، بیعتی با طاغوت و ستم‌گران،‌ بر گردن ایشان نباشد.

4. رفتار ناشایست انسان‌ها
خیلی از محرمیت‌های انسان‌ها از الطاف و نعمت‌های الهی،‌ به سبب اخلاق و رفتار ناشایست آن‌هاست؛ همان‌طور که شکر‌گزاری و رفتار خوب آن‌ها سبب زیادیِ نعمت و جلب الطاف الهی می‌شود؛ چنان‌که در قرآن کریم فرمود: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزیدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابی‏ لَشَدید[ابراهیم/7] اگر شكرگزارى كنید، (نعمت خود را) بر شما خواهم افزود؛ و اگر ناسپاسى كنید، مجازاتم شدید است‏». و یکی از علل غیبت حضرت و محرومیت آنان از ظهور آن حضرت، ظلم‌ها و رفتار ناشایست آن‌هاست.

آثار غیبت امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف)
ممکن است برای بعضی، این سؤال پیش آید که امام غائب، چه آثار و فایده‌هایی می‌تواند برای انسان‌ها داشته باشد؟
به‌ خاطر طولانی نشدن مطلب، پاسخ این سؤال را در چند جمله، خلاصه می‌کنیم:
1. هدایت و تربیت انسان‌ها از راه باطن آن‌ها.
2. حفظ شیعیان، از ناامیدی.
3. ایجاد امنیت برای ساکنان زمین.(چنان‌که در روایت از آن حضرت است که فرمود: «من براى مردم زمین سبب ایمنی [از بلاها] هستم».)
4. یاری رساندن به برخی از نیازمندان.[12]

و این موارد، برخی از آثار و فایده‌های آن حضرت در زمان غیبت ایشان است و مسلم است که بعد از ظهور آن امام منتظر، شاهد فوائد بسیار فراوان‌تری از ایشان خواهیم بود و با دعا و اصلاح رفتار خود و ساختن جامعه در حد توان، می‌توانیم منتظر ظهور هر چه نزدیک‌تر حضرتش باشیم.

------------------------------------------------------------
پی‌نوشت
[۱]. با استفاده از: سیره پیشوایان ص616 تا 662
[2]. همان
[3]. عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ع وَ أَنَا أُرِیدُ أَنْ أَسْأَلَهُ عَنِ الْخَلَفِ بَعْدَهُ‏ فَقَالَ لِی مُبْتَدِئاً یَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَمْ یُخْلِ الْأَرْضَ مُنْذُ خَلَقَ آدَمَ وَ لَا تَخْلُو إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ مِنْ حُجَّةِ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ بِهِ یَدْفَعُ الْبَلَاءَ عَنْ أَهْلِ الْأَرْضِ وَ بِهِ یُنَزِّلُ الْغَیْثَ وَ بِهِ یُخْرِجُ بَرَكَاتِ الْأَرْضِ قَالَ فَقُلْتُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَمَنِ الْإِمَامُ وَ الْخَلِیفَةُ بَعْدَكَ فَنَهَضَ ع فَدَخَلَ الْبَیْتَ ثُمَّ خَرَجَ وَ عَلَى عَاتِقِهِ غُلَامٌ كَأَنَّ وَجْهَهُ الْقَمَرُ لَیْلَةَ الْبَدْرِ مِنْ أَبْنَاءِ ثَلَاثِ سِنِینَ فَقَالَ یَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ لَوْ لَا كَرَامَتُكَ عَلَى اللَّهِ وَ عَلَى حُجَجِهِ مَا عَرَضْتُ عَلَیْكَ ابْنِی هَذَا إِنَّهُ سَمِیُّ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ كَنِیُّهُ الَّذِی یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً یَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ مَثَلُهُ فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ مَثَلُ الْخَضِرِ ع وَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ ذِی الْقَرْنَیْنِ وَ اللَّهِ لَیَغِیبَنَّ غَیْبَةً لَا یَنْجُو فِیهَا مِنَ التَّهْلُكَةِ إِلَّا مَنْ یُثْبِتُهُ اللَّهُ عَلَى الْقَوْلِ بِإِمَامَتِهِ وَ وَفَّقَهُ لِلدُّعَاءِ بِتَعْجِیلِ فَرَجِه ‏«بحارالأنوار(ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏)،ج52، ص23 و 24»
[4]. سیره پیشوایان، ص673 و 674
[5]. عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ قَالَ النَّبِیُّ ص وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ بَشِیراً لَیَغِیبَنَّ الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِی بِعَهْدٍ مَعْهُودٍ إِلَیْهِ مِنِّی‏؛«كمال الدین و تمام النعمة(ناشر: اسلامیه)، ج‏1، ص51»
[6]. عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: أَتَیْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَوَجَدْتُهُ مُتَفَكِّراً یَنْكُتُ فِی الْأَرْضِ فَقُلْتُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَا لِی أَرَاكَ مُتَفَكِّراً تَنْكُتُ فِی الْأَرْضِ أَ رَغْبَةً مِنْكَ فِیهَا فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا رَغِبْتُ فِیهَا وَ لَا فِی الدُّنْیَا یَوْماً قَطُّ وَ لَكِنِّی فَكَّرْتُ فِی مَوْلُودٍ یَكُونُ مِنْ ظَهْرِی الْحَادِیَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِی هُوَ الْمَهْدِیُّ الَّذِی یَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً تَكُونُ لَهُ غَیْبَةٌ وَ حَیْرَة؛«الكافی (ط - الإسلامیة)، ج‏1، ص338»
[7]. یَا جَابِرُ إِنَّ هَذَا أَمْرٌ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سِرٌّ مِنْ سِرِّ اللَّهِ عِلْمُهُ مَطْوِیٌّ عَنْ عِبَادِ اللَّه‏؛«بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏38،ص127»
[8]. إِنَّ لِلْقَائِمِ غَیْبَةً قَبْلَ أَنْ یَقُومَ إِنَّهُ یَخَافُ وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَى بَطْنِهِ یَعْنِی الْقَتْلَ؛«الكافی (ط - الإسلامیة)، ج‏1، ص: 340»
[9]. هَیْهَاتَ هَیْهَاتَ لَا یَكُونُ فَرَجُنَا حَتَّى تُغَرْبَلُوا ثُمَّ تُغَرْبَلُوا ثُمَّ تُغَرْبَلُوا یَقُولُهَا ثَلَاثاً حَتَّى یَذْهَبَ الْكَدِرُ وَ یَبْقَى الصَّفْوُ؛«الغیبة/شیخ طوسی (ناشر: دار المعارف الإسلامیة)، ص339»
[10]. مانند روایت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در «إعلام الورى بأعلام الهدى (ناشر: اسلامیه)، ص426»
[11]. وَ إِنِّی لَأَمَانٌ لِأَهْلِ الْأَرْضِ كَمَا أَنَّ النُّجُومَ أَمَانٌ لِأَهْلِ السَّمَاء؛«الخرائج و الجرائح، ج‏3، ص1115»
[12]. با استفاده از: درس‌نامه مهدویت، ج2، ص46 تا 69

نظرات

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.