سيري در يك پيام تاريخي از امام صادق(ع)

00:11 - 1391/11/19
یكي از آثار گرانبهاي مكتوب امام صادق(ع) كه براي اصحاب و شيعيان آن بزرگوار به يادگار مانده است, رساله­ اي است كه محدث و دانشور بزرگ اسلامي ملامحسن فيض كاشانی در پايان كتاب وافي نقل كرده است.
اهل بیت (ع)

يكي از آثار گرانبهاي مكتوب امام صادق(ع) كه براي اصحاب و شيعيان آن بزرگوار به يادگار مانده است, رساله­ اي است كه محدث و دانشور بزرگ اسلامي ملامحسن فيض كاشانی در پايان كتاب وافي نقل كرده است. ازآن­ جا كه محقق و حديث­ شناس معاصر, استاد علي­ اكبر غفاري; كه حقّي بزرگ در احياي  آثار حديثي اهل بيت دارد، اين رساله­ گرانقدر را در آخر كتاب روضه­ كافي چاپ كرده و همراه با تعليقات و توضيحات ارزشمند فيض كاشاني آن را در اختيار حديث پژوهان نهاده است. متن اين رساله, جايگاه والاي آن و اهميت و ارزش پيام را نشان مي ­دهد. يكي از راويان رساله بازگو كرده كه حضرت اين پيام را براي اصحابشان نوشته­ اند و دستور داده ­اند كه: «آن را فراگيرند و مورد توجه قرار دهند و با آن تجديد عهد كنند و براساس آن عمل نمايند.»

نيز افزوده است كه اصحاب حضرت اين پيام را در مساجد خانه ­هاي خويش نگه­داري مي­ كردند و پس از نماز آن را مطالعه مي نمودند.

در اين مقاله, نگاهي بر اين نامه­ گرامي مي­ افكنيم و بخش­ هايي از معارف نهفته در اين «نامه­ نور» را به شيفتگان فرهنگ عترت تقديم مي­داريم.

اين رساله كه دوازده صفحه­ وزيري از كتاب روضه­ كافي را در بر گرفته است, براساس رهنمود­هاي عمومي معصومين (ع) با «بسم الله الرحمن الرحيم» آغاز مي شود و با «الحمدلله رب العالمين» پايان مي­ يابد.

عبارات و تعبيرهاي به كار رفته در اين پيام, نشان مي­دهد كه اين رهنمودها براي شيعيان سرنوشت ساز بوده و تذكّرها و هشدارهاي امام در شرايط آن روز به شدّت مورد نياز پيروان اهل­ بيت (ع) و ضامن تداوم انديشه­ هاي علوي محسوب مي ­شده است.

تكرار برخي واژه­ ها و عبارات مثل:

اعلموا: 15 بار, اياكم: 12 بار, عليكم: 7 بار, لاقوة الابالله: 7 بار, ايتها العصابة: 6 بار؛ و تكرار برخي ديگر, نشانِ اهميت, ضرورت و نقش كارساز معارف ابلاغ شده در اين رساله است.

فضاي سياسي پيام

به طوري كه از محتواي پيام استنباط مي­ شود, اين نامه در عصري براي شيعيان ارسال شده است كه از شمشير دشمنان­ عترت (ع) خون مي­چكد و ابرهاي رعب و وحشت بر فضاي زندگي پيروان معصومين(ع) سايه افكنده ­است. برخلاف­ آنچه­ برخي  مي­ انديشند, تمام روزگار امام صادق (ع) عصر فضاي باز فرهنگي و سياسي  نبوده و حدود بيست و يك سال از دوران امامت حضرت صادق (ع) با حكومت منصور دوانقي لعنةالله عليه مواجه است؛ عصري كه يكي از دشوارترين­دوره­هاي تقيّه محسوب   مي­شود و بسياري از روايات «اذاعه» و «تقيه» در اين عصر و از اين امام بزرگوار صادر شده است.

زندگي غم­ انگيز چهره ­هاي­ برجسته­ اي همچون معلّي ­بن خنيس و محمدبن ابي عمير, گزارش روشني از اوج حكومت شمشير و شلاق در بخشي از عصر صادق آل محمّد (ص) است.

متن پيام امام (ع) هم حاكي از شرايط دشوار و خفقان زاي آن روزگار است. محاصره­ اقتصادي مدينةالرسول و قطع حقوق از بيت المال و ايجاد گرسنگي از يك سو و گسترش روز افزون رعب و وحشت از سوي ديگر, سياستي بود كه منصور دوانقي, دومين خليفه­ ستمكار عباسي نسبت به عموم مردم و به ويژه پيروان امام صادق (ع) به­ كار مي­گرفت. [1]

تلاش­هاي امام صادق (ع)

پاسداري از عقايد و فرهنگ تشيّع و حفظ تشكيلات و موجوديت پيروان اهل بيت (ع) در جوّي كه قدرت سياسي در دست دشمنان بي­رحم شيعيان و رهروان انديشه علوي است و اكثريت جامعه­ اسلامي از فرهنگ ناب محمّدي و علوي محروم مانده است, رسالتي بزرگ و دشوار بود كه امام جعفر صادق (ع) با نگارش اين گونه نامه­ ها و ابلاغ كتبي و شفاهي حقايق دين, به ­انجام ­آن مي­ پرداخت.

در عصر منصور, گرچه آمار شيعيان و طرفداران احساسي و عاطفي اهل بيت (ع) فراوان بود و پيروان عترت (ع) از گمنامي و فضاي سياه تبليغاتي امويان رهايي يافته بودند, ولي هنوز؛ آگاهي و شناخت عميق و ضروري نسبت به امامان معصوم (ع) در بسياري از مسلمانان وجود نداشت و شيعيان هم از مباني استوار اعتقادي و روشن بيني فرهنگي و خودسازي اخلاقي و ارتباط عميق تشكيلاتي و سياسي محروم بودند و شرايط براي تشكيل نظام اسلامي فراهم نبود.

گفتگوي امام صادق (ع) و سدير سيرفي كه او بسياري از مردم و حتي نيمي از جهان را طرفدار امام صادق (ع) مي­ داند, ولي حضرت با اشاره به گلّه­ اي بزغاله كه بيش از 17 رأس نبودند,  مي­ فرمايد اگر به اين تعداد ياران شايسته مي­داشتم, مكلّف به قيام بودم, [2]  آمار و ارقام بالاي پيروان احساسي و ظاهري را نشان مي­ دهد و از كمبود شيعيان و ياران واقعي و ارتباط و تشكيلات ضروري پرده برمي­ دارد.

سرفصل­هاي پيام

امام صادق (ع) در اين رساله­ ارزشمند, حدود بيست محور مهم؛ عقيدتي, اخلاقي, سياسي و عبادي را مورد توجه قرار داده و در زمينه­ اين محورهاي بيست­ گانه نكات معرفتي, اخلاقي و رفتاري مهمي رايادآور شده ­اند.

در يك دسته ­بندي كلي حضرت روابط گوناگون شيعيان با خداوند و اولياي الهي و ديگر شيعيان و حتي مخالفان تشيّع را مورد توجه قرار داده­اند و در هر زمينه رهنمودهاي لازم را بيان فرموده ­اند.

بيست سرفصل مهم مورد توجه در اين پيام مهم تاريخي بدين شرح قابل شمارش و تبيين است:

1. اصول­ رفتاري درفضاي رعب و وحشت و شيوه هاي تقيّه

2. توجه به برنامه ­ريزي الهي براي حوادث عالم

3 . اهميت اطاعت از ولايت الهي و اولياي الهي

4 . هشدار نسبت به دين آموزي از كانون­هاي انحراف و تحريف و آرا و اميال شخصي و قياس­هاي بشري

5 . ضرورت خودسازي اخلاقي

6 . اخلاق معاشرت با مخالفان فكري

7 . فراگيري انديشه و اخلاق از سنت نبوي و عترت

8 . حمايت از محرومان و تواضع و مردم­داري

9 . تحكيم روابط درون گروهي

10 . پرداخت حقوق مالي الهي

11 . توجه و رعايت مشكلات امام و رهبري

12 . توجه به جايگاه و ارزش پيروان اهل بيت

13 . اجتناب از گناهان و توجه به جدّي بودن اوامر و نواهي الهي

14. شناخت منافقان و اهداف و   روش­ هاي آنان

15.  كنترل زبان و دقت در اظهار نظرها

16.   رعايت اخلاق عبادي و رابطه با خداوند متعال

17.  هشدار نسبت به دنيازدگي و رفاه گرايي

18.  ضرورت صبر و استقامت در حوادث اجتماعي

19.  راهكار­هاي دعوت به انديشه­ عترت و تبليغ عملي

20.  تأكيد بر پيروي از دستورهاي الهي و سنت نبوي و اهل بيت

ادامه دارد...

پي ­نوشت:

[1] . سيره پيشوايان, ص 400 _ 393.

[2] . الاصول من الكافي, ج 2, ص 242.

 

منبع: ماهنامه نامه جامعه، شماره سه.

 

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.