حقیقت «توحید اسما و صفات» از زبان امام جواد

08:27 - 1394/06/23

چکیده: یکی از زیباترین مناظرات و پرسش و پاسخ‌های حضرت جواد(علیه‌السلام) در باب خداشناسی و اسماء و صفات الهی است که کامل‌ترین و بهترین جواب‌ها را از سوی امام دریافت می‌کردند، که در این نوشتار به گوشه‌هایی ازآن می‌پردازیم.

حقیقت توحید و اسماءا و صفات الهی از زبان امام جواد

امام محمد تقی(علیه‌السلام) ملقب به «جوادالائمه» با آن‌که در خردسالی به امامت منصوب شدند؛ از همان کودکی ابعاد شخصیتی و علمی ایشان نمایان و جلو‌ه‌های علم الهی در وجود ایشان متبلور گردید. حضرت از همان کودکی مرجع علمی تمام شیعیان بودند و به مناظرات و بحث‌‌ها و گفت‌وگوهای علمی پرداخته و به سوالات اعتقادی و علمی مردم آن زمان پاسخ می‌دادند.

یکی از زیباترین مناظرات و پرسش و پاسخ‌های حضرت جواد(علیه‌السلام) در باب خداشناسی و اسما و صفات الهی است که کامل‌ترین و بهترین جواب‌ها را از سوی امام دریافت می‌کردند، که در این نوشتار به گوشه‌هایی ازآن می‌پردازیم.

«ابو هاشم جعفرى» می‌گويد: از حضرت جواد(علیه‌السلام) پرسيدم:«احد» در آيه مباركه «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» به چه معنا است؟
حضرت فرمود: «يعنى اتّفاق همگان بر يكتايى او، چنان كه خود خداوند فرموده: «و اگر از آنان بپرسى چه كسى آسمان‌ها و زمين را آفريده و آفتاب و ماه را رام گردانيده حتما خواهند گفت: الله[عنكبوت/62]»، سپس براى او شريك و صاحبى قائل مى‏‌شوند».[1]

توضیح این‌که:
امام با استناد به این آیه می‌فرمایند تمام انسان‌ها خدا را به عنوان خالق قبول دارند، لکن تنها مشکل آن‌ها در مرحله بعد است که نمی‌توانند اذعان بر یکتایی و وحدانیت خداوند داشته باشند و برای او شریک قرار می‌دهند. موحد کسی است که خداوند را در تمام مراحل خلقت، تدبیر، ربوبیت، و... یگانه و بی‌همتا بداند و برای او شریک و صاحبی قائل نشود.

نکته دیگر آن است که هرگز اعتقاد به نشانه‌ها و عظمت خداوند و شریک قائل شدن برای او  با توحید نمی‌‌سازد. طبق این نشانه‌ها هیچ‌کس نمی‌تواند ادعا کند که خداوند یکتا و بی‌همتا نیست، چرا که هر کس جهان هستی را مطالعه کند مجموعه‏‌ای هماهنگ و واحدی به هم پیوسته را مشاهده خواهد کرد. این وحدت و هماهنگی از وحدت و یگانگی خالق خبر می‌دهد. به بیان دیگر، اگر دو اراده و دو تدبیر بر عالم هستی حاکم بود، حتماً بی‌نظمی و فساد را در آن می‌دیدیم، لذا نظم و صلاح عالم دلیلی بر وحدت خالق و مدیر و مدبّر عالم خلقت است.
چنان که خود قرآن کریم استدلال می‌کند: «لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا[انبیاء/22] اگر در آن‌ها [زمين و آسمان] جز خدا خدايانى [ديگر] وجود داشت قطعا [زمين و آسمان] تباه مى‏‌شد».

هم‌چنین امام جواد(علیه‌السلام) در بیان اسما و صفات الهی در پاسخ به سوال مردی که پرسیدند: آيا اسما و صفاتى كه در قرآن براى خداوند آمده، اسما و صفات خود پروردگار است؟ فرمودند: «كلام تو داراى دو معناست، اگر مقصود تو كه مى‏‌گويى اين‌ها خود او هستند اين است كه خدا متعدّد و متكثّر است كه خدا برتر از آن است، و اگر مقصود تو اين است كه اين اسما و صفات هميشگى و ازلى هستند و خدا هميشه به آن‌ها علم داشته و شايسته آن‌ها بوده، صحيح است».[2]

امام جواد(علیه‌السلام) با این بیان، حقیقت اسما و صفات الهی یعنی همان توحید صفاتی را بیان نموده‌اند. صفات الهی هرگز از ذات حضرت حق تعالی جدا نیستند، چرا که اختلاف ذات با صفات لازمه وجود محدودیت است. به بیان دیگر توحید صفاتی یعنی درک و شناخت یگانگی ذات و صفات خدا و اعتقاد به این‌که صفات خداوند عین ذات او و عین یکدیگرند، یعنی حقیقت علم او غیر قدرتش نیست، بلکه سراسر وجود او علم و قدرت و دیگر صفات ذاتی اوست؛ و همین طور که ذات او ازلی و ابدی است صفات ذاتی او نیز ازلی و ابدی‌اند.
و این‌گونه نیست که این صفات زاید بر ذاتش باشند و جنبه عارض و معروض داشته باشند، بلکه عین ذات اوست صفات خدا از یکدیگر جدا نیستند بلکه هر یک از صفات او عین دیگری است.[3]

در نتیجه‌: آن‌که امام جواد(علیه‌السلام) در باب خداشناسی تمام اصول فکری که یک موحد را بیان داشته‌اند و آن این‌که انسان با تفکر و تامل در نظام هستی درمی‌یابد که هیچ خدایی به جز خدای یکتا وجود ندارد و فقط یک بی‌نهایت مطلق می‌تواند وجود داشته باشد و هر چه هست از اوست و غیر او چیزی نیست.

 

__________________________________________

پی‌نوشت
[1]. الاحتجاج-ترجمه جعفرى، ج‏2، ص505.
[2].همان.
[3].بداية المعارف الإلهية في شرح عقائد الإمامية، ج‏1، ص76.
 

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.