بررسی مساله «حجاب» در دوران معاصر

13:13 - 1394/06/13

چکیده: ایرانیان قبل از ورود اسلام به جامعه خویش از پوششی بلند استفاده می‌کرده‌اند که شامل لباس بلند، شلوار و سرپوش بوده است.

حجاب و دولت

ایرانیان قبل از ورود اسلام به جامعه خویش از پوششی بلند استفاده می‌کرده‌اند که شامل لباس بلند، شلوار و سرپوش بوده است. [1] و بعد از ورود اسلام در ابتدا قرن هفتم میلادی، ایرانیانی که اسلام را پذیرفتند، خود را ملزم به رعایت حجاب اسلامی دانستند و ایرانیانی که بر آیین زرتشت باقی ماندند، همان پوشش پیش‌گفته را رعایت می‌نمودند. بعد از استقلال ایرانیان از حکومت عباسی در سال سوم هجری، به علت اینکه حدود 90 درصد از مردم ایران مسلمان بودند، همان رویه در بحث حجاب ادامه پیدا کرد.[2] و بعدازآن نیز تغییر حکومت‌ها در این کشور عظیم هیچ‌گاه موجب بی‌مهری نسبت به آموزه‌های اسلام ازجمله حجاب نگردید و ایرانیان حجاب و پوششی در حد آموزه‌های دین اسلام را انتخاب و رعایت نمودند.

در زمان حکومت ناصرالدین‌شاه به علت مسافرت‌های متعدد شاه و دربار به فرنگ و اعزام دانشجویان پسر و دختر به کشورهای اروپایی، حجاب و پوشش جدید درصحنه جامعه ایران شکل گرفت. و این مسئله را حضور خیاطان و طراحان فرانسوی تشدید کرد.[3]

با کودتای 1299 و سرکار آمدن رضاخان، روند ترویج پوشش به سبک غربی رشد فزاینده‌ای گرفت. آن‌چنان‌که در تاریخ 17 دی 1314 با برگزاری مراسم جشن فارغ‌التحصیلی دانش‌سرای دختران ـ که در آن همسران و دختران رضاخان به‌صورت رسمی و آشکارا بدون حجاب حضور پیدا کردند ـ کشف حجاب رسماً آغاز گردید. در طول این دوران علماء و مردم با شیوه مختلف به مخالفت با این روند پرداختند که می‌توان ازجمله این موارد اعتراض آیت‌الله شیخ محمدتقی بافقی (ره) ـ به حضور بدون حجاب همسران دختران رضاشاه در حرم حضرت معصومه سلام‌الله علیها نام برد ـ و یا به حادثه مسجد گوهرشاد مشهد اشاره کرد. [4]

بعد از روی کار آمدن محمدرضا شاه، آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی (ره) طی نامه به نخست‌وزیر وقت خواهان تقلیل فشار برزنان محجبه شد و در سال 1322 با نامه‌ای که توسط آقا حسین قمی به شاه نوشته‌شده بود، قانون کشف حجاب لغو گردید.[5](رمضان نرگسی، 1387، ج 2 ص 58) ولی لغو این قانون به معنای پایان مخالفت باحجاب نبود، بلکه شیوه مبارزه باحجاب در این زمان عوض گردید آن‌چنان‌که محمدرضا پهلوی در کتاب مأموریت برای وطنم این‌گونه می‌نویسد: «شاید مبارزه باحجاب در دوره پدرم فقط با توسل به‌زور ممکن بود، ولی در دوره سلطنت من به جهت رشد زنان نیاز به آن نیست، زیرا آن‌ها با آگاهی حجاب را به‌تدریج کنار می‌گذارند»؛ و این نگاه موجب گردید که در سال 1355 طی بخشنامه‌ای به ادارات دولتی راهکارهای مختلف برای محدود کردن زنان محجبه در استفاده از اماکن عمومی و خدمات دولتی و ورود به اماکن عمومی و ... در نظر گرفته شود [6]. این سیاست که تا حدودی در شهرهای بزرگ تأثیر خود را گذاشته بود، با انقلاب اسلامی دچار شکست شدید شد.

پس از پیروزی انقلاب حرکاتی از سوی زنان غیر محجبه علیه حجاب انجام گرفت که با رفراندوم 10 و 11 فروردین 1358 این اعتراضات خاتمه یافت. در دوران دفاع مقدس نیز به خاطر شرایط خاصی که وجود داشت، حجاب مورد اقبال عمومی قرار گرفت و فعالیت رسانه‌های بیگانه و گروه‌های فمینیستی نتوانست تأثیری در این روند داشته باشد.

پس از پایان جنگ و روی کار آمدن دولت سازندگی، رویکردی جدید در جامعه بروز کرد که بر خواسته از مدل اقتصادی این دولت بود. در این تفکر که نظام ارزشی حاکم بر دفاع مقدس که بر خواسته از قناعت و مروت و افتادگی بود، تبدیل به مصرف‌گرایی و تجمل‌گرایی گردید که این خود زمینه‌ساز تغییرات جدی در کم و کیف حجاب اعم از نوع و میزان آن گردید.

با ظهور دولت اصلاحات که بر خواسته از شعار آزادی و جامعه مدنی باز ـ بر طبق اندیشه‌های غربی ـ بود، تفکرات فمینیستی در جامعه رواج بیشتری پیدا کرد و حجاب اسلامی و عفاف با تعابیر و وسایل مختلف موردتهاجم قرار گرفت.

در سال 1384 که دولت مهر این شرایط را تحویل گرفت، تلاش خاصی در جهت تغییر این روند انجام نداد، ـ برخلاف انتظاراتی که جامعه از این دولت داشت ـ خصوصاً آن‌که رییس این دولت اعتقادی به طرح‌های مرتبط با بحث حجاب و عفاف نداشت و تلقی خاصی از این مباحث ارائه می‌داد.

باروی کار آمدن دولت موسوم به دولت امید نیز تاکنون راهکاری برای سوق دادن جامعه به سمت این ارزش انجام نگرفته است و امیدواریم که در آینده این دولت این رویه را عوض کرده، و به دغدغه‌های جامعه نسبت به ناهنجاری‌هایی که اکنون در در این مورد در جامعه رواج دارد پاسخی صحیح دهد.

پی‌نوشت:

[1]. دیدی نو از دینی کهن نوشته فرهنگ مهر، ص 164

[2]. مسئله حجاب در جمهوری اسلامی نوشته دکتر علی غلامی ص 59

[3]. رجوع کنید به کتاب حجاب و کشف حجاب در ایران نوشته فاطمه استاد ملک، ص 1-60

[4]. همان ص 7-46

[5]. رجوع کنید به مجموعه مقالات بررسی وضعیت حجاب در ایران از سال‌های آخر حکومت پهلوی تا پایان جنگ تحمیلی نوشته رضا رمضان نرگسی. ج 2 ص 58

[6].همان ص 3-60

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.