روایات فاطمیات چیست؟

11:54 - 1394/05/25

چکیده: اين حادثه شگفت، مبيّن آن است که حضرت معصومه(عليهاالسلام) همچون حضرت صديقه طاهره، فاطمه‌زهراء(عليهاالسلام) «عالمه غيرمعلمه» است و در خردسالی از رشد، دانـش بسيار گستـرده و کمال بالايی برخوردار بوده است.

فاطمه معصومه(سلام‌الله‌عليها)

در روز دوشنبه اول ذی القعده سال 173 قمری دختری پاک در بیت امامت و ولایت پا به عرصه وجود نهاد که او را هم نام با جده‌اش زهراء(علیهاالسلام) فاطمه نامیدند. او اولین دختر این خانواده بود که بعدها از طرف امام رضا(علیه‌السلام) ملقّب به «معصومه» شد.[1]

حضرت فاطمه معصوم عالمه‌ی غیر معلمه‌ و صاحب علم لدنی است.
روزى عده‌اى از شيعيان وارد مدينه شـدند و پرسش‌هايـى داشتند كه مى‌خـواستند از محضر امام كاظم(علیه‌السلام) بپرسند. امام(علیه‌السلام) در سفر بـودنـد، آنها ناگزیر پـرسش‌هاى خـود را نـوشته به خانواده امام(علیه‌السلام) تقـديـم نمـودند، چـون عزم سفر كردنـد بـراى پاسخ پرسش‌هاى خـود به منزل امام(علیه‌السلام) شرفياب شدند و دیدند که امام(علیه‌السلام) هنوز از سفر تشریف نیاوردند؛ آنها امكان توقف نداشتند، اما دیدند حضرت معصومه(علیهاالسلام) که حدود شش سال سن داشت، پاسخ آن پرسش‌ها را نـوشته است. بسيار شادمان شدند و آن نامه را تحويل گرفتند و از مدينه منـوره خارج شدند. در بین راه با امام كاظم(علیه‌السلام) که از سفر باز می‌گشت ملاقات کردند و داستـان خـود را بـراى آن حضـرت شـرح دادند. امام(علیه‌السلام) آن نوشته را از آنها طلبيد هنگامـى كه پرسش‌هاى آنان و پاسخ‌هاى حضرت معصـومه(علیهاالسلام) را ملاحظه كردند، سه بار فرمودند: «فداها ابوها» پدرش به قربانـش باد.[2]
اين حادثه شگفت، مبيّن آن است که حضرت معصومه(عليهاالسلام) همچون حضرت صديقه طاهره، فاطمه‌زهراء(عليهاالسلام) «عالمه غيرمعلمه» است و در خردسالی از رشد، دانـش بسيار گستـرده و کمال بالايی برخوردار بوده است.

يكـى از فضایل و مقامات و والاتـريـن عناوينـى كه نشان دهنده‌ی بلنـدى مرتبه‌ی علـم و آشنايـى كريمه اهل بيت(عليهم‌السلام) با معارف بلنـد اسلام و مكتب حيات‌بخـش تشيع است، محدثه بـودن آن حضرت مى‌باشد. آن حضرت از جمله روایت كنندگان حدیث بود و چندین حدیث است كه در سند آنها نام حضرت فاطمه معصومه(عليهاالسلام) به چشم می‎خورد كه علامه بزرگوار امینی در كتاب شریف الغدیر به بعضی از آنها استناد می‎كند. بزرگان علـم حـديث چه شیعه و چه سنی بـدون هيچ درنگـى احاديث و روايات رسيـده از آن حضـرت را قبـول و به آن استناد مى‌نمايند چرا كه حضرتـش جز از افراد مورد وثـوق و اطمينان حديث نقل نمى كند.
فاطمه معصومه(علیهاالسلام) یکی از راویانِ روایات فاطمیّات است. در این روایات که از حضرت زهراء(علیهاالسلام) صادر شده، نام تمامی راویان «فاطمه» است و همگی از فرزندان ائمة(علیهم‌السلام) هستند.[3] در ادامه به ذکر چهار حدیث معروف می پردازیم که حضرت فاطمه معصومه(علیهاالسلام) با چند واسطه از حضرت فاطمه زهراء(علیهاالسلام) نقل فرمودند.

الف- حدیث غدیر
این حدیث شریف را علّامه امینی(ره) در کتاب ارزشمند خود؛ «الغدیر» از طریق 110  نفر از صحابه و 84  نفر از تابعین نقل کرده است که یکی از آن طرق، نقل حضرت معصومه(علیهاالسلام) از حضرت زهراء(علیهاالسلام) می‌باشد:
نقل شده از فاطمه دختر على بن موسی‌الرضا(علیه‌السلام)، و او از فاطمه معصومه دختر موسی کاظم(علیه‌السلام)، از فاطمه دختر جعفر صادق(علیه‌السلام)، از فاطمه دختر محمدباقر(علیه‌السلام)، از فاطمه دختر علی بن حسین(علیه‌السلام)، از أم كلثوم دختر امیر مؤمنان(علیه‌السلام)، از مادرش حضرت فاطمه‌زهراء(علیهاالسلام) که فرمودند: «آیا کلام رسول خدا را که در روز غدیر فرمود: «هر که من مولای اویم ؛ علی مولای اوست» را از یاد بردید؟!!!»[4]

ب. حدیث منزلت
به همان سلسله طریق فوق که ذکر شد حضرت از مادرشان حضرت زهراء(علیهاالسلام) نقل می‌فرماید: قوله(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله): «انت منی بمنزلة هارون من موسی علیه‌السلام» ای علی! تو نزد من به منزله‌ی هارون نزد موسی هستی.[5]
چند نکته در این دو روایت قابل تأمل است:‌ اول آنکه، سلسله راویان این حدیث، زنان‌ هستند.
نکته بعد، نام راویان است که جز یک مورد، همه «فاطمه» هستند؛ ازاین‌رو این روایت را به نام حدیث فواطم [فاطمه‌ها] می‌نامند. مطلب دیگر آن است که راویان، همه از بنی‌هاشم و دختران معصوم‌اند و البته هر یک عمه‌ی راوی بعد هستند و مسئله‌ای که از همه مهم‌تر است، نقل این دو روایت در کتب اهل سنت است.[6]

ج- حدیث شب معراج پیامبر(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله) در مورد فضیلت شیعیان

این حدیث را نیز حضرت فاطمه معصومه(علیهاالسلام) با چند واسطه از حضرت فاطمه زهراء(علیهاالسلام) و ایشان از رسول خدا(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله) نقل فرموده است:
از فاطمه دختر على بن موسى‌الرضا(علیه‌السلام)، از فاطمه معصومه و زینب و ام‌کلثوم دختران موسى بن جعفر(علیه‌السلام)، از فاطمه و سکینه دختران حسین بن على(علیه‌السلام)، از ام‌کلثوم دختر على(علیه‌السلام)، از فاطمه زهرا (س) دختر رسول خدا(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله)نقل‌شده که فرمود: «از رسول خدا(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله) شنیدم که فرمودند: «وقتى در شب معراج به آسمان برده شدم، داخل بهشت گردیده، قصرى از مروارید سفید و درخشان مشاهده کردم. درى داشت که بر آن پرده‌ای آویزان و با تزیین به مروارید و یاقوت درخشندگى پیداکرده بود. چون سرم را بالا بردم، دیدم بر آن در نوشته‌شده است: "لااله‌الاالله، محمد رسول‌الله، على ولی‌الله". و در كنار آن پرده، نوشته‏اى دیگر دیدم كه در آن نوشته بودند مبارك باد مبارك باد بر شیعیان على؛ و كدام افراد مانند آنها مى‏باشند؟
وارد آن قصر شدم دیدم آن را از عقیق ساخته‏اند و درى از نقره كه با زبرجد زینت داده بودند. بر در، پرده‏اى آویخته بودند. بالاى سر خود نگاه كردم دیدم در آن نوشته‏اند "محمد رسول اللَّه على وصى المصطفى" و در گوشه‏اى دیگر نوشته بودند شیعیان على را به پاكى در هنگام تولد بشارت دهید ...»[7]

این حدیث طولانی به شرح مناقب امیر مؤمنان که پیامبر اسلام(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله) در معراج با آن برخورد داشتند می‌پردازد و همان‌طورکه در سلسله راویان آن گذشت، نیمی از راویان این حدیث بانوان‌اند و در این میان نام فاطمه‌معصومه(‌علیهاالسلام) نیز به چشم می‌خورد.
شیخ صدوق این روایت را در کتاب مسلسلات خود آورده است[8] منظور از حدیث مسلسل، روایتی است که تمام راویان آن از یک عنصر مشترک مانند نام یا حالت یا  گفتار و... برخوردار باشند، مانند آن‌که نام همه محمد، فاطمه و غیره باشد یا همگی با سوگند نقل حدیث کرده باشند.

د- حدیث دوستی آل محمد
این حدیث مشهور به فاطمیات، یکی از زیباترین روایات در مقام حب آل پیامبر است. مرحوم محمد شریف رازی (متوفای۱۳۷۹ش) می‌گوید: «علت نام گذاری این حدیث به فاطمیات اینست که روایت کننده‌های آن، جز یکی دو نفر، همه فاطمه نام می‌باشند و حدیثی بسیار جالب و ارزنده است و آن را علامه محدث شیخ محمد بن محمد بن احمد چشتی داغستانی در صفحه ۲۱۷ کتاب اللؤلؤه الثمینه فی الآثار المعنعنه المرویه، که در سال ۱۳۰۶ در مصر چاپ شده، نقل نموده و سابقاً در حاشیه در طلای ضریح مقدس هم منقوش بوده و ما در کتاب آثار الحجه، ج۱، ص۸ هم نقل کردیم. و نیز خود این حدیث را شفاهاً از سید استاد علامه مجاهد آیه الله العظمی مرعشی نجفی استماع نموده‌ام».[9]

علامه نجفی مرعشی به نقل از سيد محمد غماری شافعی، از فاطمه دختر حسين رضوی، از فاطمه دختر محمد رضوی، از فاطمه دختر ابراهيم رضوی، از فاطمه دختر حسن رضوی، از فاطمه دختر محمد موسوی از فاطمه دختر عبدالله علوی، از فاطمه دختر حسن حسينی، از فاطمه دختر ابوهاشم حسينی، از فاطمه دختر محمد بن احمد بن موسی مبرقع، از فاطمه دختر احمد بن موسی مبرقع، از فاطمه دختر موسی مبرقع، از فاطمه دختر حضرت رضا(علیه‌السلام)، از فاطمه معصومه دختر حضرت موسی بن جعفر(علیه‌السلام)، از فاطمه دختر حضرت صادق(علیه‌السلام)، از فاطمه دختر باقر(علیه‌السلام)، از فاطمه دختر حضرت زين‏العابدين(علیه‌السلام)، از فاطمه دختر امام حسين(علیه‌السلام)، از حضرت زينب(عليهاالسلام) دختر حضرت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، از حضرت فاطمه‌الزهراء(عليهاالسلام) روايت می‌کند: «رسول خدا(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: «هرکس بر محبت خاندان محمد بميرد، شهيد از دنيا رفته است».[10]
نکته مهم این روایت، نقل آن از قول یک شافعی است و نام همه راویان [جز حضرت زینب] فاطمه است؛ لذا این روایت را روایت فواطم یا فاطمیات می‌نامند. شاید بتوان این حدیث را زنانه‌ترین روایت موجود دانست.

آنچه در روایات بیان‌شده قابل‌درک است، آن است که قالب روایات بیان‌شده از جانب حضرت فاطمه‌معصومه(علیها‌السلام)، روایاتی است ناظر بر امامت و ولایت شیعه و جایگاه آن و شناساندن این مطلب به مسلمانان؛ بانویی که رهرو راستین مادر بزرگوارشان بودند و همان مسیری را دنبال می‌کردند که زهرای مرضیه رفتند؛ مسیر دلدادگی به ولایت؛ مسیر اسلام و تحمل سختی تا پای جان‌فشانی در این راه.

_________________________
[1]. ریاحین الشریعه ج5، ص35
[2]. بحارالانوار، ج43، ص86
[3]. جامع المقال، ص 4
[4]. «أنسیتم قول رسول‌الله(صلی‌‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلّم) یوم غدیر خم: من کنت مولاه فعلی مولاه». الغدیر ج1، ص196
[5]. امینی، الغدیر، ج1، ص196-197.
[6]. ابوالخیر شمس الدین محمد بن محمد بن جزرى شافعى، اسنى المطالب فى منافب سیدنا على بن ابى طالب.
[7]. «عن فاطمة قالت: سمعت رسول الله یقول: لمّا اُسرِیَ بی الی السَّماء دخلتُ الجنة ...». بحارالانوار، ج65، ص76-77.
[8]. شیخ صدوق، المسلسلات، ص241 به بعد.
[9]. برگرفته از کتاب «قم در گنجینه دانشمندان»، حاج شیخ محمّد شریف رازی، با تصرف .
[10]. «الا من مات علی حب آل محمد مات شهيدا» چشتي داغستاني، محمد بن محمد بن احمد، اللؤلؤة الثمينة في الآثار المعنعنة المرويه./ و عوالم العلوم و المعارف، ج21، ص355
این روایت در منابعی مانند کشف الغمة به شکل مفصل تری آمده است که در آنها مغفور ، تائب ، مومن و ... پاداش کسی است که با حب آل محمد علیهم السلام از دنیا برود.

نظرات

تصویر قدس
نویسنده قدس در

بسیار زیبا بود سپاسگزارم

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.