تعهدات اخلاقی خبرنگار مسلمان

07:42 - 1397/05/17

چکیده: یک خبرنگار مسلمان تنها یک خبرنگار نیست بلکه او انسانی خدا جوی و حق طلبی است که با تهیه خبر به دنبال تحصیل رضای خدای متعال و بالا بردن سطح اطلاع عمومی جامعه است.

روز خبر نگار

مقدمه:
بی‌تردید، در هیچ دوره‌ای از تاریخ بشر جریان اطلاع رسانی همانند امروز سریع و گسترده نبوده است. به همین جهت مهمترین ویژگی این دوره از تاریخ را می توان سرعت، گسترش و اهمیت فوق العاده اطلاعات دانسته، و دوره معاصر را «عصر انفجار اطلاعات» نام گذاری کرد. انفجار اطلاعاتی که افراد خبرنگار نقش مؤثری در روند سرعت آن به عهده دارند. در فرهنگ اسلامی خبرنگاری که وظیفه تهیه اطلاعات و خبر را برعهده دارد، موظف به رعایت قواعد و قوانینی است که به شخصیت خبرنگاری او هویتی اخلاقی و اسلامی می‌بخشد. در فرهنگ اسلامی یک خبرنگار نمی‌تواند به بهای امور مادی و دنیوی ضوابط اخلاقی و دینی خود را زیر پا بگذارد. در این نوشتار سعی داریم به بعضی از شاخص‌های دینی خبرنگار اسلامی اشاره کنیم.

1-پایبندی به محاسن و مکارم اخلاقی
یک خبرنگار مسلمان  تنها یک شخص خبرنگار نیست. بلکه او در درجه اول شخصیتی مسلمان است؛ که آیین و مذهبش قوانین و قواعد و مکارم  اخلاقی را برای او ترسیم نموده است، که در زندگی موظف است این قوانین اخلاقی را رعایت نماید. برای نمونه حسن خلق داشتن در تهیه خبر و برخورد نیکو با مخاطب اولین و زیباترین شاخص خبرنگار مسلمان است. این پایبندی به مکارم اخلاقی و نرم خویی موجب جلب نظر و همکاری مخاطب در جمع آوری خبر میشود کما اینکه خداوند متعال در وصف پیامبراکرم(صلی‌الله‌علیه‌واله) این چنین او را به نرم خویی می‌ستاید:«فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ؛[آل‌عمران/159][اى پیامبر!] پس به مهر و رحمتى از سوى خدا با آنان نرم‌خوى شدى، و اگر درشت‌خوى و سخت دل بودى از پیرامونت پراکنده می‌شدند».با رعایت این شاخص شخص خبرنگار می‌تواند در دل‌ها نفوذ کرده و آنان را پیرامون خود گرد آوری نموده و در جمع آوری خبر موفق عمل نماید.

2-صداقت، حق طلبی، پرهیز خیانت
از جمله مهترین ملزومات حرفه‌ای خبرنگاری حسن صداقت در  انجام کار خبرنگاری است. یک خبرنگار هیچ‌گاه نباید به بهای فروش خبر و جلب نظر مخاطب آنچه واقعیت خارجی نداشته را بر زبان و قلم خود جاری سازد؛ چرا که این کار علاوه بر اینکه خلاف قوانین و عرف اسلامی است. می‌تواند  موجب تضیع حقوق دیگران باشد. به هر حال نداشتن صداقت و دروغ کاری از جمله بدترین رذایل اخلاقی است که در فرهنگ و آیین اسلامی به شدت مورد توبیخ و نکوهش قرار دارد. «لِيَسْئَلَ الصَّادِقينَ عَنْ صِدْقِهِمْ وَ أَعَدَّ لِلْكافِرينَ عَذاباً أَليماً [احزاب/8] به اين منظور كه خدا راستگويان را از صدقشان (در ايمان و عمل صالح) سؤال كند و براى كافران عذابى دردناك آماده ساخته است».
صدق وراستی در کارها از جمله مؤلفه‌های اخلاقی است که در متون روایی به شدت مورد توجه و اهمیت قرار داشته است. «بِالصِّدْقِ تَکُونُ النَّجَاة [1] رستگاری دنیا و آخرت در راست‌گویی است.»
يَكْتَسِبُ الصَّادِقُ بِصِدْقِهِ ثَلَاثاً حُسْنَ الثِّقَةِ بِهِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُ وَ الْمَهَابَةَ عَنْه‏ [2] كسب ميكند راستگو بسبب راستگوئى خود سه چيز را، نيكوئى اعتماد باو را، و دوستى مر او را، و ترس داشتن از او را.»
يعنى اين را كه مردم اعتماد نيكو داشته باشند به او و دوست دارند او را و ترس داشته باشند از او يعنى از اين كه در حضور او بدى بكنند به اعتبار جلالت و مهابت او، يا از ترس شهادت و گواهى او به آن.

3-نقد پذیری و پرهیز از لجاجت وبرتری طلبی
پذیرش اشتباهات و خطاها و اصلاح آنها، و نقد پذیری از جمله بایسته‌های اخلاقی یک خبرنگار حرفه‌ای است. نقدپذیری با شرایط خاص، رشد و تعالی را برای جامعه به ارمغان می‌آورد. از طرفی عدم پذیرش اشتباهات، نقد ناپذیری، به نوعی منجر به روحیه برتری طلبی وسلطه جویی می‌شود.[3] « تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذينَ لا يُريدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقينَ؛[قصص/83] (آرى،) اين سراى آخر تو را (تنها) براى كسانى قرار می‌‏دهيم كه اراده برتری‌جويى در زمين و فساد را ندارند و عاقبت نيك براى پرهيزگاران است!».

4-عدم حرمت شکنی و توجه به کرامت انسانی
از جمله باید‌های رفتار خبرنگاری ممنوعیت حرمت شکنی و لگد مال کردن کرامت انسانی است. یک تهیه کننده خبر باید به یاد داشته باشد که نباید به بهانه تهیه خبر کرامت انسانها را تخریب نماید و حرمت آنها را به بهای تهیه خبر مخدوش نماید. انواع تعرض به قلمرو خصوصی اشخاص، بهره برداری ناپسند و سوء استفاده از سوژه‌ها و افرادی که مظلوم واقعه شده‌اند، و سوء ظن‌های بی‌مورد و غیر اخلاقی میتواند منجر به حرمت شکنی و لگد مال کردن کرامت انسانی شود.

سخن‌آخر
 یک خبرنگار مسلمان تنها یک خبرنگار نیست بلکه او انسانی خدا جوی و حق طلبی است که با تهیه خبر به دنبال تحصیل رضای خدای متعال و بالا بردن سطح اطلاع عمومی جامعه است.
___________________________
[1]. تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، 218.
[2]. همان،ص219.
[3]. اخلاق روزنامه نگاری، محمد فولادی،81.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.