توسل به انبیا و اولیا از نگاه قرآن و سنت

00:37 - 1394/03/16

چکیده:بر اساس شواهد قرآنی و اسناد معتبر روایی و تاریخی، توسل، چه در حال حيات و چه پس از وفات جایز بوده و سیره پیشوایان و سلف بر اين استوار بوده است. هم‌چنين تمامي مسلمانان از زمان رحلت پيامبر (صلّي‌الله‌عليه آله) تاکنون‌، بر اين عقيده‌اند‌ و تنها گروه اندک بدعت‌گذار وهابيت، خود را از تمامي مسلمانان جدا مي‌دانند.

توسل به ارواح اولیاء از نگاه قرآن و سنت

توسل به پیامبر اکرم(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله)  و صالحان و اولیای الهی از جمله مسائلی است که در دو قرن اخیر، بستر اختلاف و درگیری را در عالم اسلام پدید آورده است، تا جایی که وهابیان با استناد به برخی از ظواهر آیات، کسانی را که معتقد به توسل می‌باشند را به شرک و کفر متهم می سازد و حکم تکفیر و قتل آنان را صادر می‌کنند، بی‌آن‌که درکی از حقیقت توسل و استمداد از اولیای الهی در قرآن کریم و روایات داشته باشند.

توسل از نگاه وهابیت
در تاریخ اسلام اولین کسی که منکر توسل شد، «ابن تیمیه» در قرن هفتم بود، در حالی که توسل به رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌واله) و صالحان، نه در زمان خود پیامبر و نه بعد از رحلت ایشان و دوران صحابه انکار نشد. او می‌گوید: «هر كس كنار قبر پيامبر(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) يا يكى از افراد صالح بيايد و از آنان حاجت بخواهد مشرك است، پس واجب است چنين شخصى را وادار به توبه كنند، و اگر توبه نكرد، بايد كشته شود».[1] هم‌چنین درباره توسل به اموات می‌گوید:« از اقسام شرک آن است که‌ کسی به مرده‌ای بگويد‌: من‌را درياب‌، کمک کن‌. از من شفاعت کن‌. من‌را بر دشمنم ياری کن و امثال اين درخواست‌‌ها؛ زيرا تنها خدا بر آن امور قدرت دارد».[2]
 
«محمّد بن عبد الوهّاب» مجدّد و ناشر افكار ابن تيميّه نیز مى‌گويد: «همانا هدف آنان وسيله قرار دادن پیامبران و اولیا برای تقرب به خداوند و شفيع قرار دادن آنان است، به همين جهت خون‌شان حلال و قتل‌شان جايز است».[3]

توسل به پیامبر و اولیاء در قرآن کریم
خداوند متعال می‌فرمايد: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحِيماً [نساء/ 64] و اگر اين مخالفان هنگامی‌كه به خود ستم كردند به نزد تو می‌آمدند و از خدا طلب آمرزش می‌كردند و پيامبر هم برای آن‌ها استغفار می‌كرد، خدا را توبه‌پذير و مهربان می‌يافتند».

ممكن است كسي ادّعا كند كه آيه، به زمان حیات پیامبراکرم(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) اختصاص دارد، که باید گفت می‌توان با در نظرگرفتن ملاک و مناط آیه، توسل به حضرت را به بعد از وفات ایشان تعمیم داد؛ زیرا انسان در هر زمانی به یک وسیله‌ای نیاز دارد تا او را برای طلب مغفرت از خداوند واسطه قراردهد. علاوه بر آن برخی از علمای اهل سنت به اين آيه (نساء/ 64) برای بعد از وفات پيامبر(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) نيز استدلال كرده‌اند.[4]
هم‌چنین برخی از صحابه و تابعين اين آيه را براي بعد از وفات حضرت نيز به كار برده‌اند.[5]  

2.خداوند متعال مي‌فرمايد:«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ[مائده/ 35] ای كسانی‌كه ايمان آورده‌ايد! تقوا پیشه کنید! و وسيله‌ای برای تقرب به او بجوييد! و در راه او جهاد كنيد، باشد كه رست‌گار شويد». اين آيه در جواز اتخاذ وسيله صريح است، و ظاهر آيه مطلق است و شامل اعمال صالح و انسان‌های صالح می‌گردد، و صحيح نيست كه آيه را با توجه به حديث اصحاب غار محصور در اعمال نماييم، زيرا اين حديث دلالت بر حصر ندارد. از طرفی علمای تفسیر، تفسیر دیگری غیر از آن‌چه که وهابیان تفسیر می‌‌کنند، بیان کرده‌اند.
سيوطي به سندش از «قتاده» نقل كرده كه مقصود از «وسيله» در آيه فوق، «قربت» يعني هر چه مايه تقرب است، مي‌باشد.[6]
حاكم نيشابوری نیز از «حذيفه« نقل كرده كه شنيد كسی اين آيه را تلاوت می‌كند، در آن هنگام گفت: «وسيله يعني قربت، سپس گفت: به طور حتم محفوظين از اصحاب محمّد(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) می‌دانند كه ابن ام عبد(خادم پیامبر) از نزديك‌ترين ايشان به سوی خدا از نظر وسيله است».[7] حذيفه که خود از صحابه است وسيله را به معنای نزديکی به پیامبر اکرم(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله)  گرفته است و این بر خلاف تفسیر عده‌ای است که آن را فقط به عمل صالح و عبادت منحصر کرده‌اند.

توسل  در سنت
ما در این‌جا به دلیل شبهه وهابیان مبنی بر این‌که توسل در زمان حیات جایز است امّا توسل به مردگان اشکال دارد، تنها بخشی از روایاتی که توسل به اموات و بعد از رحلت را جایز میدانند، اشاره می‌کنیم: 
شخصي پس از رحلت پيامبر(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) مکرر نزد «عثمان‌بن عفان» می‌رفت و مشکلش حل نمی‌شد‌. با توصيه «عثمان‌ بن حنيف‌» وضو گرفت و دو رکعت نماز خواند و متوسل به پيامبر(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) شد‌، بدين وسيله مشکل او حل شد.[8]
هم‌چنین در زمان خلیفه دوم مردم بر اثر خشک‌سالی که پيش آمد، نزد او آمدند و چاره‌جويی کردند. آن‌گاه قرار شد فردی کنار قبر پيامبر(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) برود تا متوسل به حضرت شود‌. سپس در عالم رؤيا به آن فرد گفته شد که نزد عمر برو و بگو به زودی مردم سيراب خواهند شد‌.[9] يا جريان آن اعرابی که پس از چند روز از رحلت پيامبر(صلى‌الله‌عليه‌و‌آله) کنار قبر آن حضرت آمد و به او متوسل ‌شد‌.[10]

اين جريان‌ها و حوادث تاریخی، نمونه و شاهدی است که اين فتوای وهابيان نيز بی‌مبنا و مخالف نص صریح قرآن کریم و سنت و سيره سلف است‌. و از وهابيت باید سوال کرد که آنان اين عمل سلف را چگونه توجيه می‌کنند و چگونه به خود حق می‌دهند که با ادعای سلفی بودن، عمل سلف را حرام شمارند‌.

بنابراین بر اساس شواهد قرآنی و اسناد معتبر روایی و تاریخی، توسل، چه در حال حيات و چه پس از وفات جایز بوده و سیره پیشوایان و سلف بر اين استوار بوده است. هم‌چنين تمامی مسلمانان از زمان رحلت پيامبر(صلّي‌الله‌عليه آله) تاکنون‌، بر اين عقيده‌اند‌ و تنها گروه اندک بدعت‌گذار وهابيت، خود را از تمامی مسلمانان جدا می‌دانند.

____________________________________

پی‌نوشت
[1]. زيارة القبور والاستنجاد بالمقبور، ص 156؛  قريب منه في الهديّة السنيّة،40؛ انظر كشف الارتياب، ص214.
[2]. قريب منه في الهدية السنيه، ص40.
[3]. كشف الشبهات،58، دار القلم ـ بيروت، مجموع مؤلّفات الشيخ محمّد بن الوهاب: ج6، ص115.
[4]. سامري حنبلي در كتاب ‹المستوعب»،ج‌4، ص‌273 ـ 275. عيسي بن عبدالله بن محمد بن مانع حميري در «التأمل فيحقيقة التوسل»، حميري، ص‌468.
[5]. القربة الي ربّ العالمين بالصلاة علي محمّد سيد المرسلين، ابن بشكوال، ص‌121و122؛ الدرر الثمينة في اخبار المدينة، ابن النجار، ص‌223 و 224؛ مثير العزم الساكن، ابن الجوزي، ج‌، ص‌301 و 303؛ كنز العمال، ج‌4، صص‌258 و 259. المغني، ابن قدامه، ج‌3، ص‌588 و 589؛ الشرح الكبير، ابن قدامه، ج‌3، ص‌494؛ المجموع، ج‌8، ص‌274؛ الأذكار، ص‌195؛ تفسير ابن كثير، ج‌1، ص‌492؛ تفسير قرطبي، ج‌5، صص‌265 و 266.
[6]. درّ المنثور، سيوطي، ج‌3، ص‌71.
[7]. المستدرك علي الصحيحين، ج‌2، ص‌312.
[8]. المستدرک علي الصحيحين، ج3، ص108؛ سير اعلام النبلاء، ذهبي، ج2، ص118؛ الاصابه، ابن عبدالبر، ج4، ص382.
[9]. وفاء الوفاء، ج 2، ص 1371.
[10]. همان، ص 1361.

 

نظرات

تصویر خــدآ ایـنجــاسـت
نویسنده خــدآ ایـنجــاسـت در

سلام
خیلی ممنون از حضور گرم و نظر ارزشمندتون
تشکر خدا یار و یاور شماهم باشه
ان شاءالله موفق و سر بلند باشید با کمک خدا
سایت عالی تون رو لینک میکنم مایل بودید لینک کنید

تصویر جنّات
نویسنده جنّات در

باﯾﺪ ﺗﻤﺎﻡ ﻋﻤﺮ ﺷﻤﺎ ﺭﺍ ﺻﺪﺍ ﮐﻨﻢ
ﺷﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﻧﺎﻥ ﻭ ﻧﻤﮏ ﺭﺍ ﺍﺩﺍ ﮐﻨﻢ

ﺗﺎ ﺯﻧﺪﻩ ﺍﻡ ﺑﻪ ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﺑﺎﯾﺪ،ﺍﻣﺎﻡ ﻋﺼﺮ
ﻓﮑﺮﯼ ﺑﻪ ﺣﺎﻝ ﺍﯾﻦ ﮔﺬﺭ ﺟﻤﻌﻪ ﻫﺎ ﮐﻨﻢ

ﻣﻦ ﺍﻫﻞ ﮐﻮﻓﻪ ﻧﯿﺴﺘﻢ ﻭﻟﯽ ﺁﻗﺎ ﺑﺪﺍﻥ
می ترﺳﻢ ﺍﺯ ﺩﻣﯽ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﺭﺍ ﺭﻫﺎ ﮐﻨﻢ

ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ ﻓﺮﺍﻕ ﺗﻮ ﺩﺭ ﺷﻌﺮ ﺟﺎ ﻧﺸﺪ
ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮﺍﻕ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺩﻝ ﺧﻮﯾﺶ ﺟﺎ ﮐﻨﻢ

ﺑﺎ ﻫﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﮐﺮﺩﻥ ﻣﻦ ﺁﻩ ﻣﯽ ﮐﺸﯽ
ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺮﯾﺾ ﺑﻮﺩﻥ ﺩﻝ ﺭﺍ ﺩﻭﺍ ﮐﻨﻢ

ﺑﺎ ﮔﺮﯾﻪ ﭘﺎﮎ می شوﺩ ﺍﯾﻦ ﺩل هاﯾﻤﺎﻥ
ﮐﺎﻓــﯿﺴﺖ ﯾﺎﺩِ ﺗﺸﻨﻪ ﻟﺐ ﮐﺮﺑﻼ ﮐــﻨﻢ

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.