بعثت، انقلابی در فرهنگ‌ها

09:08 - 1398/01/14

عصر قبل از بعثت را عصر جاهلیت نامیده‌اند؛ جاهلیتی که در بیشتر آداب‌ورسوم آن روزگاران مشهود بود، از جنگ‌های بسیار طولانی تا زنده‌به‌گور کردن دختران[۱]، مواردی که هیچ توجیه منطقی‌ای برای آن امکان‌پذیر نیست. در شرایطی که ختم انسانیت و نهایت جهالت به شمارمی‌رفت، بزرگترین واقعه در عالم رخ داد.

مبعث

عصر قبل از بعثت را عصر جاهلیت نامیده‌اند؛ جاهلیتی که در بیشتر آداب‌ورسوم آن روزگاران مشهود بود، از جنگ‌های بسیار طولانی تا زنده‌به‌گور کردن دختران[۱]؛ مواردی که هیچ توجیه منطقی‌ای برای آن امکان‌پذیر نیست. در شرایطی که ختم انسانیت و نهایت جهالت به شمارمی‌رفت، خاتم‌الأنبیاء برای دعوت به انسانیت و کمال مبعوث گردید و بزرگ‌ترین واقعهٔ جهان رغم زده شد. امام خمینی(ره)  این عظمت را اینگونه بیان می‌دارند: «حوادث بسیار بزرگ در دنیا اتفاق افتاده است، بعثت انبیاء بزرگ، انبیاء اولوالعزم و بسیاری از حوادث بسیار بزرگ، لکن حادثه ای بزرگ‌تر از بعثت رسول اکرم(ص) نشده است و تصور هم ندارد که بشود زیرا که بزرگ‌تر از رسول اکرم در عالم وجود نیست غیر از ذات مقدس حق‌تعالی و حادثه ای بزرگ‌تر از بعثت او هم نیست.»[۲]

به‌درستی بعثت واقعه‌ای سراسر نور و حیات برای بشریت بود و می‌توان از آن با عنوان انقلابی بی‌نظیر یادکرد. چنین حادثه‌ای مطمئناً دارای آثار بسیار زیادی است که ما در اینجا به ذکر برخی از بزرگ‌ترین آن آثار می‌پردازیم.  

الفــ ـ انقلاب ارزش‌های فطری ـ بشری
بعد از بعثت بود که ارزش‌های انسانی به بشر جهالت زده یادآوری شد و آن مردمان را به اصل انسانی خویش دعوت کرد. پس بزرگ‌ترین هدف بعثت را می‌توان بطلان جهالت نامید، جهالتی که رسم جدانشدنی زندگی بشر شده بود. این مهم باارادۀ الهی و مجاهدت‌های نبوی صورت پذیرفت. رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) در حدیثی خود را باطل کننده جاهلیت خوانده و فرمودند: «ألا کُلُّ شَیءٍ مِنْ أمْرِ الْجاهِلیّةِ تَحْتَ قَدَمی موضوع[۳] آگاه باشید تمام رسوم جاهلیت را زیر پا نهادم و آنها را باطل اعلام می‌کنم».

بــ ـ انقلابی برای تزکیه و تربیت
هدف از بعثت تمامی پیامبران تهذیب نفس و تربیت انسان‌های الهی است، انسان‌هایی که از گمراهی نجات یابند و راه حق و درستی را در پیش گیرند. قرآن کریم اصل بعثت را منّت الهی معرفی می‌کند و می‌فرماید: «لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلیَ المُؤْمِنینَ إذْ بَعَثَ فیهِمْ رَسولاً مِنْ أنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَیُزَکّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُم الْکِتابَ وَالْحِکْمَةَ وَإنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفی ضَلالٍ مُبینٍ[۴] خداوند متعال بر مؤمنان منّت نهاد هنگامی که در میان آنها پیامبری از جنس خودشان برانگیخت که آیات او را بر آنها بخواند و آنها را پاک کند و کتاب و حکمت بیاموزد، گرچه قبل از بعثت در گمراهی آشکاری بودند».

طبق این آیه پیامبران ابتدا به پاکیزه‌سازی سرشت‌ها از آلودگی‌ها می‌پردازند و بعد از ایجاد آمادگی‌، به تعلیم و آموزش مردم مشغول می‌شوند. بنابراین آموزش‌ و پرورش، تعلیم و تربیت و در یک کلام رشد و تکامل یکی از اهداف آشکار و مهم بعثت است.

جـ ـ انقلابی برای یکتاپرستی‌
تمام انسان‌ها بنده هستند، بندگانی که گوش به اربابی داده‌اند و سرنوشت خود را به دست آن ارباب سپرده‌اند. حال ممکن است آن ارباب، الله تبارک و تعالی باشد و یا هوای نفس و شیطان. به‌ هر حال انسان بنده است و بندگی میکند. هدف خلقت انسان هم عبودیت خداست[۵] و هدف بعثت تمام پیامبران دعوت مردم به بندگی خداست. این هدف در کلام پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) اینگونه آمده است: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ, قُولُوا: لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ تُفْلِحُوا[۶] ای مردم به یکتایی الله معتقد شوید تا به فلاح و سعادت برسید.»
تنها در سایۀ بندگی خدای یکتاست که فعالیت‌های انسان به سعادت ختم می‌شود و بدون آن تمامی سعی‌ها و تلاش‌ها ناقص و نافرجام است.

د‌ ـ انقلابی برای یکپارچگی و وحدت
وحدت همواره خواسته مشترک عوام و خواص بوده و اهمیت آن برای همگان روشن گردیده است. وحدت است که دنیا را گلستان می‌سازد و فضای مهر و محبت را ایجاد می‌کند. ولی دراین‌بین بودند مردمانی که این دستور الهی را فراموش کردند. خونریزی‌ها و فخر‌فروشی‌های عصر جهالت، بیانگر دوری مردم از اتحاد بود. پیامبر خاتم نیز در چنین فضای دگرگون‌شده‌ای مبعوث گردیدند. قرآن فضای حاکم بر آن روزگاران و کارکرد بعث را اینگونه یادآوری می‌کند: «کانَ النّاسُ أُمَةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللهُ النَّبیّینَ مُبَشّرینَ وَمُنْذِرینَ وَأنْزَلَ مَعَهُمْ الْکِتابَ به الحقّ لِیَحْکُمَ بَیْنَ النّاسِ فیما اخْتَلَفوا فيهِ[۷] مردم [در آغاز امت واحدی بودند [سپس بنابر عللی در میان آنان اختلاف پدید آمد]، پس خداوند نیز پیامبرانی را برانگیخت تا مردم را بشارت دهند وانذار کنند و به همراه آنان کتاب [آسمانی] فرستاد تا در میان مردم در مورد آنچه در آن اختلاف کرده بودند داوری کند».

 پس یکی از کارکردهای مهم بعثت، ایجاد اتحاد و انضباط در جامعه است و این اتحاد به وجود نمی‌آید مگر آنکه مردم مقام ولایی پیامبران و حاکمیت سیاسی آنان را بپذیرند و کلام ایشان را فصل الخطاب بدانند.

هـ) انقلابی برای عدالت اجتماعی
پیامبر اکرم خود را مأموری الهی برای برپایی عدالت می‌دانست و به دستور الهی خود را این‌چنین به مردم معرفی می‌کردند: «قُلْ أمَرَ رَبّی بِالْقِسْط[۸] بگو: پروردگارم مرا به عدالت فرمان داده است.» ازاین‌جهت بود که در جای جای زندگی پیامبر عدالت محوری جلوه‌گر است. ایشان حتی در نوع نگاه کردن به یاران هم عادلانه رفتارمی‌کردند. حضرت صادق(علیه‌السلام) دراین‌باره می‌فرمایند: «کانَ رَسُولُ اللهِ یُقَسِّمُ لَحَظاتَهُ بَیْنَ أصْحابِهِ فَیَنْظُرُ إلی ذا وَیَنْظُرُ إلی ذا بِالسَّویَّة [۹] رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) نگاه خود را در میان یارانش به طور مساوی تقسیم می‌کرد، گاهی به این و گاهی به آن دیگری به‌طور مساوی نگاه می‌کرد».

مگر می‌شود چنین رفتار عادلانه‌ای فقط در جنبه‌های فردی پیامبر باقی بماند و امر به آن نشود و پیامبر به دنبال احیا و برپایی آن در جامعه نباشند. به‌درستی یکی از مهم‌ترین اقدامات انقلابی حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله) پس از بعثت، ایجاد جامعه‌ای بر پایه عدالت اجتماعی بود. جامعه‌ای که در آن قومیت‌ها، اصل و نسب‌ها، رنگ‌ها و سرمایه‌ها بیانگر جایگاه اجتماعی افراد نبود و تنها ملاک برتری ایمان و تقوا به شمار می‌رفت.

امروزه هم اگر ملّت‌ها و دولت‌های اسلامی به دنبال ایجاد وحدت عمومی و عدالت اجتماعی در سایه یکتاپرستی و ارزش‌های محوری باشند، جزئی از انقلاب فرهنگی خاتم‌الانبیاء به‌حساب می‌آیند و اگر عملکرد این‌چنینی نداشته باشند، در حقیقت یاورانی برای فرهنگ شیطانی‌اند و بزرگ‌ترین ضربات را به اسلام وارد کرده و می‌کنند.

ــــــــــ
پی‌نوشت
۱ ـ ر. ک: الصحیح من سیرة النبی الأعظم (ط-قدیم)، ج‌ ۲، صص ۱۸ و ۱۷.
۲ - صحیفه نور جلد ۱۲ صفحه ۱۶۹.
۳ ـ سیرة ابن هشام، ابو محمد عبد الملک بن هشام حمیری، دار القلم، بیروت، ج ۴، ص ۲۵۰.
۴ ـ آل عمران، آیه ۱۶۴
۵ -  الذاریات، آیه ۵۶.
۶ - مجلسی، بحارالانوار، ج ۹، باب اول، ص ۱۴۳
۷ ـ  بقره،  آیه ۲۱۳.
۸ ـ اعراف،  آیه ۲۹.
۹ - الکافی؛ ج ۸، ص ۲۶۸؛ تنبیه الخواطر؛ ج ۲، ص ۱۷۶.

موضوع: 

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.