شیوه امام هادی در مبارزه با انحرافات فکری جامعه

09:33 - 1394/02/04
چکیده: امام هادی(علیه‌السلام) دهمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت با آن‌که بیشتر دوران امامتش در پادگان نظامی و تحت کنترل خلفای عباسی بود، اما با این حال دست از هدایت و راهنمایی بر نداشت، او با شیوه‌های مختلفی از جمله طرد و لعن منحرفان، تبیین معارف شیعی در قالب دعا، رساله و حدیث با انحرافات فکری جامعه مبارزه کرد.
امام هادي

رهروان ولایت ـ امام هادی(علیه‌السلام) دهمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت است، آن حضرت مانند دیگر ائمه اهل بیت(علیهم‌السلام)، نزد اهل سنت نیز از منزلت و احترام ویژه‌ای برخودار است.[۱] آن حضرت با شش تن از خلفای عباسی معاصر بود، و با آن‌که تحت کنترل شدید آنان بود و بیشتر دوران امامتش را در پادگان نظامی آنان گذراند، اما هرگز از هدایت و رهبری جامعه دست نکشید، و در کنار فضایل، کرامات و خصوصیات اخلاقی بی‌شمار، خدمات اعتقادی بسیاری نیز به جامعه اسلامی ارائه کرد، از مهم‌ترین خدمات او آماده ساختن جامعه و شیعیان برای دوران غیبت و مبارزه با انحرافات فکری آن عصر بود که در این نوستار به شیوه مبارزه او با انحرافات فکری جامعه اسلامی اشاره می‌کنیم:

 یکی از وظایف امام، مبارزه با تحریف دین و انحرافات فکری جامعه است، هر یک از ائمه معصومین(علیه‌السلام) در زمان خود، به گونه‌ای از انحراف دین جلوگیری کردند، به عنوان مثال امام حسین(علیه‌السلام) با فدا کردن خود، امام سجاد(علیه‌السلام) در قالب دعا، امام باقر و امام صادق(علیهما‌السلام) نیز با تربیت شاگردان و تبیین معارف دینی، و دیگر  ائمه میز به همین ترتیب، لذا هر کدام به نحوی جامعه را از انحراف نجات دادند.

امام هادی(علیه‌السلام) نیز در عصر خود با شیوه‌های مختلفی با انحرافات فکری جامعه مبارزه کرد. در زمان آن حضرت، واقفیه، صوفیه و غلات فعالیت داشتند، حضرت با همه آن‌ها به مبارزه برخاست، او غلات را از خود طرد می‌کرد و از آنان بیزاری می‌جست، در مواردی نیز آن را لعن می‌فرمود، به عنوان مثال او از «محمد بن نصیر نمیری» و «فارس بن حاتم» بیزاری جست و در نامه‌ای خطاب به شیعیان ضمن بیزاری از «ابن بابای قمی» قتل او را نیز مجاز دانست.[۲]

در عصر امام هادی(علیه‌السلام) مساله جبر و اختیار یکی از پیچیده‌ترین مسائل بود، با این‌که امام باقر و امام صادق(علیهما‌السلام) پیش‌تر مساله جبر و اختیار را تبیین کرده بودند، اما دشمنان اهل بیت(علیهم‌السلام) با جعل احادیث و... فضای فکری جامعه را منحرف کرده بودند، به گونه‌ای که گروهی از مردم اهواز در نامه‌ای از آن حضرت در خصوص مساله جبر و اختیار درخواست راهنمایی کردند، حضرت نیز در قالب رساله‌ی مفصلی پاسخ آنان را دادند. این رساله را «علی بن حسین بن شعبه حرانی»(از علمای شیعه قرن۶ (ه.ق)) در «تحف العقول» و «احمد بن علی طبرسی» نقل کرده‎اند.[۳]

در حقیقت امام هادی(علیه‌السلام) در این رساله، علاوه بر تبیین معنای امر بین الامرین، جامعه و شیعیان را به سمتی سوق می‌دهد که خودشان بتوانند از آیات و روایات عقاید را استنباط کنند؛ زیرا امام با علم غیبی که داشت می‌دانست، جامعه شیعی که تا کنون امام حاضر آن را رهبری می‌کرد، در آینده‌ای نه چندان دور، باید منتظر امام غائب باشد. او در این رساله حدیث «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین» امام باقر(علیه‌السلام) را یادآور می‌شود و با این‌که سوال از جبر و اختیار است، مباحثی دیگری چون مرجعیت دینی اهل بیت(علیهم‌السلام) را نیز با اشاره به آیاتی چون آیه ولایت و احادیث ثقلین، منزلت، غدیر خم و...پیش می‌کشد.[۴] او هم‌چنین با طرح «زیارت جامعه کبیره» یک دوره مباحث امام شناسی را در قالب دعا مطرح کرد.[۵]

آن حضرت به این رساله و زیارت جامعه کبیره اکتفا نکرد، بلکه بیش‌ترین احادیث منقول از وی در مباحث اعتقادی و در زمینه جبر و اختیار است.[۶] و در مورد تنزیه خدای متعال نیز بیش از ۲۰ روایت از او نقل شده است.[۷] 

بخش دیگری از مبارزه امام هادی(علیه‌السلام) با انحرافات جامعه، به تربیت شاگردان و یاران اختصاص یافت، آن حضرت شاگردان و اصحاب بسیاری تربیت کرد که هر کدام در مبارزه با انحرافات زمان خود نقش مهمی داشتند، «ابن سکیت» از تربیت‌شدگان مکتب آن حضرت بود که در راه دفاع از اهل بیت(علیهم‌السلام) جان خود را از دست داد.[۸] هم‌چنین «عبدالعظیم حسنی» و «عثمان بن سعید» از دیگر شاگردان برجسته آن حضرت بودند.[۹]

بنابراین امام هادی(علیه‌السلام) از شیوه‌های گوناگونی مانند، بیزاری جستن از گروه‌های منحرف از جمله غالیان و تبیین معارف شیعی در قالب حدیث، رساله و دعا با انحرافات فکری جامعه مبارزه می‌کرد. او علاوه بر این، جامعه شیعی را برای دوران غیبت آماده کرد.

__________________

پی‌نوشت
[1] ذهبی، سر اعلام النبلا، ج۱۳، ص۱۲۱.
[2] عطاردی، مسند الامام الهادی علیه‌السلام، ص ۵۲۰-۵۲۱.
[3] مسند الامام الهادی علیه‌السلام، ص ۲۱۳ - ۱۹۸؛ ابن شعبه حرّانی، تحف العقول، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ص۳۳۹ ـ ۳۳۸.
[4] تحف العقول، ص۳۳۹ ـ ۳۳۸.
[5] تحف العقول، ص۳۳۹ ـ ۳۳۸.
[6] مسند الامام الهادی ص ۲۲۷ - ۱۹۸ 
[7] مسند الامام الهادی، ص ۹۴ - ۸۴  
[8]خوئی، معجم الرجال، ج۲۱، ص۱۳۹
[9] طوسی، رجال، ص۳۸۹-۴۰۱.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.