ام البنین، اسوه مادران و همسران شهید

15:06 - 1394/01/13
چکیده: وقتی ام البنین، خبر شهادتِ حسین(علیه‌السلام) را به همراه دیگر فرزندان خود شنید، در حالی که زانوان او زیر این بار گرانبها خم می‌شد، رویش را به طرف مردان و زنان مدینه برگرداند و با حالت غمگینانه‌ای، آنان را خطاب کرده گفت: مردم مدینه! پس از شهادت امامم و تمامی پسران رشیدم، از شما می‌خواهم از این به بعد مرا ام البنین نخوانید.
ام البنین

رهروان ولایت ـ بیان و شرح سرگذشت زندگانی ام البنین، بنا به ماجراها و پیشامدها و از همه مهم‌تر، امتحانات او توسط خدا، جهت اثبات خلوص نیت و درجه ولایتمدار بودن این شیرزن انقلابی، از همه نظر ارزشمند خواهد بود.

سخن گفتن از برخوردهای مؤدبانه و معرفت آمیز او در برخورد نزدیک با خاندان ولایت و احترام شدید او به این خانواده و آموزش آن به فرزندان خود، نمونه کاملی از تربیت ولایی در عصر حاضر است.

آنچه می‌تواند در درجه اوّل الگوی خانواده شهیدان و وارثان آن‌ها و در مراتب پایین‌تر، ما ـ از قافله شهدا عقب افتاده ـ قرار گیرد، صبر و شکیبایی، ایستادگی و مقاومت، خویشتن داری، شجاعت و جسارت زنی تنها در برابر دستگاه فاسد است؛ نیز موقعیت شناس بودن، موضع گیری قاطعانه در مقابل اهداف شوم دشمنان ولایت، اسیر نقشه‌ها و نیرنگ‌های آنان نشدن و از همه مهم‌تر، آشنایی به وظایف اصلی در برابر جامعه تشیع و خاندان ولایت، همچنین تعلیم و تربیت فرزندانی ولایتمدار و جانباز راه ولایت و امامت می‌باشد.

تولد شیرزنی در خانه حزام کلابی

مدینه به وادی نسبتا امنی برای مسلمانان صدر اسلام بدل گشته بود. با این همه هنوز چند سالی از پا گرفتن نهال اسلام در وادی مقدس مدینه نمی‌گذشت.

در میان زنان قبیله کلاب، شور و همهمه عجیبی بر پا بود. آن‌ها در غیاب همسران نیرومند و دلاور خود (که مشغول جنگاوری، سلحشوری و رزم آزمایی بودند)، در خانه حزام بن خالد، پیرامون بستر ثمامه (لیلی) ـ دختر عمره ـ حلقه زده و منتظر تولد یافتن نوزادی خجسته و فرخنده بودند.

ثمامه در بستر افتاده و از شدت درد زایمان به خود می‌پیچید و هیچ آرام و قراری نداشت. چشم‌های نگران و وحشت زده زنان حاضر در اتاق، تجسم کننده زایمانی سخت برای ثمامه و تولد یافتن نوزادی درشت اندام بود. ثانیه‌ها به کندی می‌گذشت و وضع زایمان ثمامه سخت تر می‌گشت.

حالا به غیر از زنان طایفه کلاب، مردان قبیله نیز (که به تدریج و با غروب آفتاب، به میان خانواده خویش بازگشته و در آن لحظه به دنبال زنان خویش آمده) بر در خانه حزام گرد آمده بودند.

حزام ـ همسر ثمامه ـ در حیاط خانه و در پشت در اتاقی که همسر وی در آن بستری بود، در حالی که به ناله‌های دلخراش و پر از درد همسر دردمند خود گوش می‌داد، زیر لب مشغول دعا و راز و نیاز با خدای کعبه بود. هر از چندی با قطع شدن ناله‌های ثمامه، به انتظار صدای نوزاد و یا باز شدن صدای در و بیرون آمدن قابله و هجوم آوردن وی نزد «حزام» جهت درخواست کردن مژدگانی، سکوتی سرشار از امید سراسر وجودش را فرا می‌گرفت؛ امّا همین که ناله‌های همسرش شروع می‌شد، بازوان ستبرش را که حکایتگر دلاوری و سلحشوری او در جبهه‌های نبرد بود، با قرار دادن بر دیوار، تکیه گاه خویش می‌ساخت تا زانوانش از این همه اضطراب خم نگردد و در همان حال صورت آفتاب خورده خود را ـ که زخم‌های بسیار آن، نشان از رزم و جنگجویی وی در نبردهای سخت داشت ـ بر آسمان پرستاره مدینه می‌دوخت.

 

آیینه و تجسم آینده فرزندش ـ حسین(علیه‌السلام) ـ و اتفاقاتی که با سرنوشت فرزندش در کربلا پیوند می‌خورد، امیرالمؤمنین را بر آن داشت با زنی از قبایل عرب ازدواج کند که خاندان وی در دلاوری، سلحشوری و بی باکیِ گذشته خاندانی خویش، نیز تنومندی و قدرتمندی و شجاعت ذاتی، زبانزد خاص و عام عرب بودند.

انتظار ولادت

تاریکی شب دامن سیاه خویش را بر مدینه و ساکنان آن گسترانده بود و مردان کلابی، در حالی که زنان آنان، از جمعیت درون خانه حزام خداحافظی کرده و با فاصله اندکی از آن‌ها و در پشت سرشان به حرکت در می‌آمدند، از گرد خانه حزام پراکنده می‌شدند و او را در این لحظه تنها می‌گذاشتند.

حزام به محض دیدن هر یک از زنانی ـ که از اتاق بیرون می‌آمد ـ سراسیمه خود را به او می‌رساند و پیش از هر گونه پرسشی، هنگامی که با چهره گرفته زن روبه رو می‌شد، لبخند شادی بر لبان داغ بسته او رنگ می‌باخت و تنها نگاه حسرت بار حزام بود که زن و مرد کلابی را که در پیچ و خم کوچه و در تاریکی شب ناپدید می‌شدند، به نشانه سپاسگزاری از آن‌ها تعقیب می‌کرد.

پاسی از شب می‌گذشت و داخل و اطراف خانه حزام، خلوت و خلوت‌تر می‌گشت. اکنون به جز افراد اندکی که به نظر می‌رسید از بستگان و خویشاوندان نزدیک حزام و همسرش هستند، به همراه زن قابله، شخص دیگری در خانه باقی نمانده بود. رفته رفته بر اضطراب و نگرانیِ افراد باقی مانده افزوده می‌گشت و صدای تضرع و راز و نیاز برخی از حاضران به گوش می‌رسید. با این همه صداها در خلوت و سکوت سنگین شب که مدینه را در خواب فرو می‌برد، گم می‌شد.

تولد دختر، لبخندی شیرین بر لبان پدر می‌نشاند

یکی از زنانِ داخل اتاق به سرعت بیرون دویده، پس از درخواست آب گرم و ستاندن آن، به درون اتاق بازگشت. مدتی بعد، یکی از زنانِ کلابی با شادمانی و در حالی که خبر به دنیا آمدن نوزاد دختری درشت اندام و زیبا را به حزام می‌داد، از وی طلب مژدگانی کرد. خبر قابله باعث شد صدای شور و شادمانی از منزل حزام به هوا برخیزد.

حزام با عجله به سمت اتاق دوید و هنگامی که وارد شد، قابله را در حال شستن نوزاد دید. در کنار ثمامه نشست و مدت نسبتا زیادی با چشمانی که قطرات اشکِ شوق، همچون الماسی در مردمک چشم او می‌درخشیدند و بر گونه‌های آفتاب خورده‌اش سرازیر می‌شدند، به همسرش نگریست.

ثمامه در حالی که خنده تمام صورت رنج کشیده‌اش را می‌پوشاند، با تکان دادن سر به مرد خود فهماند نوزاد را که اکنون قابله، پس از شستشو او را میان جامه نوزادی‌اش پوشانیده بود، از وی گرفته و پس از نوازش، در کنار مادر بخواباند.

حزام با خوشحالی نوزاد را که در حال گریه کردن بود، از قابله گرفت و از سرِ شوق بوسه‌ای بر گونه‌های گرم و گل انداخته او زده و سپس طفل را نزد مادرش خوابانید. آنچه که در ابتدای به دنیا آمدن نوزاد، حاضران را در بهت و حیرت فرو برده بود، اندام درشت و صورت زیبای دختر تازه متولد شده بود؛ به طوری که بیشتر آن‌ها، پس از دیدن او، آرزوی داشتن چنین نوزادی را داشتند.

پس از چند روزی که از تولد نوزاد ارجمند گذشت، نام فاطمه را برایش انتخاب کردند. فاطمه در دامان پر از مهر و عطوفت مادرش ـ ثمامه ـ رشد کرده و در اندک سالیانی به مرحله بلوغ رسید. وی با داشتن اندام رشید و صورت زیبا، نه تنها زبانزد خویشاوندان و هم قبیلگان گردید، بلکه به زودی آوازه و شهرت ذاتی و قبیله‌ای او، به گوش عالمان علم انساب (تبارشناسی) بخصوص عقیل بن ابوطالب ـ که از نسب شناسان آن زمان میان اعراب بود ـ رسید.

اطلاع همگان بر رشادت و نجابت فاطمه

دختر حزام کلابی در جوانی به سر می‌برد که از طرف عقیل ـ برادر مهتر علی(علیه‌السلام) ـ برای برادر خویش خواستگاری شد؛ چون علی(علیه‌السلام) پس از شهادت حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) و یتیم شدن فرزندان گرامی خود و مطابق با وصیت همسر، به سرپرستی فداکار و مهربان برای فرزندان و انیسی غمخوار و دردآشنا برای خود نیازمند بود.

از همه مهم‌تر، آیینه و تجسم آینده فرزندش ـ حسین(علیه‌السلام) ـ و اتفاقاتی که با سرنوشت فرزندش در کربلا پیوند می‌خورد، امیرالمؤمنین را بر آن داشت با زنی از قبایل عرب ازدواج کند که خاندان وی در دلاوری، سلحشوری و بی باکیِ گذشته خاندانی خویش، نیز تنومندی و قدرتمندی و شجاعت ذاتی، زبانزد خاص و عام عرب بودند، تا به برکت این ازدواج، فرزندانِ پسر رشیدی از دختر «حزام» به دنیا آید تا یاریگر فرزندش ـ حسین(علیه‌السلام) ـ در صحرای کربلا باشند.

این دلایل برای قانع کردن علی(علیه‌السلام)، برای انتخاب کردن همسری از شجاعان عرب توسط برادر بزرگترش ـ عقیل ـ کافی بود. بنابراین امام علی(علیه‌السلام) پس از توجه و عنایت به این دلایل پسندیده برای ازدواج با زن دیگر، با برادر بزرگتر و نسب شناس خود، در این باره به مشورت و گفتگو نشست. عقیل «فاطمه کلابیه» را به او پیشنهاد کرد.

خواستگاری علی(علیه‌السلام) از فاطمه

مراسم خواستگاری از فاطمه، با پیشقدم شدن عقیل انجام شد و او، دختر حزام را برای برادر خواستگاری کرد. حزام که نسبت به پیشینه خاندان بنی هاشم و همچنین شخصیت ممتاز انسانی و مذهبی امام علی، آشنایی کاملی داشت، بی درنگ به درخواستِ عقیل، با افتخار جواب مثبت داد؛ بدین ترتیب و پس از دعوت شدن آشنایان و خویشاوندان و بیشتر اهالی مدینه به مراسم عروسی، ازدواج زوج خوشبخت برگزار گردید.

همان طور که اشاره گردید، اهداف علی(علیه‌السلام) از ازدواج بیش از همه، دو امر اساسی بود:

اوّل: سرپرستی کردن فاطمه از فرزندان او و پر کردن جای خالیِ مادر آن‌ها در خانه تا حد امکان.

دوم: به دنیا آمدن نسلی نیرومند، شجاع و فداکار از ام البنین، در جهت حمایت از حسین(علیه‌السلام) در کربلا؛ چرا که علی(علیه‌السلام) از حوادثی که در آینده به وقوع می‌پیوست، خبردار بود.

ام البنین پس از ازدواج با علی(علیه‌السلام)، چونان همسری مهربان نسبت به شوهر مظلوم خویش اظهار وفاداری کرده و به او عشق می‌ورزید. وی محرم راز علی(علیه‌السلام)، در روزگار عزلت و گوشه نشینی مولا بود و نه تنها با دردها، محنت‌ها و جسارت‌هایی که ساحت مقدس مولا را می‌آزرد، احساس همدردی می‌کرد، بلکه همانند مادری دلسوز و مهربان در خدمتِ فرزندان علی(علیه‌السلام) و به ویژه دختران کوچک و داغدیده ایشان بود، به طوری که از انجام هر گونه خدمت و محبت نسبت به آنان کوتاهی نمی‌ورزید. او سعی می‌کرد به قدری با فرزندان فاطمه(سلام‌الله‌علیها) خوشرفتاری کرده و روی خوش نشان دهد که کودکان و نوجوانان علی(علیه‌السلام)، کمتر احساس یتیمی و بی مادری کرده، یا به واسطه خوشرفتاری او کمتر جای خالی مادرشان در خانه محسوس باشد.

ام البنین پس از ازدواج با علی(علیه‌السلام)، چونان همسری مهربان نسبت به شوهر مظلوم خویش اظهار وفاداری کرده و به او عشق می‌ورزید.

رعایت حال یتیمان فاطمه

گفته شده در اوایل ازدواج خود با علی(علیه‌السلام)، روزی فاطمه به مولا عرض کرد: تقاضای کوچکی از شما دارم، آیا امکان اجابت درخواست توسط شما مقدور است؟ مولا فرمود: درخواست چیست؟ امیدوارم بتوانم خواسته تو را اجابت سازم. ام البنین گفت: تقاضا دارم از این به بعد مرا با نام فاطمه خطاب نکنید.

علی(علیه‌السلام) فرمود: مگر اتفاقی افتاده است؟ چرا تو را فاطمه صدا نکنم؟! ام البنین گفت: برای اینکه هر زمان مرا به این نام صدا می‌زنید، می‌بینم چهار جگرگوشه زهرا(سلام‌الله‌علیها)، با شنیدن نام مادرشان ـ فاطمه ـ به گوشه‌ای رفته و به یاد او اشک ریخته و بیش از پیش احساس یتیمی می‌نمایند!

علی(علیه‌السلام) که با شنیدن نام همسر، اشک در چشمان شان حلقه زده بود، خواهش او را پذیرفته، از آن زمان به بعد، او را به نام ام البنین مورد خطاب قرار می‌داد.

شیرزن ولایتمدار یعنی ام البنین

ام البنین ارادت و احترام خاصی نسبت به مقام امامت و ولایت همسر خویش در دوران زندگانی با ایشان نشان می‌داد. علاوه، احترام و علاقه مادرانه و مهربانانه‌ای نسبت به دختران فاطمه ـ حضرت زینب و ام کلثوم (سلام اللّه علیهما) ـ داشت. احترام و علاقه ام البنین، چنان در وجود مقدس دختران علی(علیه‌السلام) تأثیر نهاده بود که بنا به گزارش تاریخ، حضرت زینب(سلام‌الله‌علیها) تا پایان حیات ام البنین، نسبت به او احترام و تکریم می‌نمود، حتی بیشتر اوقات زینب(سلام‌الله‌علیها) به ملاقات وی می‌رفت.

دوران بیست و پنج ساله کنار زده شدن علی(علیه‌السلام) از حکومت، در عین شایستگی و برازندگی‌شان به این مقام، دورانی محنت زا و آزاردهنده برای فرزندان و همسران علی(علیه‌السلام) ـ به ویژه ام البنین ـ شمرده می‌شد. این بانوی غمخوار، نه تنها در برابر سختی‌ها و ناملایمات تحمل کرده و شکایتی به مولا عرضه نمی‌داشت، بلکه حتی با روحیه‌ای مثال زدنی، سعی می‌کرد از غم‌های علی(علیه‌السلام) در آن ایام کاسته و خانه را محیطی آرام بخش سازد.

مادر شدن ام البنین و مفتخر شدنش به «ام العباس»

ام البنین در خانه علی(علیه‌السلام) به سر می‌برد و به زندگی پر افتخار با مولا و فرزندانِ گرامی او ادامه می‌داد، تا اینکه احساس نمود باردار شده است. بیان این احساس برای علی(علیه‌السلام) بسیار خوشایند بود، تا آنجا که گل لبخند بر لبان و نور امید را در دل و جان مولا نشاند. معنای آن به ثمر نشستن میوه آرزوی علی(علیه‌السلام) یعنی تولد یافتن فرزند دلاوری چون ابوالفضل العباس(علیه‌السلام) بود؛ همان شخصیت بزرگوار و باوفایی که در آینده‌ای نه چندان دور می‌بایست اصلی‌ترین یار و تنها سردار و سقای باوفای برادرش ـ حسین(علیه‌السلام) در صحرای کربلا و ذوب در ولایت او باشد.

انتظار علی(علیه‌السلام)، ام البنین و فرزندان فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) به سر آمد و خانه مولا به قدوم مبارک عباس روشن گشت. تولد وی بیش از همه موجبات خوشحالیِ اصلی‌ترین حادثه جویان دشت کربلا یعنی برادرش ـ حسین(علیه‌السلام) ـ و خواهرشان ـ زینب(سلام‌الله‌علیها) ـ را فراهم آورد.

بوسه شیرین مولا بر چشم و بازوی عباس همراه با گریه‌ای تلخ

علی(علیه‌السلام) پس از شنیدن خبر مسرت بخش تولد فرزند پسرش، شادمان نزد همسر خویش آمد. ام البنین نوزاد گرامی‌اش را به دست مولا سپرد تا هم او را نوازش کرده و هم در گوشش اذان و اقامه قرائت نماید. در همین هنگام حاضران متوجه شدند که علی(علیه‌السلام) به جای بوسه زدن بر صورت طفل، بازوان و چشمان او را می‌بوسد و در لحظه بوسه زدن، اشک در چشمان شریف مولا حلقه زده و حالت بسیار محزونی دارد. ام البنین با تعجب و نگرانی از مولا پرسید: چه شده است؟! مگر بازوان عباسم عیبی دارند که مرتب آن را می‌بوسید و گریه می‌کنید؟!

علی(علیه‌السلام) جواب داد: بازوان عباس ـ الحمدللّه ـ هیچ عیب و نقصی ندارد. بوسه زدن من بر بازوی عباس همراه با گریستن، سرنوشت و جریان تلخی است که در آینده قرار است اتفاق افتد و من با علم غیب خویش و به اذن خدا بر این ماجراها آگاهی و علم و معرفت دارم. گریه من برای مصیبت‌هایی است که بر اهل بیت من، در زمان امامت فرزندم ـ حسین(علیه‌السلام) ـ و بخصوص ضربات و آسیب‌هایی است که از تیر و کمان و شمشیر، بر چشم و بازوی عباس وارد خواهد گشت.

مولا پس از شرح این مصیبت و محزون ساختن حضار، نوزاد را به مادرش برگرداند و خود با چشمانی اشکبار از اتاق بیرون رفت.

شیران دیگر کربلا، زاده ام البنین

به فاصله چند سال ـ حدود هشت، نه سالی ـ پس از تولد عباس و درست در زمانی که شورش‌های مسلمین علیه عثمان و حاکمان سرزمین‌های مسلمانان در سال 35 هجری رخ می‌داد، ام البنین برای بار دوم صاحب اولاد گردید. این بار نیز پسری به دنیا آمد که نامش را عبداللّه گذاردند. پس از عبداللّه ، ام البنین صاحب فرزند دیگری به نام جعفر گردید؛ آخرین فرزند نامش عثمان (عبدالرحمن) بود که با اولین فرزند ام البنین ـ عباس ـ حدود 15 سال اختلاف سن داشت. این فرزند چند ماه پس از شهادت امام علی(علیه‌السلام) به دنیا آمد، بنابراین در هنگام شهادت در کربلا، 20 ساله بود. عثمان در جانبازی و شهادت در رکاب برادر بزرگوار خود ـ امام حسین(علیه‌السلام) ـ پیشقدم‌تر از برادران دیگرش بوده است.

ام البنین، اسوه تربیت فرزندان شهید

ام البنین پس از شهادت مولا، به تنهایی به تربیت سلاله‌های خود پرداخت و همتی نیکو در تربیت فرزندان خویش داشت. ضمن سرپرستی آن‌ها، سعی کرد ایشان را با اخلاق و معلومات راستین اسلامی و ولایی آشنا ساخته، آن‌ها را فرزندانی ولایتمدار و دوستدار راه راستین امامت بار آورد، به طوری که همواره مشتاق جانبازی و سرافرازی در خط ولایت پدر و برادران امام شان بودند.

عشق به ولایت امام حسن(علیه‌السلام)

از پس شهادت علی(علیه‌السلام)، ام البنین تا آخر عمر نسبت به مولا وفادار ماند و همچون سه همسر دیگر حضرت، به ازدواج دیگری تن در نداد و تا پایان حیات، بدون همسر زندگی کرد.

در همین زمان، با تعیین شدن امام حسن(علیه‌السلام) به عنوان امام دوم شیعیان، ام البنین در خط ولایت ایشان قرار گرفته، نه تنها برای لحظه‌ای از خط ولایت و امامت ایشان خارج نگردید و هرگز نه به عمل و نه گفتار، در برابر امام موضع گیری نکرد و تا پایان عمر امام حسن(علیه‌السلام) سر بر خط راستین امامت ایشان سپرد، بلکه پیوسته فرزندان خویش را بر اطاعت کامل از مولا و مقتدای زمان شان ـ آخرین فرزند نامش عثمان (عبدالرحمن) بود که با اولین فرزند ام البنین ـ عباس ـ حدود 15 سال اختلاف سن داشت. این فرزند چند ماه پس از شهادت امام علی(علیه‌السلام) به دنیا آمد، بنابراین در هنگام شهادت در کربلا، 20 ساله بود.

امام حسن(علیه‌السلام) ـ توصیه و سفارش می‌کرد و آن‌ها را جان نثار راه ولایت بار آورد.

ام البنین با درایت هر چه تمام تر، با کردار صحیح خود و سرسپردگی به ولایت، همچون سدی محکم، جلوی سوء استفاده دشمنان ولایت و بخصوص خلیفه غاصب ـ معاویه ـ را (که پیوسته با وعده و وعید خود، در صدد پراکنده کردن و ایجاد تفرقه میان پشتیبانان امامت بود) گرفت و نقشه‌های معاویه را در رسیدن به این اهداف نقش بر آب ساخت.

پس از شهادت امام حسن مجتبی(علیه‌السلام)، ام البنین در خط ولایت و امامت امام حسین(علیه‌السلام) ره سپرد و فرزندان خود را در لحظات بحرانی، به یاری پسر فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) فرا خواند.

ام البنین آماده جانبازی و ایثار

اندکی پیش از تحقق این زمان و پس از اعلان جانشینی یزید توسط معاویه، شیعیان مترصد به وجود آمدن زمانی مناسب، جهت قیام بر ضد دستگاه خلافت سیاه اموی بودند و این فرصت در همین زمان ـ یعنی مرگ معاویه ـ فراهم گردید و زمینه قیام شیعیان و مخالفان خلافت اموی بر ضد دستگاه فاسد خلافت در آن زمان آماده گردید.

در اواخر سال شصتم هجری که یزید بر تخت خلافت جلوس کرد، ام البنین در شهر مدینه به رغم اینکه سالیان پایانی عمر پر بار خویش را می‌گذرانید و حدود شصت سالی از دوران حیاتش سپری می‌شد، آماده انجام رسالتی مهم و تاریخی ـ ارزشی بود و این رسالت: فرستادن پسران رشید و جانباز خویش در رکاب امام زمان شان ـ حسین بن علی(علیه‌السلام) ـ برای آفرینش حماسه کربلا بود.

ام البنین در این زمان به همراه فرزند ارشد خود ـ عباس ـ و عروس و نوه پسری خویش ـ عبیداللّه ـ در مدینه زندگی می‌کرد.

سفارش ام البنین به فرزندان در خصوص حمایت از امام

هنگامی که امام حسین(علیه‌السلام) در نتیجه فشار حاکم مدینه، مبنی بر بیعت بی قید و شرط با خلافت ننگین و پلید یزید و احساس ناامنی کردن در شهر مدینه، همچنین فرا رسیدن موسم حج، این شهر را به مقصد مکه ترک کرد، پسران ام البنین به امر مادر و با رغبت و اشتیاق هر چه تمام‌تر، به عنوان محافظان و حامیان برادر و امام خود، رهسپار مکه شدند.

ام البنین که در این زمان منتظر واکنش و دستور امام زمان خود، نسبت به این اتفاقات بود، پیوسته در جریان اخبار مدینه و واکنش امام قرار می‌گرفت. هنگامی که امام قصد مکه کرد، پسران خویش را جهت همراهی و محافظت کردن از امام حسین(علیه‌السلام) و اهل بیت او، به همراه ایشان به مکه فرستاد و خود چونان مردی، سرپرستی تنها عروس و نوه خود در مدینه را به امید برگشتن امام و یارانش از مکه، به عهده گرفت.

شاید اصلی‌ترین علت عدم همراهی ام البنین با امام حسین(علیه‌السلام)، این بود که این زن، تصور نمی‌کرد این سفر آغاز سفری موعود باشد که امام و فرزندان او باید به پیشواز آن بروند. ام البنین هرگز تصور اینکه این سفر، برای ادای مسئولیتی توسط امام حسین(علیه‌السلام) باشد نمی‌نمود.

دلیل دیگر عدم همراهی ام البنین با کاروان شهادت کربلا، مشقت فراوان سفر برای او که پیرزنی شصت و چند ساله بود، است. به علاوه از آنجا که گرما طاقت فرسا بود، به سبب کهولت سن، قادر به همراهی با کاروانیان نبود. وی در مدینه چشم به راه بازگشت کاروان از سفر حج ماند و هرگز اطلاع نداشت که این سفر، آغاز سفر موعود خواهد بود.

هجرت عاشقانه از سرزمین خدا تا سرزمین شهادت

از آن طرف امام حسین(علیه‌السلام)، در حین انجام واجبات حج در حرم امن الهی، متوجه گردید محیط حجاز و حتی شهر مکه (که از قرن‌ها پیش از ظهور اسلام به عنوان مکان و حرم امن الهی به حساب می‌آمد) حرمت آن در صورت ماندن و توقف امام در آنجا، از طرف یزید و مأموران او شکسته خواهد شد؛ بنابراین امام با عنایت به اینکه ماندن در مکه و حجاز، به مصلحت او و یارانش نخواهد بود و از طرف دیگر اجبار حاکمان و سرسپردگان یزید، جهت اعلان بیعت یا عدم بیعت با خلیفه، ناگزیر به مهاجرت از مکه و منطقه حجاز گردید. از آنجا که از زمان رسیدن به مکه، با نامه‌های بسیاری از کوفیان، مبنی بر دعوت از امام، برای رفتن به شهر کوفه جهت پذیرش رهبری آن‌ها، در قیام علیه یزید روبه رو گردیده بود، با یاران وفادار، اهل بیت و خانواده خویش و برخی دیگر از افرادی که به طمع منصب، مال و مقام همراه امام شده بودند، راهی کوفه گردید.

نخستین منتظر کاروان کربلا

اگر چه این شیرزن توفیق همراهی با کاروان عاشورا را نیافت، امّا همواره فکر و دل وی با کاروان شهادت و امام خویش بود؛ چرا که همه هستیِ زندگانی این پیرزن ـ یعنی چهار فرزند رشید و برومند او، همچنین امام و اهل بیتش ـ همراه کاروان بود. دلشوره و اضطراب ام البنین سبب می‌شد در هر لحظه و موقعیتی، از تمامی افراد و کاروانیانی که از عراق به مدینه می‌آمدند، جویای حال کاروان کربلا شود.

سفر کاروان عاشورا، از زمانی که مدینه را به مقصد مکه ترک گفته بودند تا زمانی که بازماندگان به مدینه بازگشتند، حدود سه ماه به طول انجامید.

بشیر، بشارت دهنده ام البنین به شهادت فرزندانش

پس از ورود بشیر بن جذلم به مدینه، به عنوان پیک امام سجاد(علیه‌السلام)، ام البنین جهت کسب اخبار کاروان و حوادث بر آنها رفته، به همراه تنها یادگار عباس، نزد بشیر رفت که در حال انتشار خبر کاروان عاشورا و سرانجام آن، نیز توقف امام سجاد(علیه‌السلام) بر دروازه شهر مدینه بود.

در هنگام آمدنِ این پیرزن به سمت بشیر، جمعیت زیاد زنان و مردان کوفه، با مشاهده او، به احترام از جلویش کنار رفته، بشیر تا نگاهش به این زن بلندبالا، با قامت رشید افتاد، از اطرافیان خود پرسید:

این زن کیست که مردم مدینه اینقدر به او احترام می‌گذارند؟!

جواب دادند: ام البنین کلابی ـ همسر علی(علیه‌السلام) و مادر عباس ـ است.

بشیر تا ام البنین را شناخت، وی را مخاطب قرار داده، با حالت محزون و گرفته گفت: ام البنین! خبر داری عباس و پسرانت را در کربلا شهید کردند؟ آن بانوی فداکار پس از شنیدن خبر شهادت فرزندان شجاع خود، بدون ذره‌ای منقلب شدن، همچون کوهی استوار، از بشیر جویای حال امام حسین(علیه‌السلام) گردید و گفت:

جان من و تمام فرزندانم فدای پسر فاطمه(سلام‌الله‌علیها)، از حال امام و مقتدایم چه خبر داری؟

ام البنین که حتی پس از شنیدن خبر شهادت تمامی فرزندان خود، به عشق سلامتی امام تا آن لحظه خم به ابرو نیاورده بود، وقتی خبر شهادتِ حسین(علیه‌السلام) را به همراه دیگر فرزندان خود شنید، در حالی که زانوان او زیر این بار گرانبها خم می‌شد، رویش را به طرف مردان و زنان مدینه برگرداند و با حالت غمگینانه‌ای، آنان را خطاب کرده گفت: مردم مدینه! پس از شهادت امامم و تمامی پسران رشیدم، از شما می‌خواهم از این به بعد مرا ام البنین نخوانید؛ چرا که ام البنین یعنی مادر پسران رشید؛ ولی پس از شهادت فرزندم حسین(علیه‌السلام) و دیگر پسران رشیدم، هیچ پسری برای من باقی نمانده است.

عزادار و مرثیه خوان بقیع

مورخان نوشته‌اند: از آنجا که ام البنین، مرثیه‌ها را با سوز درونی خاصی، برای مردم مدینه می‌خواند، اولین مرثیه خوان شهدای کربلا، همین بانوی داغدیده و گرامی بود.

پس از حادثه کربلا و بازگشت بازماندگان کاروان، دیگر هیچ کس ام البنین را شادمان نیافت؛ چرا که پس از رخداد واقعه کربلا و شهادت پسران رشید خود، به یادبود فرزندانش و جهت گریستن به یاد آنان، در گوشه‌ای از قبرستان بقیع، چهار صورت قبرِ پسرانش را درست کرده بود. روزها به دور از هیاهوی مردم مدینه و در حالی که جامه سیاه بر تن کرده، دست‌های کوچک یادگارِ عباسش ـ عبیداللّه ـ را در دست داشت، به بقیع می‌آمد و بر سر قبرها می‌نشست، آنگاه در حالی که مرثیه‌های سوزناکی، در رثای فرزندان خود و بخصوص عباس می‌سرود، در غم فقدان آن‌ها اشک ماتم می‌ریخت و برایشان عزاداری می‌کرد.

مورخان و گزارش نویسان نوشته‌اند: مرثیه‌هایی که این بانوی داغدیده به هنگام آمدن بر بالای قبر فرزندان و در رثای پسرانش، با سوز درونی می‌سرود، به قدری سوزناک و دردآور بوده است که حتی دل هر انسان بی رحم و سنگدلی نیز به درد می‌آمد!

گفته‌اند حتی مروان حکم ـ حاکم وقت مدینه ـ هر زمان که از کنار قبرستان بقیع عبور می‌کرد و مرثیه‌های سوزناک ام البنین را می‌شنید، بی اختیار لحظه‌ای می‌نشست و همراه این مادر داغدیده، گریسته و با او اظهار همدردی می‌کرد.

«دیگر مرا ام البنین نخوانید و مرا به یاد شیران بیشه نیندازید.»

«پسرانی داشتم که مرا به خاطر وجود آن‌ها «ام البنین» می‌گفتند،»

«ولی امروز در حالی به سر می‌برم که دیگر پسرانی برای من نیست.»

«چهار پسری که همچون عقاب‌های تیزپرواز بودند.»

«با پاره شدن رگ‌های قلبشان به شهادت رسیدند.»

«نیزه‌ها به جنگ اعضای بدن آن‌ها آمد، در نتیجه همه آن‌ها به خاک افتادند.»

«ای کاش می‌دانستم آیا این خبر درست است که گفتند: دست عباس قطع شده است!»

ام البنین در لابه لای ذکر مرثیه، نوحه و سوگواری‌های خود، از همه بیشتر، از مصیبت‌هایی که بر سر فرزند ارشد و بزرگوارش ـ عباس ـ آمده بود، یاد می‌کرد، نیز همراه با یاد کردن از افتخارات و عملکردهای جانانه و شخصیت ذاتی و جوهره وجودی او (که همه آن‌ها را در یاری امام و مقتدای خود به کار می‌گرفت) چنین می‌گفت:

«ای کسانی که حمله جانانه فرزندم ـ عباس ـ را بر گله‌های گوسفند دیدید.»

«نیز به دنبال او فرزندان حیدر را که هر کدام از آن‌ها شیری است که دست از یاری امامش برنمی‌دارد.»

«باخبر شدم، در حالی بر سر پسرم ضربه وارد کرده‌اند که او دست در بدن نداشته است.»

«وای بر من که بر سر فرزندم عمود آهنین فرود آمد.»

«اگر شمشیر در دستت می‌بود، کسی را یارای نزدیک شدن به تو نبود.»

پس از حوادث خونین کربلا، روزها و شب‌ها خواب و خوراک ام البنین، شیون و گریه و زاری برای پسران از دست رفته‌اش بود. در همه حال افتخارش این بود که پسرانش در رکاب امام و به فرمان پسر پیامبر به شهادت رسیده‌اند. او یقین داشت برای این ایثار و از خودگذشتگی، فردای قیامت در مقابل پروردگار، رسول خدا، امیر مؤمنان و فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) روسفید و سربلند خواهد بود.

داستان زندگانی و حیات این شیرزن تاریخ تشیع و پیرو مخلص مکتب علوی، چهار سال و اندی پس از حادثه کربلا، در جمادی الثانی سال 64 هجری به پایان رسید و بدن مطهر ام الشهدای کربلا، در قبرستان بقیع و دور از پاره‌های تن خود آرمید.

منبع: حوزه نت

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.