آيا پيامبر اسلام خواندن و نوشتن مي دانست؟

12:13 - 1393/11/09
چکیده: بي ترديد پيامبر قبل از بعثت سواد خواندن و نوشتن را نداشت، آيات و روايات بر اين مطلب دلالت دارند. شهيد مطهري مي نويسد: قطعي و مسلّم و مورد اتفاق علماي مسلمان و غير آن‏ها است كه ايشان قبل از رسالت كوچك‏ترين آشنايي با خواندن و نوشتن نداشته است.

آيا پيامبر اسلام خواندن و نوشتن مي دانست يا نمي دانست و اميّ بودن حضرت به چه معناست؟

پاسخ:
بي ترديد پيامبر قبل از بعثت سواد خواندن و نوشتن را نداشت، آيات(1) و روايات(2) بر اين مطلب دلالت دارند. شهيد مطهري مي نويسد: قطعي و مسلّم و مورد اتفاق علماي مسلمان و غير آن‏ها است كه ايشان قبل از رسالت كوچك‏ترين آشنايي با خواندن و نوشتن نداشته است. (3)
درست است كه خواندن و نوشتن براي هر انساني كمال محسوب مي شود، ولي گاهي وضعي پيش مي آيد كه نخواندن و نوشتن كمال است. اين مطلب در مورد پيامبران مخصوصاً خاتم انبيا(ص) كاملاً صدق مي كند، چه اين كه اگر دانشمندي درس خوانده، و فيلسوفي آگاه و پر مطالعه ادعاي نبوت كند و كتابي ارائه دهد، به عنوان كتاب آسماني، در چنين وضعي ممكن است وسوسه و ترديدهايي پيش بيايد كه اين كتاب و مكتب، مولود انديشه‏هاي او است يا از جايي آموخته است، ولي اگر از ميان يك قوم عقب افتاده، انساني كه هرگز استادي را درك نكرده و كتابي نخوانده و ننوشته است، برخيزد و كتابي به عظمت عالم هستي، با محتواي بسيار عالي ارائه دهد، مي توان درك نمود تراوش فكر او نيست، بلكه وحي آسماني و تعليم الهي است. (4)
يكي از معجزات پيامبر همين است كه در حال امّي بودن قرآن را آورده است.
اما انديشمندان اسلامي در خصوص بي سواد و يا با سواد بودن پيامبر(ص) بعد از بعثت حضرت، اختلاف نظر دارند.
بعضي باور دارند كه حضرت در دوران رسالت هم ميخوانده و هم مي نوشته است. برخي مانند سيد مرتضي از طرفداران اين نظريه است. (5) طرفداران اين رويكرد با بهره ‏گيري از آيات و روايات قايل شده‏ اند چگونه ممكن است وحي - كه همه چيز را مي آموخته است - خواندن و نوشتن را نياموخته باشد؟ !(6)
برخي عقيده دارند كه پيامبر بعد از رسالت مي خواند، ولي نمي‏نوشت. (7)
بعضي احتمال داده ‏اند حضرت بعد از رسالت نه مي خوانده و نه مي نوشته است.
حقيقت امر آن است كه احتمال اوّل و دوّم قابل قبول تر بوده و شواهد و قرائن آن‏ها را تأييد مي كند. شايد بتوان دو نظر را به اين نحو جمع كرد كه پيامبر خواندن و نوشتن مي دانست، اما چيزي ننوشت.
بر اساس هر دو ديدگاه، پيامبر بعد از رسالت بي سواد نبوده، تا بين بي سواد بودن پيامبر(ص) و اهميت دانش از ديدگاه اسلام تضاد ايجاد گردد؛ مضافاً بر اين كه كسب علم اختصاص به مدرسه رفتن ندارد، بلكه بعضي از علوم وجود دارند كه به عده‏ اي خاص اعطا مي شود. مانند علم غيب. پيامبر اسلام از اين علم برخوردار بود.

پي نوشت‏ ها:
1. عنكبوت(29) آيه 48؛ مكارم شيرازي، پيام قرآن، ج 8، ص 61؛ جعفر سبحاني، منشور جاويد، ج 6، ص 40.
2. محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 16، ص 119.
3. مرتضي مطهري، مجموعه آثار، ج 3، ص 208.
4. مكارم شيرازي، تفسير نمونه، ج 26، ص 306.
5. بحارالانوار، ج 16، ص 135.
6. مجوعه آثار شهيد مطهري، همان، ص 212.
7. بحارالانوار، ج 16، ص 133.
منبع: نرم افزار پیامبر مهربانی - مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

با عضویت در خبرنامه مطالب ویژه، روزانه به ایمیل شما ارسال خواهد شد. .

این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.