چرا به آقا علي ابن موسي الرضا (ع) شمس الشموس مي گويند؟

13:48 - 1393/10/12
چکیده: دليلش اين است كه وجود مقدس ائمه معصومين شمس و خورشيد هستند، زيرا ائمه دليل و هادي مردم به سوي كمالات و فضائل انساني هستند و از نظر عامه مردم معروف است، كه امام رضا ـ عليه السلام ـ را به لقب شمس الشموس ياد مي كند و در زيارت آن را به كار مي برند. اما از نظر روايات و منابع تاريخي حضرت به اين لقب شهرت چندان ندارد.

در پاسخ به اين پرسش لازم است نكاتي را بيان نمائيم:
1. ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ داراي القاب زيادي هستند، اكثر القاب آنها در روايات آمده كه بيشتر اين، القاب از نظر عامه مردم ناشناخته مانده است مثلا امام رضا ـ عليه السلام ـ داراي القاب متعددي هست «رضا، صابر، رضي، وفي و رضا از همه القاب آن حضرت مشهور تر است.(1)
و امّا بعضي از القاب ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در روايات و منابع تاريخي نيامده، ولي از نظر عامه مردم معروف و مشهور شده اند.
2. حيات پر بار و مبارك امام رضا ـ عليه السلام ـ در دوران خلفاي جور عباسي بوده و به خصوص در دوره مأمون، در عصر مأمون مباحث علمي رونق داشت و مأمون به مباحثي علمي توجه خاص داشت و لذا مجالس مناظرات را فراهم مي كردند و از دانشمندان اديان مختلف دعوت مي كردند تا با هم مناظرات علمي داشته باشند. و از امام ـ عليه السلام ـ نيز دعوت مي كرد، و اين مناظرات در منابع تاريخي موجود است.
3. با توجه به اين دو نكته كه ذكر شد، وجه لقب امام رضا ـ عليه السلام ـ به شمس الشموس نيز روشن مي گردد:
اولا: اين تعبير در مورد امام رضا ـ عليه السلام ـ در منابع ادعيه و زيارات آمده است، و حضرت را به اين لقب مورد خطاب قرار داده است: «اللهم صلّ و سلّم و زد و بارك علي السيد المعصوم و الأمام المظلوم و الشهيد المسموم و الغريب المضموم و القتيل المحروم، العالم بالعلم المكتوم بدر النجوم شمس الشموس و أنيس النفوس المدفون بارض طوس...».(2)
پروردگارا رحمت و درود خويش زياد و با بركت قرار بده بر سرور پاكان، پيشواي ستمديده، شهيد زهر و غريب زجر ديده و كشته بي نصيب و عالم به غيب، ماه ستاره گان، خورشيد خورشيدها، همنشين جان ها كسي كه در سرزمين طوس دفن شده است.
بايد علت اين كه حضرت را لقب شمس الشموس داده اند از اين باب باشد، كه وجود مقدس امام ـ عليه السلام ـ از نظر الهي و ديني خورشيد دين و معارف ديني است يعني امام ـ عليه السلام ـ با راهنمايي و روشنگري خويش مردم را به سوي حقيقت و به سوي سعادت ابدي، دلالت مي نمايد. چنان كه اين حقيقت در اهداف همه ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ اعتبار شده است.
و در مورد ساير ائمه ـ عليهم السلام ـ نيز تعبير شمس الشموس به كار رفته است، در دعاي ندبه مي خوانيم: «اين الشموس الطالعة اين الاقمار المنيرة».(3) كجايند خورشيدهاي فروزان، و در مورد حضرت امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ نيز اين تعبير وجود دارد: «شمس الشموس و انيس النفوس» دليلش اين است كه وجود مقدس ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ شمس و خورشيد هستند، زيرا ائمه ـ عليهم السلام ـ دليل و هادي مردم به سوي كمالات و فضائل انساني هستند يعني آنچه كه جامعه بشري را پر فروغ مي كند و اثر معنوي در حيات انسان ها قرار مي دهند، همان ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ هستند. و اين حقيقت است كه ريشه در قرآن كريم دارد كه آيه وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا(4).
قسم به خورشيد و روشني آن. به وجود مقدس رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تفسير شده است فرمود منظور از شمس شخص حضرت پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است.(5)
4. نتيجه آنچه كه از نظر عامه مردم معروف است، اين است: كه امام رضا ـ عليه السلام ـ را به لقب شمس الشموس ياد مي كند و در زيارت آن را به كار مي برند. اما از نظر روايات و منابع تاريخي حضرت به اين لقب شهرت چندان ندارد، و فقط در مصباح كفعمي اين تعبير آمده است كه پيش از اين به آن اشاره شد. بلكه بايد گفت در روايات ايشان به عالم آل محمد شهرت دارد.
اباصلت نقل كرده از اسحاق فرزند امام هفتم كه از پدرش نقل كرده كه امام ـ عليه السلام ـ به فرزندانش فرمود اين برادر شما علي بن موسي، عالم آل محمد است سؤالات ديني خود را از آن بپرسيد و آنچه كه براي شما مي گويد آن را حفظ نمائيد.(6) و هيچ تفاوت ندارد به هر كدام از اين دو لقبي كه حضرت را ياد كند به يك معنا است.

پاورقی:

1. عطاردي، عزيز الله، اخبار و آثار امام رضا(ع)، بي جا، ناشر کتابخانه صدر، بي تا، ج1، ص22.
2. کفعمي، تقي الدين ابراهيم بن علي، مصباح الکفعمي، بي تا، بي جا، ص711. حسيني اصفهاني، عمادالدين، زندگاني حضرت امام علي بن موسي الرضا(ع)، چاپ دوم، بي تا، بي جا، ج2.
3. قمي، شيخ عباس، مفاتيح الجنان، قم، انتشارات آيين دانش، چاپ اول، 1384ش، ص872.
4. شمس : 1.
5. القمي، علي بن ابراهيم، تفسير القمي، ناشر دارالکتاب للطباعة و النشر، چاپ سوم، بي تا، ج2، ص424.
6. الطبرسي، الشيخ الفضل بن حسن، اعلام الوري باعلام الهدي، ناشر موسسه آل البيت، لاحياء التراث العربي، چاپ اول، 1417ق، ج2، ص64.
منبع: نرم افزار پاسخ - مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

با عضویت در خبرنامه مطالب ویژه، روزانه به ایمیل شما ارسال خواهد شد. .

این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.