كرامت كربلایی حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام

01:58 - 1391/10/16
سالها پس از واقعه ی كربلا به یكی از سپاهیان پسر سعد گفتند: «این چه ننگی بود كه بر خود، خریدید، چرا فرزند رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و یارانش را آن چنان نامردانه به خاك و خون كشیدید؟ جواب داد:...
Imam_Hosein

كرامت، یعنی: نزاهت از پستی و فرومایگی كه در عزت نفس، مناعت طبع، برخورداری از روحی بزرگ، برازندگی، بلندنظری، جوانمردی، آزاداندیشی و آزادمنشی و آزادگی ابوالفضل جلوه گر می شود و احیانا از آن به «بزرگواری » تعبیر می شود .

خودساختگی كربلاییان آنان را در فضایی بسیار عالی و فراتر از تیررس ترس و طمع به پرواز درآورد و سلاح تهدید و تطمیع اهریمنان دون، كوتاهتر از آن بود كه به ساحت قدسیشان برسد .

سالها پس از واقعه ی كربلا به یكی از سپاهیان پسر سعد گفتند: «این چه ننگی بود كه بر خود، خریدید، چرا فرزند رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و یارانش را آن چنان نامردانه به خاك و خون كشیدید؟ جواب داد: خفه شو! گروهی روی در روی ما ایستادند، دستها بر قبضه ی شمشیر، گامها استوار، نه امان می پذیرفتند، نه فریفته ی مال می شدند، جز دو راه پیش روی آنان نبود، كشتن و به دست گرفتن حكومت یا كشته شدن . مادرت به عزایت بنشیند ما جز آنچه كردیم، چاره ای نداشتیم (1) .

از همین گفتگوهای كوتاه كه تاكید دارد عاشوراییان «نه امان می پذیرفتند و نه فریفته ی مال می گشتند; بلكه با گامهای استوار و دستهای شمشیردار پایداری می كردند» می توان فهمید كه آنان جهاد اكبر و اصغر را در هم آمیخته و به اوج مقام مخلصین رسیده بودند و شیطان هم گفته بود كه: «و لاضلنهم اجمعین الا عبادك منهم المخلصین » (2) ; پروردگارا من . . . و همگیشان را گمراه خواهم ساخت; مگر بندگان مخلصت را» .

پرچمدار رادمردی
حضرت صادق علیه السلام درباره ی ابوالفضل علیه السلام می فرماید: عمویم عباس، با بصیرت، ثابت قدم و دارای ایمان راسخ بود . همراه ابوعبدالله علیه السلام مجاهدت كرد، «و ابلی بلاء احسنا» (3) عجب نیكو امتحان داد!

امام صادق علیه السلام فرمود: «خدا رحمت كند عموی ما عباس را، عجب نیكو امتحان داد، ایثار كرد و حداكثر آزمایش را انجام داد . برای عمویم عباس مقامی نزد خداوند است كه تمام شهیدان غبطه ی آن مقام را می برند (4) .

جوانمردی، خلوص نیت، فداكاری تا به این حد! ما تنها از ناحیه ی عمل نگاه می كنیم، به روح عمل نمی نگریم تا اهمیت آن را بفهمیم .

شب عاشوراست، عباس در خدمت اباعبدالله نشسته است، در همان وقت یكی از سران دشمن می آید، فریاد می زند: عباس بن علی و برادرانش را بگویید بیایند . عباس می شنود; ولی اعتنا نمی كند، مثل این كه ابدا نشنیده است .
آنچنان در حضور امام حسین علیه السلام مؤدب است كه آقا به او فرمود: جوابش را بده، هر چند فاسق است! اباالفضل العباس می آید، می بیند شمربن ذی الجوشن است، روی یك رابطه ی خویشاوندی دور كه از طرف مادر با عباس دارد و هر دو از یك قبیله اند، وقتی از كوفه آمده است به خیال خودش، خوش خدمتی كرده است، تا حرف خودش را گفت، عباس پرخاش مردانه ای به او كرد و فرمود: خدا تو را و آن كسی كه این نامه را به دست تو داده است، لعنت كند . تو مرا چه شناخته ای و درباره ی من چه فكر كرده ای؟ تو خیال كرده ای من آدمی هستم كه برای حفظ جان خودم، امامم، برادرم حسین بن علی علیهما السلام را این جا بگذارم و بیایم دنبال تو؟ آن دامنی كه ما، در آن تربیت شده ایم و آن پستانی كه از آن شیر خورده ایم، اینطور ما را تربیت نكرده است (5) .

رزمگاهی بی نظیر
همواره در جنگها هنگامی كه سپاهی شكست بخورد، بخشی از رزمندگانش اسیر می شوند، اما رزمندگانی همانند سپاه ابوالفضل - كه به ظاهر لشكرشان شكست خورد، همه ی فرماندهانش شهید شدند، حتی یك رزمنده ی اسیر هم نداشته و این از عجایب تاریخ است سربازان پرچمدار كربلا به سپهسالارشان اقتدا كردند، آن قدر جنگیدند كه همگی به شهادت رسیدند; ولی اسیر دشمن نشدند، جوانمردی و رشادت سربازان كربلاست كه حتی یك سرباز ساده یا غلام سیاه سر فرود نیاورد و دست تسلیم بالا نبرد .

استاد شهید مطهری در این باره می فرماید: اساسا حسین علیه السلام حاضر نبود فردی كه كوچكترین نقطه ضعفی دارد، همراهشان باشد و از این رو، از اول اعلام داشت «هر كه جانباز نیست، نیاید» .

اگر روز عاشورا، یكی از یاران امام; حتی یك بچه، ضعف نشان می داد و به لشگر دشمن - كه قویتر و نیرومندتر بود - ملحق می شد و به اصطلاح، خودش را از خطر نجات می داد و در پناه آنها می رفت، برای امام علیه السلام و مكتب حسینی نقص بود; اما برعكس شد افرادی را از لشكر دشمن به سوی خود آوردند، همان دشمنی كه در امنیت بود جذب امام شد و خود را در كانون خطر قرار داد (6) .

گفت ای گروه هر كه ندارد هوای ما

سر گیرد و برون رود از كربلای ما

نا داده تن به سختی و ناكرده ترك سر

نتوان نهاد پای به خلوت سرای ما

این عرصه نیست جلوه گه روبه و گر از

شیرافكن است بادیه ابتلای ما (7)

عزت نفس
سردار كربلا معنا بخش واژه های عزت و اسرافرازی است، اسلام گذشته از مفاهیم و درس های عالی، اسوه ها را در میدان عمل نشان می دهد واین یكی از رموز برتری این مكتب است .
قرآن، عزت و مناعت را ویژه خدا و رسول و مؤمنان می داند:

ان العزة لله و لرسوله و للمؤمنین: عزت مخصوص خدا و رسولش و مؤمنان است، یعنی مؤمن، حق ندارد خودش را خوار و ذلیل سازد .
حضرت امیر علیه السلام در وصیت به امام حسن علیه السلام فرمود: «اكرم نفسك عن كل دنیة (8) » از هر پستی، جانت را برتر و گرامی تر بدار، و باز سفارش فرمود: المنیة ولا الدنیة . (9)
حضرت صادق علیه السلام نیز می فرماید: و ناامیدی از آنچه در دست مردم است، مایه عزت مؤمن در دینش است: «والیاس مما فی ایدی الناس، عز للمؤمن فی دینه » (10) .

بسیاری از خواهش ها، ذلت آور و حقیركننده است، عاشورائیان در سخت ترین حالات، دست نیاز به سوی دیگران دراز نكردند . صاحبنظران گویند: با آن همه محدودیت كه برای كاروان امام علیه السلام ایجاد شد، طبیعی بود كه ازنظر مواد غذایی نیز در مضیقه و مشكل باشند و دست كم بعد از غارت خیمه ها و آتش زدنها، چیزی نداشتند; ولی كسی ندید كه حتی یكبار سربازان كربلا یا یكی از بازماندگان عاشورا، از دشمن غذا بخواهد .

بدیهی است فریاد العطش، اگر باشد ناظر به تبلیغات مظلومانه است، تا دشمن نگوید اگر می دانستیم آب می دادیم از طرفی، آب خواستن در عرف هیچ ملتی عیب نیست و با عزت نفس منافات ندارد .

گذشته از اینها در گذر از كوچه های كوفه، برخی قدری نان و خرما و گردو به كودكان می دادند; اما ام كلثوم با مشاهده این منظره، نهیب زد: ای كوفیان، صدقه بر ما حرام است . او نان و خرما را از دست و دهان كودكان درآورد و بر زمین انداخت . این است مكتبی كه ابوالفضل در آن پرورش یافته و پرچمدار سربازانش شده است . (11)

اشك علی علیه السلام
زینب كبری می پرسد: پدر، نام و كنیه برادرم چیست؟ حضرت امیر علیه السلام می فرماید: نامش عباس، كنیه اش ابوالفضل، والقابش بسیار است: ماه بنی هاشم و سقا و . . .
زینب: پدر در نام «عباس » نشانی از شجاعت و جوانمردی و در كنیه ابوالفضل، نشانی از شهامت و تفضل و در لقب «ماه بنی هاشم » نشانی از جمال و زیبایی است; ولی لقب «سقا» چرا؟ مگر شغل برادرم آب آوردن است!
پدر: نه دخترم، كار او آب دهی نیست; بلكه او عشیره و بستگان خود را آب می دهد (تشنگان اهل بیت در كربلا) اشك از دیدگان زینب جاری شد; ولی پدر فرمود: گریه نكن تو را با او رابطه و كاری هست...
عبد مناف را ماه بطحا، عبدالله (پدر پیامبر اكرم) را ماه حرم، و عباس را ماه بنی هاشم و ماه عشیره می نامیدند (12) .

از كتب تاریخی بدست می آید كه در جنگ صفین حضرت ابوالفضل حضوری شجاعانه داشته او همچون بازویی برای برادرانش بود وهنگامی كه آب فرات به اشغال معاویه درآمد و سپاه علی علیه السلام از آن محروم و ممنوع شد، یكبار سواران برای آزادی آب عملیاتی انجام دادند، ولی موفق نشدند، برای بار دوم امام حسین علیه السلام حمله كرد و توانست آب را آزاد كند .

برخی مورخان عقیده دارند، عباس هم در این پیروزی سهم مهمی داشت . در این موقعیت برخی به امام پیشنهاد كردند مقابله به مثل شود و به سپاه معاویه اجازه استفاده از فرات ندهند; اما بزرگواری حضرت امیر علیه السلام مانع پذیرش این پیشنهاد شد و به معاویه خبر داد بیایید از آب استفاده كنید . . . . (13)

در یكی از روزهای صفین این حادثه عجیب روی داد: جوانی كه بر صورت خود نقاب زده بود، در برابر معاویه قرار گرفت و مبارز طلبید، چنان آثار شجاعت و هیبت از وجود او آشكار بود كه احدی از شامیان جرات این كه با او نبرد كند را در خود نمی یافت . معاویه كه در تنگنای مخوفی گرفتار شده بود، به مردی به نام «ابن شعثا» دستور داد شتاب گیرد و با جوان ناشناس به نبرد پردازد، او در پاسخ معاویه گفت: مردم مرا با ده هزار سوار برابر می شمارند، چگونه مرا به این جوان مامور می كنی؟
معاویه گفت: چه كار خواهی كرد؟ گفت: مرا هفت پسر است، یكی از آنها را به جنگ وی می فرستم، تا كارش را تمام كند .
سپس یكی از فرزندانش را به جنگ فرستاد، طولی نكشید كه فرزند ابن شعثا از پای درآمد . ابن شعثا فرزند دیگرش را فرستاد . او نیز كشته شد; سایر فرزندانش نیز یكی پس از دیگری به میدان آمدند و كشته شدند . ابن شعثا ناچار شد كه خود به جنگ جوان ناشناس بیاید، هنگامی كه با وی روبرو شد، گفت: فرزندانم را كشتی؟ ! به خدا سوگند، پدر و مادرت را به عزایت می نشانم، در جنگ تن به تن، لحظاتی زد و خوردها و كشمكش ها به طول انجامید، ولی سرانجام، جوان ناشناس، او را دو نیم كرد . همه از شجاعت و دلاوری جوان ناشناس در شگفت بودند . در این وقت، امیرالمؤمنین علیه السلام به جوان ناشناس دستور داد كه بازگردد، او بازگشت و نقاب از چهره اش برداشت، امیرالمؤمنین پیشانیش را بوسید و همه فهمیدند كه او ماه بنی هاشم عباس است . (14)

این كه حضرت ابوعبدالله علیه السلام ابوالفضل را پرچمدار كربلا كرد، به تنهایی، شجاعت، رشادت و كفایت وی را اثبات می كند . آری مسلما ابوالفضل اولویتهایی را داشت كه حضرت او را بر دیگران مقدم كرد .
«شجاعت » در اخلاق ارسطو، حد اعتدال و توازن بین صفت جبن و تهور است . شخص شجاع، از هرگونه افراط و تفریطی بر كنار و كاملا متین و استوار است و در برابر حوادث ترسناك مقاومت می كند و هیچ جا از خود ضعف و زبونی نشان نمی دهد .

پدر و مادر او هر دو شجاع و از تبار پهلوانان بوده اند گرچه نمی شود مولی علی علیه السلام را جز با انبیا و اولیا مقایسه كرد; ولی طایفه و قبیله پدری و مادری عباس در میان عرب، از نظر رشادت ممتاز و درخشان است .

او راه و رسم دلاوری و نبرد را در مكتب پدر آموخت و در صفین و جمل و نهروان پرورش یافت . كربلا نمایشگاه دلیری و دلاوری اوست و عباس در آن جا، انگشت نما و اسطوره و اسطوانه مقاومت شد . با حضور او، رشادت شجاعان لشكر كفر در هم فرو ریخت و پا در گل شد وحشت و ترس بر دل آنان خیمه زد و باد لرزه اندامشان را به هر سو كشاند . و عفریت مرگ برسرشان سایه افكند .

عصمت عباس علیه السلام
عصمت مراتبی دارد كه بالاترینش برای چهارده معصوم و سایر مراتبش برای سایر انبیا، اولیا و اوصیا علیهم السلام است . هیچ كسی دلیلی نیاورده است تا بتواند در عصمت حضرت عباس خدشه وارد سازد; ولی تاییدات فراوانی بر پاكی و طهارت آن حضرت وجود دارد . از قبیل:
شهید مطهری قدس سره: امام حسین علیه السلام به برادرش عباس می گفت: عباس جانم، جان من به قربانت، بنفسی انت و این تعبیر خیلی مهم است، زیرا عباس حدود 23 سال از امام كوچكتر بود، و از نظر سنی و تربیتی حضرت به منزله پدر ابوالفضل به شمار می رفت . . . . (15)

حضرت صادق علیه السلام تعبیرات بسیار والایی در باره آن حضرت و در زیارتش دارد از جمله:خدا لعنت كند مردمی را كه حرمت تو را حفظ نكردند و با كشتن تو به اسلام بی حرمتی شد .«لعن الله امة استحملت منك المحارم، و انتهكت فی قتلك حرمة الاسلام »

آیا كسی كه با كشتنش، حرمت اسلام از بین می رود، فردی عادی است؟ و سومین نشانه، سخن امام سجاد علیه السلام است كه می فرماید:«وان لعمی العباس منزلة یغبطه علیها جمیع الشهداء یوم القیامة »آیا می شود شهیدان و الامقام، مقام كسی را آرزو كنند كه عصمت نداشته باشد؟ (16)

ایمان سردار
اوصاف متعالی، گاهی اكتسابی است و گاهی ذاتی و ارثی، قمر بنی هاشم با هر دو بال، بر فراز فضای فضیلت ها پرواز می كرد; زیرا هم عصاره و ثمره و سر شخصیتی (17) است كه می فرماید:
لو كشف الغطاء ما ازددت یقینا: اگر پرده ها پس رود، یقینم را افزایش نمی دهم، یعنی به درجه ی عالی رسیده ام . (18) علی علیه السلام هنگامی كه بشارت شهادتش را از پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله وسلم (در خطبه ی شعبانیه) شنید، خوشحال شد و پرسید: افی سلامة من دینی؟ آیا با ایمان سالم و كامل خواهم رفت؟ و پنجاه سال بعد عطر همان گل در فضای كربلا با فریاد شعارهای ابوالفضل فضا را معطر كرد كه می فرمود: «انی احامی ابدا عن دینی، وعن امام صادق یقین . . . .»

مقام عبودیت عباس علیه السلام
یكی از بهترین القابی كه امام صادق علیه السلام به او داد، «عبد صالح » است كه هم مقام بندگی و عبودیت را می رساند و هم او را در ردیف صالحان قرار می دهد . قرآن كریم هم چنین شخصیتی را در خط صراط مستقیم و صراط كسانی كه مورد انعام الهی هستند و در آیه ای دیگر آنان را در ردیف انبیا معرفی می فرماید: «من یطع الله و الرسول فاولئك مع الذین انعم الله علیهم من النبیین و الصدیقین و الشهداء والصالحین و حسن اولئك رفیقا» (19)

عبودیت، یعنی خرد كردن بت خودپرستی و انانیت، یعنی كمال معرفت و خودسازی، مقامی كه سكوی پرش همه ی انبیا و اولیاست، اول باید شخصی به مقام بندگی برسد تا لایق دریافت منصب نبوت و رسالت و عصمت و امامت شود . در اصول كافی و تفسیر نورالثقلین ذیل «ما آتاكم الرسول فخذوه و مانهاكم عنه فانتهوا» روایات فراوانی وارد شده (20) كه مضمون برخی چنین است: اول باید بندگی و خودسازی باشد و آن گاه كه این درجه حاصل شد، منصب هایی چون نبوت و . . . داده می شود . پشتوانه ی اصلی این مناصب، مقام بندگی است كه انسان را تحت تدبیر و تربیت الهی قرار می دهد و به اصطلاح انسان تحت ولایت الهی قرار می گیرد . «الله ولی الذین آمنوا» پس پیامبران ابتدا به لقب «عبد» مشرف می شوند و بالاترین لقبی كه در نماز به پیامبر اكرم می گوییم بندگی است: واشهد ان محمدا عبده و رسوله » قرآن هم بارها حضرت را به صفت بندگی مفتخر فرموده است مثل: «سبحان الذی اسری بعبده لیلا من المسجد الحرام الی المسجد الاقصی الذی باركنا حوله لنریه من آیاتنا» (21)
اگر مقام عبودیت از ارجمندترین امتیازاتی نبود كه بنده، به آن متصف می شد، خداوند به انبیایش این مدال افتخار را نمی داد .

اعطا مقام عبودیت به سایر پیامبران:«و اذكر عبدنا داود ذاالاید انه اواب » (22) .و به یاد آر بنده ی ما داوود را، كه صاحب اقتدار بود و بسیار انابه و توبه داشت .
«واذكر عبادنا ابراهیم و اسحق و یعقوب اولی الایدی و الابصار» (23) .و به یاد آور بندگان ما ابراهیم و اسحاق و یعقوب را كه صاحب اقتدار و بصیرت بودند .

با توجه به جایگاه عبدالله بودن در قرآن به این مطلب می رسیم كه خطاب امام صادق علیه السلام به حضرت اباالفضل علیه السلام با عنوان عبد صالح تا چه حد دارای اهمیت است .

شجره طیبه
در دین اسلام از نظر حقوقی همه ی افراد جامعه یكسان هستند و روابط فامیلی مایه ی بهره مندی از مزایای بیشتر یا موجب تضییع حقوق نمی شود; ولی مسئله توارث و تربیت، در سازندگی ویژگی های روحی هر فرد تاثیر بسزا دارد، خصوصا اگر به جهتی خاندانی مورد توجه الهی باشند .
برای تبیین این نكته كافی است به صدر زیارت جامعه (السلام علیكم یا اهل بیت النبوة) توجه شود .
همچنین است آیه شریفه ی مباهله كه پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم علی علیه السلام را جان خود می خواند (وانفسنا و انفسكم)، همچنین حدیث مشهوری كه در دعای ندبه منعكس شده است: (انا و علی من شجرة واحدة و سایر الناس من شجر شتی) و آخرین فراز خطبه ی شعبانیه ی حضرت رسول صلی الله علیه وآله وسلم كه می فرماید: «من و تو از یك نور آفریده شده ایم با این تفاوت كه من نبی هستم و تو وصی هستی .»

از نظر تربیت در دامن پاكان تنها به اشارتی اكتفا می كنیم . تكفل زكریا برای حضرت مریم از فضایل آن حضرت است كه «قرآن كریم » یادآور می شود، «و كفلها زكریا كلما دخل علیها زكریا المحراب وجد عندها رزقا» (24) .

قرآن كریم در میان برگزیدگان به چند «خاندان » تصریح می كند و فرماید: «ان الله اصطفی آدم و نوحا و آل ابراهیم وآل عمران علی العالمین ذریة بعضها من بعض » (25) .
حضرت اباالفضل العباس علیه السلام شاگرد چهار امام است: پدرش، علی، برادرانش امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام و برادرزاده اش حضرت سجادعلیه السلام .
چگونه می توان شاگرد چهار امام بود و از تاثیر طهارت محیط در پرورش خود بهره ای نبرد؟
به بیانی دیگر، قرابت جسمی مهم نیست ولی خویشاوندی روحی و پیوند جانها مهم است; كه پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: (السلمان منا اهل البیت).

این كه برخی به صرف صحابه بودن آن همه اهمیت می دهند، بدین لحاظ است كه برهه ای یا چند روزی محضر حضرت رسول اكرم صلی الله علیه وآله وسلم را درك كرده است . حال آن كه این كجا و پرورش در بوستان طهارت وعصمت كجا .

حضرت امیرعلیه السلام كه در اوج آسمان معرفت و فضیلت قرار دارد، به خاندان و فرزندانش می بالد و در روز شوری می فرماید: «انشدكم بالله هل فیكم احد مثل الحسن والحسین ابنی رسول الله و سیدی شباب اهل الجنة غیری؟» (26)

باز وقتی با فخر فروشی های شجره ی خبیثه ی اموی و معاویه روبه رو می شود خاندانش را معرفی می كند و دستور می دهد با سرودن اشعاری پاسخ او و آنها را بدهند:

و سبطا احمد ولدای منها

فایكم له سهم كسهمی؟

فویل ثم ویل ثم ویل

لمن یلقی ادركه له بظلمی (27)

در میان خواهرانش، حضرت زینب وجود دارد كه فخر زنان جهان است . كسی كه حضرت سجادعلیه السلام در وصفش می فرماید: «عالمة غیر معلمه و فهمة غیر مفهمه، او دانایی است خود جوش كه به تعلیم دیگران دانا نشد و خوش فهمی است كه دیگران به او نمی فهمانند . او یادگار امام مؤمنان نایب امام حسین علیه السلام، قافله سالار كربلا بود .

مادرش نیز زنی با معرفت و بزرگوار بود . و نسب شناس عرب (عقیل) درباره اش می گفت: «لیس فی العرب اشجع من آبائها و لا افرس » ; در میان عرب، شجاعتر و دلیرتر از نیاكان او كسی نیست (28) . نامش فاطمه، دختر حزام بن خالد است .

معرفت مادر
وقتی به سرای علی قدم نهاد، ام البنین نبود، با نام فاطمه او را صدا می زدند، ناگاه متوجه شد، هر بار نام فاطمه مطرح می شود، خاطره حضرت زهراعلیها السلام برای حضرت علی علیه السلام و فرزندان او تداعی می شود، از این رو سفارش كرد او را مادر فرزندان (یعنی حسنین و زینبین علیهم السلام) بخوانند . او همواره برای فرزندان زهرا همچون مادری مهربان بود . فرزندان فاطمه نیز او را گرامی می داشتند، هنگامی كه زینب (س) از سفر اسارت برگشت، به زیارتش شتافت و او را به خاطر شهادت چهار پسرش تسلیت گفت . در آغاز این دیدار ام البنین ابتدا سراغ حسین را گرفت كه این خود نشانی است از معرفت این مادر .

شادی در آغوش غم
روزی ام البنین مشاهده كرد كه حضرت علی علیه السلام عباس را بر زانوی خود نشانده و دستهای كوچكش را می بوسد و می گرید او نگران شد; خدایا مگر این پدر مهربان در دست و بازوی فرزندم نقص و عیبی دیده كه به گریه در آمده است؟ لحظه ی حساسی بود، مادری دلسوز با دنیایی از امید و آرزو و با چنین صحنه ای مواجه شده بود، اما امیرالمؤمنین علیه السلام به مادر اطمینان داد كه دستان كودك عیبی ندارد . و آنگاه از حوادث آینده از جمله واقعه ای كه در كنار نهر علقمه به وقوع می پیوست، پرده برداشت .

آن روز در خانه ی امامت شیونی به پا شد و همه گریه سر دادند; اما هنگامی كه حضرت، ام البنین را مطمئن ساخت كه جدا شدن دستان حضرت عباس در راه یاری دین است و او در پیشگاه خدا مقامی والا دارد . و در مقابل دو دستی كه در راه خدا بریده می شود، خداوند به او، مانند جعفر طیار دو بال می دهد تا همراه فرشتگان به پرواز درآید، قلبش آرام گرفت و شادمان شد .

ایثار ابوالفضل علیه السلام
او در كنار امامش، گویی در سایه ی آفتاب بود و امام را مظهر صفات و اراده ی الهی می دانست و خویش را فانی در راه امامت می دید .

چنانكه امام صادق علیه السلام در زیارتش خطاب به او می فرماید: «اشهد تك بالتسلیم و التصدیق، و الوفاء و النصیحة لخلف النبی المرسل; شهادت می دهم كه نسبت به جانشین رسول اكرم صلی الله علیه وآله وسلم تسلیم بودی، حضرتش را تصدیق نمودی، و در شان وی وفا ورزیدی و خیرخواهی كردی (29) » .
تعبیر قرآن كریم از امام علیه السلام چنین است: «وجعلناهم ائمة یهدون بامرنا لما صبروا . . .» .
و خود می فرماید: «رضی الله رضانا اهل البیت نصبر علی بلائه و یوفینا اجور الصابرین . . .» (30) .

اراده و خواست معصومان پایداری بر محور خواست الهی است و بدین جهت است كه «ان الله یرضی لرضا فاطمه و یغضب لغضبها» هر كه فاطمه زهراعلیها السلام را بیازارد و خشمناك كند، خدا را خشمگین كرده است، زیرا فاطمه خود را در خواست خدا فانی كرده است و تصمیم و اراده اش، جز مظهری از اراده ی الهی نیست .

حضرت عباس هم اراده ی خویش را در اختیار تام امامت می بیند و همه ی هستی اش را تقدیم امام می كند و همین است معنی ایثار و نثار; ایثار یعنی دیگری را بر خود مقدم داشتن . و جز امام حسین علیه السلام كه مظهر اراده ی الهی است چه كسی سزاوارتر؟ و ابو الفضل همه خواسته های خویش را محو اراده امام كرد; لذا با وجود جنایات اموی ها در برابر حسین علیه السلام تسلیم محض بود و دندان بر جگر می نهاد .

از این رو حضرت امام صادق علیه السلام خطاب به او می فرماید:
«اشهد لقد نصحت لله و لرسوله ولاخیك فنعم الاخ المواسی » (31) .شهادت می دهم كه خیرخواهی كردی هم برای دین خدا هم برای فرستاده ی او و هم برای برادرت، پس تو چه نیكو برادری هستی كه مواسات كردی .

اگر نعمت ولایت، باعث اكمال دین است (32) عباس گام بر قله ی كمال دین و تمام نعمت نهاد، آن هم در زمانی كه اكثر مردم گرد گوساله های سامری سرگردان اند .
در همین زمینه قرآن كریم حدود 30 بار داستان ابلیس را مطرح می كند تا بگوید; خودپرستی و انانیت مانع پذیرش ولایت وامامت الهی است .

حضرت باقرعلیه السلام نیز در حدیثی چنین می فرماید:
«لو ان عبدا صام و صلی و زكی و لم یات بالولایة ما قبل الله له عملا ابدا (33) ; هر گاه بنده ای روزه بدارد و نماز بگذارد و زكات بپردازد; ولی حق ولایت را به جا نیاورد، هرگز خداوند كاری از او نمی پذیرد .

او غیرت، شجاعت و توان دشمن كشی بی برنامه، و هجوم گاه و بیگاه را داشت; ولی بی اجازه ی امام، شمشیر نمی زد پست فطرتی های بنی امیه دلش را به درد آورد ولی چون امام سفارش می كرد: «تو بمان، انت صاحب لوایی » صبر پیشه می كرد و واست خویش را فراموش می نمود تا این كه در نهایت نزد حسین آمد و عرض كرد: «قد ضاق صدری و سئمت من الحیاة (34) ; رخدادهای بی ادبانه ی دشمن، دل غیرتمند او را به درد آورده بود .

ولی با این همه، تسلیم فرمان امامش بود و بالاتر، آن كه او نتوانست سیراب شود و امامش عطشان بماند; لذا هنگامی كه خود را به شریعه فرات رسانید و كفی از آب برگرفت تا بنوشد، با یاد جگر تشنه ی حسین، آب را ریخت و گفت: « ما هذا فعال دینی » این شیوه ی من نیست!
در شب عاشورا هم او اولین كسی بود كه به ندای یاری طلبی امام علیه السلام لبیك گفت .

می گویند: همه ی شهیدان كربلا در آخرین لحظه، از دست رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم سیراب شدند; جز ابوالفضل كه نخواست سیراب برود و حسین علیه السلام تشنه بماند و این است رمز مقامی كه سایرین به آن غبطه می خورند . همچنین در سه روزی كه در كربلا آب كمیاب بود، قدری آب را سهمیه بندی كردند; ولی سه تن: امام، زینب و عباس علیهم السلام حتی از سهمیه ی خویش استفاده نكردند (35) .

هرگز تاریخ، چنین صمیمیت و صفایی ندیده است و هرگز در قاموس انسانیت وفایی زیباتر از وفای عباس ثبت نشده است . آری اوست اسوه ی ایثار و وفا و صفا و نثار و ایثار .

مسلم بود كه روز عاشورا، همه ی یاران ابوعبدالله علیه السلام به شهادت می رسند، ولی ایثار ابوالفضل اجازه نداد كه برادران تنی و كوچكترش (عبدالله، جعفر و عثمان) شهید شدنش را ببینند و جگر سوخته و داغدار گردند از این رو ترجیح داد آن گلها مقابل چشمانش پرپر شوند و اجر صبر بر شهادت و مقام معنوی خانواده ی شهیدان را كسب كند و آنان را پیش از خویش، در خون غلطان ببیند (36) .

پیكر پاك
«لایمسه الا المطهرون » (37) .
پیكر پاك پرچمدار كربلا را امام سجادعلیه السلام به خاك سپرد . حضرت هنگامی كه برای تدفین شهدا به كربلا آمده بود، با این كه به بنی اسد اجازه داد در دفن شهیدان او را یاری كنند، ولی برای دفن امام حسین و حضرت عباس علیهما السلام به آنها اجازه ی مشاركت نداد، وقتی پرسیدند; تو تنها چگونه می توانی؟ فرمود: «ان معی من یعیننی » با من كسی هست كه كمكم كند .(فرشتگان عالم غیب به یاریم می آیند) .

به روایت صفار، در كتاب «بصائر الدرجات » امیرمؤمنان علیه السلام، جبرئیل و فرشتگان را می دید كه او را در غسل، كفن و دفن پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله وسلم یاری می كردند، حسنین علیهما السلام نیز پیامبر و فرشتگان را می دیدند كه آنها را در دفن پیكر پدرشان كمك می كردند، امام حسین علیه السلام پیامبر و علی و فرشتگان را می دید كه او را در دفن جسد امام حسن علیه السلام كمك می كردند، امام باقرعلیه السلام نیز پیامبر و علی و حسنین علیه السلام و فرشتگان را برای همیاری تدفین حضرت سجادعلیه السلام مشاهده كرد (38) .

منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی و آموزشی مبلغان (معاونت تبلیغ و آموزشهای کاربردی حوزه علمیه قم)
پي نوشت ها:ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1) دكتر شهیدی، قیام حسین علیه السلام، ص 161، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 307 .
2) حجر/39 و 40 .
3) عمدة الطالب، ص 323 و نفس المهموم، ص 332 .
4) ابصار العین، ص 26 .
5) حماسه حسینی، ج 2، ص 87 و 88 و سردار كربلا، ص 210 و 211 .
6) حماسه حسینی، ج 2، ص 111 و 112 .
7) دیوان نیر تبریزی .
8) بحار، ج 103، ص 39، ح 88 .
9) بحار، ج 78، ص 84، ح 89 .
10) اصول كافی ج 2، ص 148 .
11) ارشاد مفید، ج 2، ص 55، تاریخ طبری، ج 4، ص 278 و بحار، ج 45، ص 114 .
12) محمد علی الناصری مولد العباس بن علی، ص 50 و 51 .
13) قهرمان كربلا، ص 221 تا 228، نقل از كبریت احمر، ج 4، ص 24 و معالی السبطین و مناقب خوارزمی .
14) قهرمان كربلا، ص 222، نقل از كبریت احمر، ج 2، ص 24; ولی طبق مشهور سن حضرت ابوالفضل كمتر از آن بود كه در جنگ صفین وارد میدان شود .
15) حماسه حسینی، ج 2، ص 116 .
16) العباس، ص 132 .
17) اشاره به حدیث: الولد سر ابیه، فرزند نمایانگر اسرار پدر است .
18) بحار الانوار، ج 40، ص 153، ح 54 .
19) نساء/69 .
20) اصول كافی، ج اول، باب تفویض، تفسیر نورالثقلین، ج 5، سوره حشر، آیه 7 .
21) اسراء/1 .
22) ص/17 .
23) ص/45 .
24) آل عمران/37 .
25) آل عمران/33 و 34 .
26) خصال الصدوق، ج 2، ص 551، العباس، ص 95 .
27) الاحتجاج، طبری، ص 180 و 181 .
28) العباس، ص 127 .
29) سردار كربلا، ص 229 - 230 .
30) بحارالانوار، ج 44، ص 366، ح 2 .
31) زیارت حضرت عباس علیه السلام .
32) اشاره به آیه ی شریفه «الیوم اكملت لكم دینكم و اتممت علیكم نعمتی » ، سوره ی مائده، آیه ی 3 .
33) اصول كافی، ج 2، كتاب الحجة .
34) بحارالانوار، ج 45، ص 41 .
35) پیشوای شهیدان، سید رضا صدر، ص 322 .
36) ارشاد مفید، اعلام الوری .
37) واقعه/79 .
38) قهرمان كربلا، ص 120 .

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.