آيا در مباني اعتقادات شيعه غلو وجود ندارد؟

13:19 - 1393/06/31
چکیده: شيعه اماميه از همان ابتدا مخالف اين جريان بوده و هيچ‌گاه آنها را تأييد ننموده‌اند. ارتباط اين گروه به شيعه هيچ دليل و مدركي ندارد و از افترائات مخالفان مكتب اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ مي‌باشند، زيرا آنان از قديم سعي داشته تا چهرة پيروان مكتب اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ را مخدوش جلوه دهند.

آيا در مباني اعتقادات شيعه غلو وجود ندارد. و آيا غلات علماي شيعه موجب انحراف عقيدتي بين مسلمين نشده اند؟

پاسخ:

در كتب لغت، كلمه‌ «غلو» به معني مطلق تجاوز از حد آمده است.(1) و در برخي ديگر از كتب لغت مانند لسان العرب و تاج العروس، اين كلمه به تجاوز از حد همراه با افراط معني گرديده است.(2) در اصطلاح علما و محققين اسلامي «غلو» عبارت است از اعطائي مقام الوهيّت به پيشوايان ديني(3)».
بعضي به خاطر غرض‌ورزي و با هدف ايجاد تفرقه بين صفوف مسلمين شيعيان را متهم به غلو نموده‌اند، در حالي كه شيعيان دوازده امامي به پيروي از ائمه ـ عليهم السّلام ـ معتدل‌ترين فرقه اسلامي است كه از افراط و تفريط هميشه دور بوده‌اند و هميشه راه اعتدال را پيموده‌اند. پيامبر اسلام دربارة امام علي ـ عليه السّلام ـ فرموده: «دو گروه درباره تو، به هلاكت مي‌افتند گروهي كه از فرط دوستي به وادي غلو مي‌‌‌غلتند و گروهي هم كه در دشمني خود با تو سخت مي‌باشند.»(4)
از بررسي تاريخ اسلام بدست مي‌آيد كه اين سخن پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ در مورد امام علي ـ عليه السّلام ـ محقق گرديد. زيرا گروه‌هايي در دنياي اسلام پديد آمدند كه نسبت به امام علي ـ عليه السّلام ـ راه غلو را پيموده‌اند و او را از آن چه بود بالاتر دانستند، تا جايي كه در حد خدايي رسانده‌اند، بغدادي در كتاب «الفرق بين الفرق» باب جداگانه‌اي به غاليان اختصاص داده‌ و گفته است: باب چهارم از ابواب اين كتاب در بيان فرقه‌هايي است كه به اسلام نسبت داده شده‌اند و لكن در واقع از امت اسلامي نيستند.»(5) روشن است كه اين فرقه‌ها راه افراط را برگزيده‌اند و در نتيجه همان‌گونه كه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ خبر داده است هلاك شده‌اند و از جرگه امت اسلامي خارج گرديده‌اند.
در مقابل اين گروه‌ها فرقه‌هايي در جامعه اسلامي پديد آمدند كه نسبت به ائمه ـ عليهم السّلام ـ و خصوصاً امام علي ـ عليه السّلام ـ راه تفريط را انتخاب نموده‌اند، به اين معني كه ائمه ـ عليهم السّلام ـ را از آنچه بوده كمتر دانسته‌اند. اينها در دو گروه ذيل تقسيم مي‌گردند:
1 . گروهي كه با ائمه ـ عليهم السّلام ـ و خصوصاً امام علي ـ عليه السّلام ـ دشمن بوده تا جايي كه حكم كفر امام را صادر نموده‌اند مانند خوارج و ناصبي‌ها.
2 . گروهي كه درباره ائمه اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ كوتاهي نموده‌اند و سفارشات پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ مانند روايت غدير، ثقلين، سفينه و منزلت و روايات ديگر در مورد آنان را ناديده گرفته‌اند. در نتيجه ديگران را در مسأله مهم امامت و رهبري بر آنها ترجيح داده‌اند، اين فرقه‌ها نيز طبق حديث پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ هلاك گرديده‌اند.
شيعيان دوازده امامي درباره پيشوايان دين اصل اعتدال را كه هم شرعي و هم عقلائي است رعايت نموده و در مورد امام علي ـ عليه السّلام ـ و اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ بيش از آنچه خدا و پيامبر در مورد آنها فرموده قائل نمي‌باشند زيرا همان‌گونه كه غلو در حق آنها موجب كفر و الحاد است، دشمني و مخالفت و ناديده گرفتن حقوق آنها هم كه از طرف خدا به آنها داده شده و از سوي پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ بارها ابلاغ گرديده، نادرست و خروج از دائره اسلام حقيقي است.
براي روشن شدن ديدگاه شيعه اماميه درباره غلو و غاليان و اين كه شيعه هيچ‌گونه ارتباطي با آنان ندارد. لازم است كه ابتدا به برخي از روايات ائمه ـ عليهم السّلام ـ در اين مورد اشاره نمائيم و سپس به ذكر گفتار علماء و بزرگان شيعه در اين موضوع بپردازيم.
امامان شيعه به شديدترين وجه غلو را مردود دانسته و غاليان را نكوهش و تكفير كرده‌اند. علامه مجلسي حدود صد روايت در اين‌باره دركتاب بحار‌الانوار نقل كرده است، در اينجا چند نمونه از آنها را ياد‌آور مي‌شويم:
1 . امام علي ـ عليه السّلام ـ فرموده است: خداوندا من از غلات بيزاري مي‌جويم همان‌گونه كه عيسي ابن مريم از نصاري بيزاري جست، خدايا آنان را خوار گردان و احدي از آنان را ياري مكن(6).»
2 . امام علي ـ عليه السّلام ـ در روايت ديگر از غلو درباره خاندان خود نهي كرده و فرموده است: «بپرهيزيد از غلو درباره ما، در حق ما اعتقاد به دين داشته باشيد كه پرورده پروردگاريم و آن‌گاه هر چه در فضايل ما خواستيد بگوييد.»(7)
3 . امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرموده است: بر جوانان خود از خطر غلات برحذر باشيد مبادا عقيده آنان را تباه سازند، زيرا غلات بدترين خلق خدايند، عظمت خدا را كوچك نشان داده و براي بندگان خدا دعوي ربوبيت مي‌كنند. در جاي ديگر از معاشرت با غلات نهي كرده و فرموده است: «با غلات نشست و برخاست نكرده، هم غذا نشده همراهشان چيزي ننوشيد و با آنان مصافحه نكنيد.»(8)
علماء و دانشمندان شيعه از قديم در مقابل غلات به شدت ايستادگي نموده و خطر آنها را بدتر از هر گروهي دانسته‌اند لذا در تكفير و نكوهش آنها از هيچ كوششي فرو گذار نكرده‌اند:
1 . شيخ صدوق از علماي بزرگ شيعه در مورد غلات مي‌گويد: «اعتقاد ما درباره غلات و مفوّضه اين است كه آنها كافرند و بدتر از يهود و نصاري و مجوس و قدريه و حروريه و ديگر فرقه‌هاي گمراهند. (9)
2 . شيخ مفيد درباره غلات گفته است: غلات گروهي از متظاهرين به اسلامند كه اميرالمؤمنين و امامان و فرزندان او را به الوهيّت و نبوت توصيف كردند و در حق آنان از حد اعتدال تجاوز كردند، آنان گمراه و كافرند. (10)
3 . علامه مجلسي پس از ذكر اقسام و مظاهر غلو گفته است: اعتقاد ما به هر يك از آنها سبب الحاد و كفر و خروج از دين است، چنان چه ادّله عقليه و آيات و اخبار بر آن دلالت مي‌كند و اگر احياناً در روايات حديثي يافت شود كه موهم يكي از اقسام غلو باشد، بايد تأويل شود و اگر قابل تأويل نباشد از افترائات غاليان است».
با توجه به روايات ائمه اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ و گفتار و روش علماء و دانشمندان شيعه مانند شيخ صدوق، مفيد و علامه مجلسي در مورد غلو و غاليان، هيچ‌گونه ابهامي باقي نمي‌ماند. شيعه اماميه از همان ابتدا مخالف اين جريان بوده و هيچ‌گاه آنها را تأييد ننموده‌اند. ارتباط اين گروه به شيعه هيچ دليل و مدركي ندارد و از افترائات مخالفان مكتب اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ مي‌باشند، زيرا آنان از قديم سعي داشته تا چهرة پيروان مكتب اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ را مخدوش جلوه دهند.

پاورقی:

1. راغب اصفهاني، حسين بن محمد، معجم مفردات الفاظ قرآن، بيروت، دارالشاميّه، ص613.
2. ابن منظور، لسان العرب، بيروت، دار احياء التراث العربي، اول 1408، ج10، ص113.
3. شهرستاني‌، محمد بن عبدالكريم، ملل و نحل، لبنان، دارالمعرفة، اول، 1410 ه‍. ق، ص203.
4. ابن ابي الحديد، عزالدين ابي حامد، شرح نهج‌البلاغه، بيروت، دار احياء الكتب العربي، بي‌تا، ج5، ص4.
5. بغدادي، عبدالقاهر، الفرق بين الفرق، لبنان، دارالمعرفة، دوم، 1417، ص211.
6. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، مؤسسه الوفا، لبنان،دوم، 1403ه‍ ، ج25، ص266.
7. همان.
8. همان.
9. صدوق، محمد بن علي بن الحسين، اعتقادات في دين الاماميه، بي‌تا، بي‌نا، ص71.
10. مفيد، محمد بن محمد بن نعمان، تصحيح الاعتقاد، قم، منشورات رضي، اول، 1363ه‍ ، ص109.
منبع: نرم افزار پاسخ - مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

با عضویت در خبرنامه مطالب ویژه، روزانه به ایمیل شما ارسال خواهد شد. .

این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.