جایگاه عقل در نزد ائمه اطهار (علیهم‌السلام)

10:34 - 1393/05/29
چکیده: این مساله در نزد آنان چنان جایگاه ارزش‌مندی داشته است، که حتی عبادت بدون تعمق و تفکر را بدون ارزش معرفی کرده‌اند.
عقل و دانش

رهروان ولایت ـ اگر به رفتار و گفتار ائمه اطهار(علیهم‌السلام) که بزرگان و امامان شیعه هستند و شیعه مفتخر است در همه دوران دین خود را از آنان گرفته است، دقت کنیم خواهیم دید آنان به شدت بر مساله علم و عقل و دانایی و بصیرت تاکید داشته و شاگردان و شیعیان خود را به فراگیری علم و تعمق و تفکر در دین توصیه کرده‌اند.

این مساله در نزد آنان چنان جایگاه ارزش‌مندی داشته است، که حتی عبادت بدون تعمق و تفکر را بدون ارزش معرفی کرده و تمام ارزش عبادت و بندگی و جایگاه انسان در نزد خداوند متعال و درجات اخروی را منوط به عبادت با تعقل و تفکر در دین و بصیرت در دین و جامعه می‌دانستند و به طور کلی انسان ارزش‌مند را انسانی معرفی می‌کردند که عاقل‌تر و رفتارش عالمانه‌تر باشد.

در این‌جا به چند روایت از در این رابطه اشاره می‌کنیم:

1. پيغمبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: خدا به بندگانش چيزى بهتر از عقل عطا نکرده است، زيرا خوابيدن عاقل از شب زنده‌دارى جاهل بهتر است؛ در منزل بودن عاقل، از مسافرت جاهل (به سوى حج و جهاد) بهتر است؛ خداوند متعال هیچ پيغمبر و رسولی را مبعوث نساخت، مگر این‌که عقل او را کامل کرد به نحوی که عقل او برتر از عقول تمام امتش بود.... بدانید هرگز عابدان در فضيلت عبادتشان، به پاى عاقلان نمی‌رسند».

2. امام باقر(عليه‌السلام) فرمودند: «چون خدا عقل را آفريد به او گفت: پيش آى، پيش آمد، گفت بازگرد، بازگشت؛ پس فرمود: به عزت و جلالم سوگند، مخلوقى محبوب‌تر از تو  خلق نکردم، و تو را تنها به كسانى كه دوستشان دارم به طور كامل می‌کنم».

3. امام صادق(عليه‌السلام) فرمودند: «هر كس عاقل است، دين دارد و كسى كه دين دارد، وارد بهشت می‌شود». در این روایت حضرت به صراحت بیان می‌کند تمام دین خلاصه شده در عقل و درایت شخص است و مومن کسی است که رفتاری عاقلانه دارد.

4. شخصى از امام صادق(عليه‌السلام) پرسيد «عقل» چيست؟ حضرت فرمود: «چيزي است كه به وسيله آن خدا پرستش شود و بهشت به دست آيد؛ آن شخص گفت: پس آن‌چه «معاويه» داشت چه بود؟ فرمود: آن نيرنگ و شيطنت بود، نیرنگ در ظاهر شبیه عقل است، ولى عقل نيست». طبق این روایت عقل چیزی است که انسان را به خداوند متعال نزدیک کند.

5. «سليمان ديلمى» می‌گويد: خدمت امام صادق(عليه‌السلام) عرض كردم: فلانى در عبادت و ديانت و فضيلت چنين و چنان است؛ حضرت فرمودند: عقلش چگونه است؟ گفتم نمی‌دانم، حضرت فرمود: پاداش عبادات به اندازه عقل است». در این روایت حضرت پاداش و درجات بهشت را نیز به عقل و درایت و هوش آدمی منوط می‌دارد و بیان می‌کند که عبادت همراه با عقل است که انسان را بالا می‌برد. ‏

6. «اسحاق بن عمار» می‌گويد: «خدمت امام صادق(علیه‌السلام) عرض كردم: قربانت گردم من همسايه‌‏اى دارم كه نماز خواندن و صدقه دادن و حج رفتنش بسيار است و عيب ظاهرى نیز ندارد؛ حضرت فرمودند: عقلش چه‌طور است؟ گفتم: عقل‏ درستى ندارد، فرمود: پس با آن اعمال درجه‏‌اش بالا نمی‌رود».

7. امام صادق(عليه‌السلام) از پيامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل می‌كند كه فرمود: «اى على، هيچ فقری بدتر از نادانى، و هيچ ثروتی بهتر از عقل نيست».

8. امام صادق(عليه‌السلام) فرمود: «اى مفضل، كسى كه تعقل نكند رستگار نگردد و تعقل نكند كسى كه علم ندارد، كسى كه بفهمد عزیز می‌شود، كسى كه صبر كند پيروز شود، دانش سپر بدبختى است و راستى عزت است و نادانى ذلت، فهميدن بزرگوارى و سخاوت كاميابى و خوش خلقى دوستى آورنده است، كسى كه به اوضاع زمانش آگاه باشد اشتباهات بر او هجوم نياورد، واسطه بين انسان و رسيدن به حقيقت، وجود عالم است و نادان در اين ميان بدبخت است».

9. امام ضا(علیه‌السلام) فرمودند: انسان دين‌دارى كه عقل ندارد، اعتنایى به او نیست.(یعنی مورد توجه ما نیست)».[1]

------------------

پی نوشت:

[1]. همه احادیث از کتاب شریف کافی، ج1، کتاب العقل و الجهل، ص 30-10.

نظرات

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.