حقیقت وحی از منظر عقل و خرد

07:24 - 1392/10/30
رهروان ولایت ـ وحی به این معناست که خداوند متعال مطالبی را بر پیامبران خود القاء کرده و آنان نیز همان مطالب را بدون دخل و تصرف به مردم ابلاغ می‌کنند و عینا آن‌چه را که پروردگار عالم بر آنان انشاء نموده است را بیان می‌کنند.
حقیقت وحی

یکی از بحث‌های مهم در علم کلام، بحث از ماهیت وحی و چگونگی آن است؛ برای روشن شدن پاسخ این سوال لازم است واژه «وحی» را مورد بررسی قرار دهیم.

وحی در لغت به معنای کلامی است که دو خصلت را داشته باشد: 1. مخفی و پنهانی باشد؛ 2. با سرعت و تندی انجام شود.[1] «راغب» در مفردات خود وحی را «اشاره سریع» معنا می‌کند و می‌گوید: «به همین جهت آن‌چه که با رمز و اشاره بیان می‌شود را «وحی» گویند».[2] با توجه به این معنای لغوی، قرآن کریم واژه وحی را راجع به شیاطین نیز به کار می‌برد و می‌فرماید: «إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى‏ أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ (انعام-121): شياطين به دوستان خود مطالبى را مخفيانه القا می‌كنند تا با شما به مجادله برخيزند و اگر از آن‌ها اطاعت كنيد، شما هم مشرك خواهيد بود».

متکلمین شیعه معتقدند ماهیت وحی بر ما پوشیده است و ما از درك حقيقت آن عاجز هستيم؛ اما آن‌چه مسلم است این است که «وحی» از نوع ادراک حسی، عقلی یا غریزی نیست و مختص به انبیاء عظام است و آن شعور و ادراکی خاص است که ما از درک آن عاجز هستیم و خداوند متعال آن‌را برای انبیاء خود ایجاد می‌کند، به نحوی که خود نبی می‌داند که این درک او، مشابه دیگر ادراکات او نیست و از جانب خداوند متعال است. بنابراین وحی حاصل اتصال با عالم غیب است که تحلیل آن با عقول بشری امکان پذیر نیست.[3]

بنابراین وحی به این معناست که خداوند متعال مطالبی را بر پیامبران خود القاء می‌کند و آنان نیز همان مطالب را بدون هیچ‌گونه کم و کاست و دخل و تصرفی به مردم ابلاغ می‌کنند و عینا آن‌چه را که پروردگار عالم بر آنان انشاء نموده است را بیان می‌کنند.
قرآن کریم در این رابطه، خطاب به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: «وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ، لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ، ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ، فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ (حاقه- 44-47): و اگر او سخنى را به دروغ به ما نسبت می‌داد، ما او را با قدرت خویش می‌گرفتيم، سپس رگ قلبش را قطع می‌كرديم و احدى از شما نمی‌توانست مانع شود و از او حمايت كند». این آیه اگر چه خطاب به پیامبر عظیم الشان (صلی الله علیه و آله) است، اما همه انبیاء الهی را در بر می‌گیرید، یعنی اگر انبیاء بخواهند از جانب خود، کلامی را به خداوند متعال نسبت دهند، خداوند با آنان سخت‌ترین برخوردها را می‌کرد و بدترین عذاب‌ها در انتظار آنان می‌بود.

بنابراین، این‌که برخی از روشن‌فکران کنونی برای بیان چگونگی وحی، آنرا سخن خود پیامبر دانسته و وحي را حاصل کشف و شهود و خلجانات نفس خود پیامبر معنا کرده‌اند، کاملاً اشتباه بوده و تفسیری نادرست است و هیچ پایه علمی و دلیل خاصی ندارد.
با این تفسیر اولاً: شأن یک پیامبر به اندازه یک عارف پایین آمده است، زیرا وحی هم مانند شهود عرفا معنا شده است؛ ثانیا: وحی و تعالیم آن، کاملاً بشری شده و تقدسی نخواهد داشت، زیرا دیگر کلام خداوند متعال نیست، بلکه کلام خود نبی بوده و دستوراتی که بیان می‌کند، حاصل شهود و مشاهده خود اوست.

این نظریه که در چند سال اخیر با ادبیاتی جدید مطرح شده، از قدیم الایام در میان متکلمین مطرح بوده و علمای شیعه به شدت با آن برخورد کرده و هرگز آن‌را نپذیرفته‌اند؛ چرا که زیر بنای دین را نابود کرده و از بین می‌برد.[4]

در خصوص قرآن کریم نیز شیعه معقتد است: هم الفاظ و هم معانی آن از جانب خواند متعال بوده و به هیچ وجه جنبه بشری ندارد و پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) دقیقاً آن‌چه را که خداوند متعال با واسطه یا بدون واسطه بر ایشان نازل کرده بود را بدون هیچ گونه دخل و تصرفی برای مردم بیان کردند.

شاهد این مدعا آیاتی از خود قرآن است که به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دستور می‌دهد که برای تلقی قرآن عجله نکند و زبان خود را برای تکرار آن الفاظ و حفظ آن‌ها نچرخاند، چرا که خداوند متعال قرآن را جمع کرده و در سینه او قرار می‌دهد؛ قرآن در این رابطه می‌فرماید: «لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ، إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ، فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ، ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ (قیامت 16-19): زبانت را به خاطر عجله براى خواندن آن (قرآن) حركت مده، چرا كه جمع و خواندن آن بر عهده ماست و هنگامى كه ما آن‌را خوانديم از آن پيروى كن، سپس بيان (و توضيح) آن نيز بر عهده خود ماست».

حال اگر قرآن کریم و الفاظ آن از جانب خود پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌بود، معنا نداشت که آن حضرت برای این‌که مبادا کلمه‌ای را فراموش کند، مرتب آن‌ها را تکرار کند؛ زیرا الفاظ و بیان آن‌ها در دست خود او بود و به هر نحوی که می‌خواست می‌توانست آن‌ها را بیان کند و تکرار جمله معنا ندارد.

در نتیجه: نظر علمای شیعه بر این است که «وحی» به معنای نزول شریعت و تعالیم آسمانی از جانب خداوند متعال برای بشر، توسط پیامبر است، که در این میان، پیامبر تنها نقش واسطه و رساننده را دارد و حق هیچ‌گونه دخل و تصرفی در دستورات آن ندارد. قرآن کریم نیز هم معنا و هم الفاظ آن از جانب خداوند متعال بوده و پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) تنها آن‌چه را که بر ایشان نازل شده است را با همان الفاظ به مردم ابلاغ کرده است.

-----------------------------------------------------------------------
 [1]. علی ربانی گلپایگانی، عقاید استدلالی، ج2، ص27.
[2]. معجم مقاييس اللغة، ج 6، ص 93.
[3]. آیت الله سبحانی، الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل، ج‏3، ص 128.
[4]. برای مطالعه به کتاب، الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل، ج‏3بحث وحی، رجوع کنید.

نظرات

تصویر masoum-یاس

سلام بزرگوار؛لطف کردید خبر دادید

بدرستی که حق مطلب را به خوبی توانسته اید ادا کنید ممنون، استفاده کردیم.

تصویر پرنده
نویسنده پرنده در

سلام خیلی ممنون از زحمتتون ببخشید

تصویر سید جلال

وصیت و سفارش امیر المؤمنین علی (ع) به امام حسین(ع):

پسرم! گنه کار را نا امید مکن.
چه بسا کسى هست که همیشه با گناه است
سرانجامش به خیر پایان یابد.
چه بسا آدم خوبیست در اول عمرش
سرانجامش به آتش کشیده شود.

تصویر verbena☂

چه قدر حضرت [امام زمان (علیه السلام)] مهربان است به کسانی که اسمش را می برند و صدایش می زنند و از او استغاثه می کنند؛ از پدر و مادر هم به آنها مهربان تر است!
لازم نیست که انسان در پی این باشد که به خدمت حضرت ولی عصر (عج) تشرّف حاصل کند؛ بلکه شاید خواندن دو رکعت نماز، سپس توسّل به ائمه (علیهم السلام) بهتر از تشرّف باشد
کوتاه گفته های آیت الله بهجت در باره امام زمان (عج)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

امام زمان عجل الله تعالی فرجه به یکی از دوستان خود که از آن حضرت پرسیده بود:
آقاجان! قربانتان بشوم, چرا
با اینکه ما این همه دعای فرج را می خوانیم شما نمی آیید؟
فرمودند: شما که دعای فرج را نمی خوانید! شما
دعای سلامتی من را می خوانید (یعنی اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن ....
شما باید دعای(الهی عظم البلا) را زیاد بخوانید

تصویر محب رهبر

سلام ممنون از راهنمایی که کردید
انشاء الله از دفعه ی بعد حتما این کارو می کنم
بازم ممنون از حسن نظرتون
در پناه حق موفق باشید
یا علی

تصویر اکبر
نویسنده اکبر در

سلام مثل همیشه بسیار زیبا نوشته اید
خداقوت

تصویر طه
نویسنده طه در

سلام
ممنون از متن مفید و آموزندتون
ممنون از نظر خوبتون، حتما سعی میشه این موارد بیشتر مورد توجه قرار بگیره

تصویر seyed javad

ممنون از حضور و نظر خوبتون . . .
چشم احادیث اخلاقی هم تو وبم میزارم . . .

تصویر نیک سرشت

سلام علیکم.
حق با شماست بزرگوار...
اما حقیقتا ما خیلی وقت است که این وبلاگ را بروز نمی کنیم، اما دلم هم نیامده حذفش کنم... خاطره خوب باهاش زیاد دارم...
الغرض، ما الآن اینجاییم: moniba.blog.ir
البته که اینجا هم قطعا ضعف هایی دارد که منتظر نگاه منتقد و دقیق شماست.

یا حق.

تصویر areffighter

سلام علیک
ممنون از این که به تارنمای بنده سر زدید و تشکر بابت نظرتون ، حرف شما متین است ولی این تارنما بیشتر یه دل نوشته است برام مباحث عقلی را سعی کردم به زبان ادبی بیان کنم اگرچه اگرچه اکثرا سخن دلند و بداهه
یاعلی-عارف نصر

تصویر سوگل
نویسنده سوگل در

می خواهم از همۀ بیابان ها برگردم

از همۀ بیابان ها

تا شعری بنویسم برای کسی

که دلش را در بیابان ها

گم کرده است.

تصویر (الشافیه)سامیه
نویسنده (الشافیه)سامیه در

از الهی نامه حسن زاده آملی...

الهی از روی آفتاب و ماه و ستارگان شرمنده ام

از انس و جان شرمنده ام

حتی از روی شیطان شرمنده ام

که همه در کار خود استوارند

و این سست عهد،ناپایدار...

تصویر (الشافیه)سامیه

از الهی نامه حسن زاده آملی...

الهی از روی آفتاب و ماه و ستارگان شرمنده ام

از انس و جان شرمنده ام

حتی از روی شیطان شرمنده ام

که همه در کار خود استوارند

و این سست عهد،ناپایدار...

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.