حقیقت «عصمت» از نگاه شیعه

16:22 - 1392/10/09
رهروان ولایت ـ «عصمت» ملکه‌ای نفسانی است که در انبیاء و اولیای الهی به وجود می‌آید و با توجه به این خصلت، هرگز مرتکب معصیت نمی‌شوند. منشأ آن نیز علم تام پیامبر به شریعت و آثار شوم گناهان است.
حقیقت عصمت

شيعه معتقد است كه یکی از اوصاف مهم همه پيامبران و جانشینان آنان و ائمه اطهار (علیهم السلام) «عصمت» است؛ عصمت از ماده «عصم» می‌باشد که در لغت به معنای «امساک و منع» است.(1) و در اصطلاح کلامی به معنای «قوه‌ای است که انسان را از ارتکاب معاصی و افتادن در خطا و اشتباه باز می‌دارد».(2)

بنابراین «عصمت» ملکه و قوه‌ای است مانند سایر قوای انسان مثل شجاعت، سخاوت، عفت و... که در انبیاء و اولیای الهی وجود دارد و با استفاده از آن، هرگز گناهی انجام نداده و مرتکب اشتباهی هم نمی‌شوند. یعنی همان‌طور که آدم شجاع ترسی ندارد، یا آدم سخاوت‌مند می‌بخشد، انسان معصوم هم گناه و اشتباهی ندارد.

اما سوالی که برای انسان ایجاد می‌شود این است که منشأ و علت این ملکه و نیرو چیست؟ متکلمین شیعه معتقداند که منشأ عصمت، چند امر است:

1. علم کامل به شریعت: انسان‌های با تقوا که در راه بندگی و اطاعت فرمان الهی تلاش می‌کنند، هرگز از روی عمد و علم، گناهی را انجام نمی‌دهند؛ مثلاً با علم به این‌که این لیوان شراب است، هرگز آن‌را نمی‌خورند؛ در نتیجه بیشتر لغزش‌های آنان به خاطر جهل به موضوع است، مثلاً حرفی را بر زبان جاری می‌کنند و بعداً می‌فهمند غیبت بوده است.

انبیای الهی با توجه به طهارت نفسی که دارند، هرگز از روی عمد و شناخت موضوع، گناهی را مرتکب نمی‌شوند؛ از طرفی خداوند متعال علم كاملي هم به آنان می‌دهد که لازمه مقام پیامبری آنان است و با توجه به آن علم، هرگز در تشخیص موضوع هم دچار اشتباه نمی‌شوند؛ یعنی همیشه می‌دانند این فعل آنان گناه است یا خیر و در صورتی‌که آن فعل معصیت باشد، هرگز آن‌ را انجام نمی‌دهند. بنابراین «عصمت» نشأت گرفته از علم تام انبیاء به شریعت و موضوعات خارجی است.

2. علم کامل به عواقب گناه: غالب انسان‌ها در صورتی‌که از عاقبت بد عملی آگاه باشند، از انجام آن فعل خودداری کرده و هرگز آن را انجام نمی‌دهند؛ به طور مثال اگر آدم عاقل بداند در این لیوان سمی وجود دارد که او را خواهد کشت، هرگز آن‌ را نمی‌خورد و از آن دوری می‌کند.

حال اگر انسان عاقلی عواقب تمام اعمال را بداند، هرگز هیچ عملی را که برای او ضرر داشته باشد را انجام نمی‌دهد. در مورد انبیاء الهی هم همین مطلب صادق است، خداوند متعال به آنان علم به عواقب تمام اعمال را داده است و آنان به وضوح می‌دانند که این عمل، چه آثار سوئی در دنیا و آخرت به همراه دارد، به همین خاطر از آن اجتناب کرده و آن را ترک می‌کنند. در نتیجه می‌توان گفت: عصمت انبیاء، از علم به عواقب اعمال نشأت می‌گیرد؛ یعنی پیامبر، چون می‌داند این کار چه آثار مخربی دارد مانند همان لیوان سم، هرگز آن عمل را انجام نمی‌دهد.(3)

قرآن کریم نیز در این رابطه می‌فرماید: «كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ، لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ(تکاثر-5): چنان نيست كه شما خيال می‌كنيد، اگر شما علم اليقين (به آخرت) داشتيد، قطعا جهنم را مشاهده می‌کردید». از این آیه به خوبی می‌توان استفاده کرد، هر کس به علم الیقین برسد، جهنم و عذاب بسیاری از گناهان را می‌تواند ببیند؛ انبیاء الهی که بهترین انسان‌ها بوده‌اند، قطعاً دارای علم‌الیقین بوده و جهنم و آثار شوم گناهان را دیده‌اند.

3. عشق و محبت به خداوند متعال: آدمی موجودی است که دارای احساسات بوده و اگر شخصی را دوست داشته باشد، قطعاً در راه رضایت آن شخص، تلاش خواهد کرد، مثلاً اگر کسی به پدر خود عشق بورزد و او را از همه بیشتر دوست داشته باشد، هرگز عملی که پدر را ناراحت می‌کند انجام نمی‌دهد.

با توجه به این خصلت می‌توان گفت: انبیاء الهی چون به خداوند متعال بیشترین معرفت را دارند و او را خوب می‌شناسند، نسبت به خداوند سبحان، بیشترین عشق و علاقه را داشته و غرق در شوق الهی هستند و با توجه به این شوق و اشتیاق، هرگز عملی که موجبات خشم و ناراحتی خداوند حکیم را فراهم کند از آنان صادر نمی‌شود.(4)

در نتیجه: «عصمت» ملکه‌ای نفسانی است که در انبیاء و اولیای الهی به وجود می‌آید و با توجه به این خصلت، هرگز مرتکب معصیت نمی‌شوند. منشأ آن نیز علم تام پیامبر به شریعت و آثار شوم گناهان است.

------------------------------------------------------
(1). المقایس، ج4، ص331.
(2). الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل، ج‏3، ص: 158.
(3). اللوامع الإلهية، ص 170.
(4). الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل، ج‏3، ص: 162.

 

نظرات

تصویر یک مادر

سلام
مطلب جالبی بود
به نظرم کار کردن روی مباحث کلامی نقش پررنگی تو سوق دادن مردم به سمت تعقل و عاقلانه رفتار کردن داره
یا حق

تصویر یاقوت سبز

سلام علیکم؛
تشکر . بنده هم حلول ماه ربیع و میلاد مسعود گل سر سبد هستی و عالم خلقت حضرت محمدمصطفی (ص) در این ماه را به شما دوست گرامی و دانشمندم تبریک عرض می نمایم.
ضمنا با توجه به آگاهی جنابعالی از داشتن وب قرآنی این مطلب را در عاشق آسمانی با نام خودتان درج می نمایم.
تشکر از حضور و دعوت تان در وبم.

تصویر یاقوت سبز

دوست گرامی !
در صحنه اینترنت موفق به کشف گروهی بنام نوگرای اسلامی متشکل از سنی ها ؛ شیعه... شدم که موفق به تشکیل گروهی جهت مبارزه با نوگراها شدم. لذا داشتن شما دوست دانشمند در کنارمان و راهنمایی ما نیاز است...
چنانچه مایل بودید؛ این نوگراها را خدمتتان معرفی می نمایم.
با تشکر.

تصویر عاطفه سادات

سلام
ممنون بابت پیشنهادتون در اولین فرصت حتما انجام میدم

تصویر masoum-یاس

ربیع الاول ماه میلاد مبارک پیامبر گرامى اسلام(ص) و حضرت صادق(ع)، هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه، “9 ربیع” و آغاز امامت پربرکت حضرت بقیة اللّه(عج) و ماه رخداد واقعه عظیم «لیلة المبیت» است و در مجموع از ماه‌هاى بسیار پربرکت و پرخاطره‌ای است که سزاوار است، همه علاقه‌مندان مکتب اهل بیت(ع) آن را ارج نهند و گرامى بدارند.

سلام دوست بزرگوار
حلول ماه ربیع الول را تبریک عرض نموده.

"اللهم عجل لولیک الفرج"
التماس دعا[گل]

تصویر masoum-یاس

با عرض سلام و احترام خدمت شما دوست بزرگوار
ممنون از حضور و پیشنهاد ارزشمندتان.
بله حتما در آینده این مسئله را لحاظ خواهم نمود.
ان شالله که بتونیم قدمی هر چند کوچک در این راه برداریم...
البته من بیشتر سعی دارم ان شالله چنین فعالیتی را در وب عاشق آسمانی داشته باشم البته به کمک و همراهی جنابعالی و دوستان خوب وب عاشق آسمانی.

با تشکر و آرزوی موفقیت روزافزون برای جنابعالی

تصویر یاقوت سبز
نویسنده یاقوت سبز در

تشکر، بر بنده منت گذارده آید، بروی چشم چند روزی فرصت دهید، تمام موارد را کتبا تقدیم حضور می نمایم.

تصویر سجاد
نویسنده سجاد در

سلام خسته نباشی ....با اجازه شمارو لینک کردم تا از مطالبش استفاده کنم....
به امید ظهور منجی عالم بشریت یا زهرا

تصویر کاتب
نویسنده کاتب در

سلام و رحمه الله
تشکر فراوان بخاطر حضورتان
خط مشی وبلاگ حقیر به این سبک است
انشالله هر جا که نیاز باشد از احادیث و ... استفاده خواهم کرد.
یاحق

تصویر عاطفه سادات

کسی که سه بار نسبت به تو خشمگین شود و درباره ات به بدی سخن نگوید شایسته ی رفاقت است ؛ او را برای دوستی انتخاب کن .
امام صادق (ع)

با اجازه تون لینکتون کردم . چشم حتما خبر میدم

تصویر کاتب
نویسنده کاتب در

سلام ورحمه الله
وبلاگ نور وحی بروز می باشد
لطفا دیدن فرمایید.
یاقائم(عج)

تصویر ضحی(قرارگاه دل من )

باعرض سلام خدمت شما دوست عزیز.اول از همه ممنون به خاطر بازدید از وب من و نظری که دادین و گفتن احساس پاکتون رو...
راستش این وب فقط برای نوشتن دلنوشته هامه
باز هم از نظرات ارزشمندتون ممنونم ...

تصویر sogand
نویسنده sogand در

سلام مطالبتان جالب بود اما ناقص اینهایی ک گفتید درست است در مورد معصومیت اما این عصمت مال مردم عادی ایست.عصمت دوتا از پیامبرها و 12 امام ما شیعیان با بقیه مردم حتی دیگر پیامبران متفاوت است و تنها علتش آگاهی از سرانجام شوم گناهان و علاقه به خدا نیست.
علت اصلی اینکه میگن امامآن معصوم هستند اینه که خداوند خودش ضمانت کرده ک ای 14 تن تا آخرعمرشون هیچ گناهی نمیکنن وپاک هستند فرق عصمت امامان با بقیه اینه و صفات خداوند همیشگیه.ضامن حضرت فاطمه برای عصمت خود خدا بود.اما بقیه و من را خدا ضمانت نکرده که تا آخر عمرمون پاک باشیم.البته این دلیلی برای گناه کردنمون نیست ها.اشتباه فکر نکنید .برای آثباتشم میتونید برید سراغ آیه تطهیر
پس لطف کنید اطلاعاتتان رو کامل بزارید.
من میخواستم جزوه بنویسم و از نت کمک بگیرم ولی مثل اینکه نتم خودش ناقص تر از منه

تصویر محمد فرضی پوریان

با سلام خدمت شما. ببینید دوست عزیز «عصمت» فقط و فقط مختص به انبیا و جانشینان آنان است و افراد عادی هرگز معصوم نیستند؛ نکته دوم اینکه: عصمت هم مراتب دارد و 14 معصوم در اوج این قلعه هستند، نه اینکه عصمت آنان با دیگران فرق کنه، بلکه بالاترین مرتبه عصمت رو دارن و دیگر انبیا هم عصمت دارند ولی مراتب پایین آن. نکته سوم اینکه: از این نوشته شما جبر برمی آد، یعنی شما معتقدید خدا 14 معصوم رو با توجه به آیه تطهیر بدون اینکه خودشون تلاش کنند، معصوم قرار داده و این درست نیست! زیرا اختیار رو نباید از معصومین سلب کرد آنان با اختیار خود و با کمک خداوند متعال معصوم هستند؛ لذا حقیر در این پست فقط به معنای عصمت و منشا اون پرداختم که در جای خودش کامل هست و نقصی نداره. ولی شما اگر میخواهید یک تحقیق کامل درباره این مقوله داشته باشید، بهتره به کتب کلامی مراجعه کنید و تمام بحث ها رو ببینید؛ ما در اینجا خیلی خلاصه و برای آشنایی مخاطبین پست نوشته ایم. شما میتوانید به منابعی که آدرس دادیم، مراجعه بفرمایید.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.