عناصر طلایی موفقیت در تبلیغ دین

16:39 - 1399/04/02

-رعایت مقتضای حال مخاطب از جمله عناصر کلیدی در ارائه محتوای دینی  و سخنوری است.

طلبه

از جمله عناصر کلیدی برای موفقیت در تبلیغ دین، برخورداری از صلاحیت علمی، اخلاقی، و مهارت های ارائه محتوای دینی و سخنوری همچون اختصار گویی و توجه به مقتضای حال مخاطب است.

کم نیستند افرادی که ملاک و معیار ارزش گذاری کارها و امور را با واحدهای اندازه گیری مادی و پولی سنجش می‌کنند، به این معنا که هر کاری که دارای درآمد و جایگاه دنیوی بهتری باشد، نزد آنها از ارزش بالاتری برخوردار است؛ این در حالی است که اگر با نگاه توحیدی و الهی به دنیای پیرامون خود بنگریم، خواهیم دید که ملاک ارزش‌گذاری کارها در جهان‌بینی اسلامی چیزی فراتر از مباحث پولی و دنیوی و گرایش‌های مادی است. یکی از کارها و فعالیت‌های بسیار مهمی که در جامعه انسانی آنچنان که باید شناخته نشده و جایگاه آن مورد توجه افراد قرار نگرفته پیشه روحانیت و فعالیت تبلیغی برای گسترش فرهنگ قرآن و اندیشه اهل بیت(علیهم السلام) است. این در حالی است که احیای جامعه اسلامی از چنان جایگاه و منزلتی برخوردار است که شاید کمتر حرفه‌ای با آن برابری نماید؛ کما اینکه در منابع روایی از چنین کاری این چنین تمجید شده است: «حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ النَّيْسَابُورِيُّ الْعَطَّارُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَيْبَةَ النَّيْسَابُورِيُّ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِيِّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُوسَى الرِّضَا ع يَقُولُ رَحِمَ‏ اللَّهُ‏ عَبْداً أَحْيَا أَمْرَنَا فَقُلْتُ لَهُ وَ كَيْفَ يُحْيِي أَمْرَكُمْ قَالَ يَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ يُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ كَلَامِنَا لَاتَّبَعُونَا؛[1] عبد السّلام بن صالح هروىّ گويد: از امام رضا(عليه السّلام) شنيدم كه چنين می‌فرمود: خداوند رحمت كند كسى را كه امر ما را زنده بدارد، عرض كردم:چگونه امر شما را زنده بدارد؟ حضرت فرمودند: علوم ما را فرا گيرد و به مردم بياموزد، زيرا اگر مردم بر آن گفتار نيك اطّلاع مى‌‏يافتند، از ما پيروى می‌كردند».

عناصر طلایی موفقیت در تبلیغ دین
با توجه به اهمیت و جایگاه ممتازی که تبلیغ دین و فرهنگ سازی در جامعه اسلامی دارد، جای طرح این سؤال باقی است که عناصر اصلی و کاربردی موفقیت در عرصه تبلیغ و فرهنگ سازی جامعه اسلامی کدامند؟ در ادامه به برخی از عناصر کلیدی موفقیت در تبلیغ اشاره می‌کنیم.

1-توجه به نیاز و ظرفیت مخاطب
یکی از نکات بسیار مهم و طلایی در موفقیت تبلیغ و اثر گذاری بر مخاطبین، توجه به نیاز مخاطب و ظرفیت آنهاست.  نادیده گرفتن نیاز مخاطب در بسیاری از موارد موجب دلزدگی از منابر و خطابه‌های دینی می‌شود، نادیده گرفتن اولویت‌ها و پرداختن به مباحث حاشیه‌ای و غیر ضروری و حتی اختلافی در بسیاری از موارد جز دور کردن جوانان از محافل مذهبی و دینی و ایجاد شبهه در اذهان ایشان هیچ تأثیر مثبتی بر قشر جوان جامعه به دنبال ندارد باری به هر جهت در منابع روایی به این نکته مهم اشاره شده است که: «الإمام عليّ (عليه السلام): أ تُحِبّونَ أن يُكَذَّبَ اللّهُ و رَسولُهُ؟! حَدِّثُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، و أمسِكوا عَمّا يُنكِرونَ.؛[2]امام على(عليه السلام): آيا دوست داريد كه خدا و رسولش تكذيب شوند؟ براى مردم آنچه را مى‏‌پذيرند، بازگو كنيد و از گفتن آنچه آن را انكار مى‏‌كنند، پرهيز نماييد».

2-تسلط علمی و تحقیقاتی بر موضوع
از دیگر عناصر مهم موفقیت در تبلیغ و فرهنگ سازی دینی، تسلط و مهارت لازم در ارائه موضوع و بحث است، هر گونه خلل و ضعف در شناخت موضوع و ارائه آن به مخاطب موجب تردید و شک در مخاطب خواهد شد و مبلغ را فاقد صلاحیت ارائه بحث جلوه خواهد داد، لازمه ارائه یک موضوع تسلط علمی، تحقیق و واکاوی آن و توجه به شبهات و حواشی بحث است، تا اینکه این تسلط علمی موجب اقناع اندیشه در مخاطب شود.منابع روایی از امام علی(علیه السلام) این چنین نقل کرده اند: «إِيَّاكَ وَ الْكَلَامَ فِيمَا لَا تَعْرِفُ طَرِيقَتَهُ وَ لَا تَعْلَمُ حَقِيقَتَهُ فَإِنَّ قَوْلَكَ يَدُلُّ عَلَى عَقْلِك‏ وَ عِبَارَتَكَ تُنْبِئُ عَنْ مَعْرِفَتِك‏ ؛[3] از سخن گفتن درباره آنچه كه راهش را نمى‌‏شناسى و از حقيقتش آگاه نيستى، بپرهيز؛ زيرا گفتار تو نشانِ عقل توست و عبارت‏‌پردازى تو نشانِ آگاهى تو!».

3-رعایت اختصار و پرهیز از پرگویی
از دیگر عناصر موفقیت در تبلیغ دین، هنر سخنوری و زیباگویی و اختصار در ارائه محتوا است، به طور قطع و یقین طولانی کردن بحث در ارائه محتوا موجب دلزدگی مخاطبان خواهد شد، و آنها را از دنبال کردن مباحث دینی باز خواهد داشت. هنر سخنور و مبلغ دینی ارائه بحث متقن در زمان مناسب و کوتاه است، کما اینکه در منابع روایی از امام علی(علیه السلام) نقل شده است: «الكَلامُ كَالدَّواءِ؛ قَليلُهُ يَنفَعُ، و كَثيرُهُ قاتِلٌ؛[4]گفتار، مثل داروست، اندك آن سود مى‏بخشد و زيادى آن كُشنده است».«اختَصِر مِن كَلامِكَ مَا استَحسَنتَهُ؛ فَإِنَّهُ بِكَ أجمَلُ، و عَلى فَضلِكَ أدَلُّ؛[5]تا آنجا كه روا مى‏‌دانى، گفتارت را مختصر كن؛ زيرا براى تو مناسب‏تر و دلالتش بر فضيلت تو بيشتر است».

4-داشتن سعه صدر
یکی دیگر از عناصر کلیدی در موفقیت تبلیغ داشتن سعه صدر است، سعه صدر توانایی روحی و روانی است که به انسان شجاعت ایستادگی در برابر سختی‌ها و قدرت نرمش می‌بخشد، شاخص اخلاقی بسیار مهمی که انبیا و اولیای الهی نیز همواره از درگاه الهی آن را مسئلت کرده‌اند. در منابع روایی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) این چنین نقل شده است: «رسول اللّه (صلى الله عليه و آله): أكثَرُ دُعائي و دُعاءِ الأَنبِياءِ قَبلي بِعَرَفَةَ ... اللّهُمَّ اجعَل في قَلبي نورا، و في سَمعي نورا، و في بَصَري نورا. اللّهُمَّ اشرَح لي صَدري، و يَسِّر لي أمري‏؛[6] بيشترين دعاى من و دعاى پيامبران پيش از من در عرفه، اين دعاست: ... خدايا! در دلم نور و در گوشم نور و در چشمم نور قرار ده. خدايا! به من شرحِ صدر ببخش و كارم را آسان ساز».

پی نوشت ها:
[1]. عيون أخبار الرضا عليه السلام ؛ ج‏1 ؛ ص307، ح19.
[2].الغيبة( للنعماني)، ص34، ح1.
[3]. تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص210، ح4060.
[4]. همان، ص211، ح4081.
[5]. تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص210، ح4060.
[6]. كنز العمّال:ج 5،ص 190ح 12567.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.