دروغ گفتن در برخی موارد واجب است!

14:55 - 1398/11/05

آنجا که راست گفتن ضرر قابل توجهی به مسلمین بزند، یا منفعت زیادی از آنان دفع کند و باعث مفسده شود، باید دروغ گفت و جان مسلمین را حفظ کرد!

دروغ گفتن

شبهه: پیامبر اکرم(ص) فرموده: «الکذب کله اثم الا ما نفع به مسلم» مراجع و رهبر انقلاب نیز با استفاده از این روایت دست به دروغ‌گویی و تحمیق توده مردم زدند و آن‌ها را از وقایع آگاه نکردند.

پاسخ: شکی در حرمت دروغ گفتن و بد بودن آن وجود ندارد؛ اما گاهی بین دو کار بد و بدتر گیر می‌کنیم، این‌جا نیازی به روایت هم نداریم، بلکه خود عقل حکم می‌کند که بین کار بد و بدتر، انجام کار بد بهتر است. مثلا شخصی اسلحه را بر روی پیشانی شما گذاشته و می‌گوید مثلا چقدر پول همراه داری، خوب این‌جا می‌توان با یک دروغ ساده جان سالم به در برد، مثلا اگر شما بگویید باور کن چیزی همراه ندارم، یا هر حرف دیگری که شما را نجات دهد، بهتر از کشته شدن است.

شبهه: پیامبر اکرم(ص) فرموده: «الکذب کله اثم الا ما نفع به مسلم» مراجع و رهبر انقلاب نیز با استفاده از این روایت دست به دروغ‌گویی و تحمیق توده مردم زدند و آن‌ها را از وقایع آگاه نکردند.

پاسخ: دروغ گفتن به این معنا که خلاف واقعیت را بیان کنی، در اسلام از گناهان محسوب شده و در رابطه با آن و نهی از دروغ گفتن روایات متعددی از معصومین وارد شده است، به طور مثال امام باقر(علیه‌السلام) می‌فرماید: «خداوند متعال براى شر و بدى، قفل‌هایى قرار داده که کلید آن قفل‌ها شراب است، سپس فرمود: دروغ از شراب هم بدتر است».[1]
از طرف دیگر راست گویى از اهمیت فوق العاده ای در تعلیمات اسلامی برخوردار است. امام صادق(علیه‌السلام) در این رابطه مى‏‌فرماید: «نگاه به رکوع و سجود طولانى افراد نکنید، چرا که ممکن است عادت آن‌ها شده باشد، به طورى که اگر آن را ترک کنند ناراحت شوند، ولى نگاه به راست‌گویى و امانت‌داری آن‌ها کنید»[2]؛ یعنی راست گویى و امانت ملاکِ خوبی و ایمان افراد است.

بنابراین شکی در حرمت دروغ گفتن و بد بودن آن وجود ندارد؛ اما گاهی بین دو کار بد و بدتر گیر می‌کنیم، این‌جا نیازی به روایت هم نداریم، بلکه خود عقل حکم می‌کند که بین کار بد و بدتر، انجام کار بد بهتر است. مثلا شخصی اسلحه را بر روی پیشانی شما گذاشته و می‌گوید مثلا چقدر پول همراه داری، خوب این‌جا می‌توان با یک دروغ ساده جان سالم به در برد، مثلا اگر شما بگویید باور کن چیزی همراه ندارم، یا هر حرف دیگری که شما را نجات دهد، بهتر از کشته شدن است.
یا فرض کنید شخصی از دست ماموران ساواک و آدم‌کش‌ها فرار کرده و وارد خانه شما می‌شود، ماموران در خانه شما آمده و از شما سوال می‌پرسند که آن شخص در خانه شماست؟ شما اگر راست بگویید، جان او به خطر می‌افتد و اگر دروغ بگویید که در خانه نیست، جان او حفظ می‌شود، این‌جا هر عقل سلیمی می‌گوید که دروغ گفتن، بهتر از اسیر شدن و کشته شدن یک انسان بی‌گناه است. یعنی بین بد و بدتر، ما بد را انتخاب می‌کنیم. یا فرض کنید در جبهه جنگ، یکی از مسلمین اسیر شود و دشمن از او بخواهد که اطلاعات عملیات را لو دهد و او راست بگوید و همه چیز را در اختیار دشمن قرار دهد، این‌جا راست گفتن حرام است، چون جان صدها نفر از رزمندگان را به خطر می‌اندازد، بلکه دروغ گفتن این‌جا واجب است، تا جان دیگر رزمندگان حفظ شود.

بر این اساس، پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: «الكذب كلّه إثم إلّا ما نفع به مسلم: تمام دورغ‌ها گناه هستند، مگر آن مواردی که برای مسلمین نفعی داشته باشد»[3] امام باقر نیز می‌فرماید: «الْكَذِبُ كُلُّهُ إِثْمٌ إِلَّا مَا نَفَعْتَ بِهِ مُؤْمِناً وَ دَفَعْتَ بِهِ عَنْ دِينِ الْمُسْلِم‏: تمام دروغ‌ها گناه است، مگر موردی که برای مومنی نفعی داشته باشد یا به وسیله آن ضرری از یک مسلمان دفع کنید».[4]

در این دو روایت روی نفع مردم و دفع ضرر از آن‌ها تاکید شده ست؛ این موارد را هر عقل سلیمی می‌پذیرد، یعنی کاملا عاقلانه است که اگر با دروغ گفتن، ضرر مهمی از کسی دفع شود، آن‌جا باید دروغ گفت، چون حفظ جان دیگران یا منافع مهم دیگران مهمتر از یک دورغ ساده است.
لذا با این روایات نمی‌توان بر اسلام اشکال کرد، چون کاملا عاقلانه است و رفتار درست، دقیقا همین است، اما این روایات به این معنا نیست که ما واقعیت‌های جامعه را از مردم بپوشانیم و آن‌ها را در جهل و نادانی نگه داریم، این‌جا مغالطه بزرگی صورت گرفته، نفع مسلمین غیر از فریب مسلمین است، کدام روایت، کدام مرجع تقلید گفته است فریب مردم با دروغ اشکال ندارد؟ فریب مسلمین با نفع مسلمین فرق دارد. نباید از این روایات استفاده نادرست کرد، دروغی که باعث فریب مسلمین شود بسیار بدتر از ضرر زدن به آن‌هاست هرگز معنای روایت این نیست.

بنابراین از منظر دین دروغ حرام و از گناهان است؛ اما همین دروغ گفتن در برخی موارد جایز، بلکه واجب است؛ مثل آنجا که راست گفتن ضرر قابل توجهی به مسلمین بزند، یا منفعت زیادی از آنان دفع کند و باعث مفسده شود، باید دروغ گفت و جان مسلمین را حفظ کرد.

______________________________
پی‌نوشت
[1]. کلینی، محمد بن یعقوب، الكافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1407 ق، ج‏2، ص 339.
[2]. همان، ج 2، ص 104.
[1]. پاينده، ابو القاسم، نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله عليه و آله)، دنياى دانش، تهران، چاپ چهارم، 1382ش، ص 618.
[2]. طبرسى، على بن حسن، مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، المكتبة الحيدرية، نجف، چاپ دوم، 1344ش، ص 176.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.