عقل انسان معیاری برای ارزیابی ادیان

17:14 - 1398/11/03

عقل به عنوان رسول باطنی می‌تواند راه حق را تشخیص دهد.

راه حق و باطل

شبهه: رستگاری خیلی فرقه‌گرایانه است، تورات قوم خود، مسیحیت پیروان مسیح و اسلام، دین محمدی را شایسته رستگاری می‌داند، به طور کلی این وعده‌ها جهان شمول نیستند و این نشان دهنده این است که رستگاری توهمی بیش نیست.

پاسخ: اولا: اختلاف در همه علوم وجود دارد؛ ثانیا: انسان معیاری به نام عقل دارد که می‌تواند با ارزیابی همه نظرات و اختلاف‌ها، نظر حق را تشخیص داده و راه سعادت را در پیش گیرد.

شبهه: رستگاری خیلی فرقه‌گرایانه است، تورات قوم خود، مسیحیت پیروان مسیح و اسلام، دین محمدی را شایسته رستگاری می‌داند، به طور کلی این وعده‌ها جهان شمول نیستند و این نشان دهنده این است که رستگاری توهمی بیش نیست.

پاسخ:
نکته اول این‌که: این یک مغالطه آشکار است که بگوییم چون در بین ادیان و اعتقادات آن‌ها اختلاف وجود دارد و هر دینی خود را دین برحق دانسته و سعادت را منحصر در خود می‌بیند، پس همه ادیان باطل و توهمی هستند، چرا که اگر اختلاف معیار توهمی است، باید بگوییم همه علوم نیز توهمی هستند، این همه اختلاف در علم پزشکی، فیزیک، روان‌شناسی، جامعه شناسی و ... وجو دارد و همه مکاتب هم می‌گویند تنها ما درست می‌گوییم و باید از ما تبعیت کنید.

مثلا یک گروه پزشکی در یک شهر به این نتیجه می‌رسد که تنها راه نجات این فرد، عمل جراحی است و تیم پزشکی شهر دیگر تنها راه را استفاده از دارو می‌داند و ممکن است تیم پزشکی شهر دیگر، قطع عضوی را تنها راه بداند، آیا در این‌صورت می‌توان گفت چون نظرات مختلف است، پس علم پزشکی توهمی و باطل است. هرگز چنین نتیجه‌ای درست نخواهد بود. دین نیز چنین است، هرگز نباید گفت چون در بین ادیان یا مذاهب مخالف یک دین، اختلاف وجود دارد، پس ادیان توهم هستند.  

نکته دوم این‌که: انسان موجودی متفکر و جستجو گر است و خداوند متعال برای تشخیص حق از باطل و خوب و بد و ارزیابی سخنان و حتی کشف علم و دانش و معرفت، به او قوه عقل داده است که می‌تواند ارزیاب بسیار خوبی برای سخنان و برنامه‌های ارائه شده توسط دیگران باشد.  
در روایات اسلامی نیز به این موضوع اشاره شده و از عقل به عنوان رسول باطنی یاد شده، یعنی عقل آدمی هادی انسان و پیامبر درونی ماست که ما را به سمت سعادت و راه درست هدایت کند.[1]

بدون شک هر انسان عاقلی از خود خواهد پرسید آیا جهانی با این عظمت خالقی دارد یا نه؟ سپس خواهد پرسید آن خالق چه خصوصیاتی دارد؟ آیا مانند انسان جسمی مادی دارد، آیا مانند انسان خواب و خوارک و همسر و فرزند و ... دارد؟ چگونه زندگی می‌کند، ویژگی‌های او چگونه است، خانه و کاشانه او کجاست؟ هدف او از خلقت انسان چه بوده و در نهایت چه برنامه‌ای برای انسان دارد، آیا دنیا را پایان کار انسان قرار داده یا نه سرای دیگری در راه است و انسان‌ها بدان جا منتقل خواهند شد.

تمام این سوالات را عقل انسان باید پاسخ دهد و باید برای هر پاسخ نیز دلیل و برهان ارائه کند و در صورت عدم ارائه برهان، آن پاسخ هیچ سودی نخواهد داشت؛ اما اگر پاسخ همراه با استدلال و برهان باشد و هیچ خدشه ای بر آن وارد نشود، قابل قبول است و باید آن را پذیرفت.

علم منطق و فلسفه برای همین منظور تدوین شده و کاملا مستقل از دین و شریعت عمل می‌کنند؛ عمل منطق برای جلوگیری از خطای ذهن و تفکر بنا شده و علم فلسفه که برمبنای منطق عمل می‌کند، برای شناخت عالم و پاسخ به همین سوالات تاسیس شده است و از زمان‌های گذشته، فلاسفه تلاش کرده‌اند به این سوالات پاسخی منطقی و برهانی بدهند.

در این میان انبیای الهی نیز آمده و مردم را به راه راست و درست زیستن و بندگی خداوند متعال دعوت کردند، اما در طول زمانها چون با رحلت پیامبری، آرام آرام دین او منحرف شده و از مسیر اصلی خود دور می‌شد، در اعتقادات ادیان مختلف، اخلاف زیادی به وجود آمد، لذا مجددا نیاز به آمدن پیامبر جدید بود تا دین را تجدید بنا کند و انحرافات ایجاد شده را به مردم گوش‌زد و دستورات جدید را ابلاغ کند؛ لذا راز آمدن پیامبران جدید، در واقع انحرافات ایجاد شده توسط بشر در دین بوده است.

حال با این توصیف، انسان معیاری به نام عقل و فطرت برای ارزیابی ادیان دارد، هر دینی که بر مبنای عقل و فطرت سخن بگوید و چیزی که مخالف عقل و براهین عقلی هست را کنار گذاشته و با عقل و فطرت همراه و هم سو باشد، بر حق بوده و سخنان آن دین قابل قبول است. پس انسان باید تحقیق کند و با تلاش و مطالعه همه ادیان، راه حق را برگزیند.

_____________________________
[1]. كلينى، محمد بن يعقوب، الكافی، دار الكتب الإسلاميه، تهران، چاپ چهارم، 1407 ق، ج‏1، ص 16.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.