آثار دعا در زندگی بشر

21:49 - 1398/10/08

دعا کلید خداوند متعال است برای اینکه بنده به سوی کمالات خویش دست یابد.

دعا

همه خيرات و برکات از همان دعا خوان‌هاست، حتی آن‌ها که به طور ضعيف دعا می‌خوانند و ذکر الله می‌گويند به همان اندازه که طوطی‌وار در آن‌ها تاثير کرده بهتر از آن‌هايی هستند که ترک دعا کرده‌اند.

دعا درخواست از خداوند سبحان و ايجاد ارتباط با اوست. در دعا انسان با خدا راز و نياز کرده و از او برای کسب فيض و سعادتمندی درخواست کمک و مساعدت می‌کند. دعا یکی از آموزه‌های مهم ادیان الهی است که در ادامه تلاش می‌کنیم به تبیین آن بپردازیم.

تعريف دعا:
دعا درخواست حاجت از خداوند برای خود يا ديگری است.
دکتر آلکسيس کارل در این زمینه می‌گويد: «نيايش اصولا کشش روح به سوی کانون غيرمادی جهان است. به طور معمول، نيايش عبارت است از تضرع و ناله مضطربانه و طلب ياری و استعانت، و گاهی يک حالت کشف و شهود روشن و آرام درونی و مستمر و دورتر از اقليم همه محسوسات. به عبارت ديگر می‌توان گفت که نيايش پرواز روح به سوی خداست و يا حالت پرستش عاشقانه‌ای نسبت به آن مبدائی است که معجزه حيات از او سر زده است و بالاخره نيايش، نمودار کوشش انسان است برای ارتباط با آن وجود نامرئی، آفريدگار همه هستی.»[1]

اهميت دعا:
از جمله عوامل مؤثر در تهذيب نفس، صفای باطن و رسيدن به کمال و قرب حق، دعا و نيايش به درگاه خدای سبحان است. دعا و نيايش، پيوند انسان را با خدای يکتا، برقرار نموده و موجب پرواز روح به سوی ملکوت و فضای معطر معنوی و عرفانی می‌شود. لذا در فرهنگ اسلامی، از جايگاه و منزلت خاصی برخوردار و مورد تأکيد و سفارش قرارگرفته است خدای سبحان می‌فرمايد: «قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُكُمْ [فرقان/77] بگو اگر دعای شما نباشد، پروردگارم هيچ اعتنايی به شما نمی‌کند.» و در آيه ديگری می‌فرمايد: «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونی أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتی‏ سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرين‏ [غافر/60] پروردگارتان گفت: بخوانيد مرا تا شما را پاسخ دهم، آن‌هايی که از پرستش من، سرکشی می‌کنند، زود است که با خواری به جهنم در آيند.»

رسول خدا(صل‌الله‌علیه‌وآله) در حدیثی می‌فرمايند: «دعا سلاح مؤمن، ستون دين و نور آسمان‌ها و زمين است.»[2] در جای ديگر می‌فرمايد: «برترين عبادت‌ها، دعاست، هرگاه خداوند به بنده‌ای، اذن [و توفيق] دعا دهد، در رحمت را به روی او بگشايد. بی‌گمان هيچ کس با دعا کردن، هلاک نمی‌شود.»[3] امام باقر(علیه‌السلام) نیز زمانی که از ایشان در مورد بهترين عمل سوال می‌شود، می‌فرمايند: «چيزی نزد خدا افضل از اين نيست که از او تقاضا کنند و از آنچه نزد اوست بخواهند، و هيچ کس مبغوض‌تر و منفورتر، نزد خداوند از کسانی که از عبادت او، تکبر ورزند و از مواهب او، تقاضا نمی‌کنند، نيست.»[4]

فواید دعا کردن
1. اولين اثر دعا و مناجات با خدای سبحان، شناخت قدرت و عظمت پروردگار و آشنايی با معارف اسلامی و استحکام پايه‌های ايمانی و اعتقادی انسان است، زیرا انسان در دعا عظمت الهی و عجز تمام آنچه غیر از خداوند متعال است را درک می‌کند، و این خود سرچشمه تمام معارف الهی است.

از سوی دیگر، دعا سرآغازی است برای باز شدن شهود الهی و بهره‌مندی از حقائق نظام هستی، آنچنان که عارف کامل مرحوم میرزا جواد آقای ملکی تبریزی در این زمینه می‌فرمایند: «بيشتر مردم، قدر نعمت مناجات را نمی‌دانند مناجات، شامل معارف بالايی است که جز اهلش که همان اوليای خدا هستند و از طريق کشف و شهود به آن رسيده‌اند، کسی از آن آگاهی ندارد و رسيدن به اين معارف از راه مکاشفه، از بهترين نعمت‌های آخرت است که قابل مقايسه با هيچ‌کدام از نعمت‌های دنيا نيست.»[5]

علاوه بر مطالبی که در بالا اشاره کردیم، اگر شخصی در رابطه با خداوند متعال از دعاهای که از اهل بیت(علیهم‌السلام) به دست ما رسیده است بهره‌مند شود، این دعاها معارف بلندی را به انسان می‌آموزد که شاید در احادیث ائمه معصومین(علیهم‌السلام) سخنی از آن به میان نیامده باشد، زیرا در احادیث، امامان معصوم(علیهم‌السلام) براساس درک و فهم مخاطب سخن گفته‌ شده، ولی در دعاهای مأثور چون مخاطب خداوند متعال است محدودیتی برای بیان معارف الهی وجود نداشته است.

2. دومین اثر دعا، ایجاد آرامش درونی است. زیرا هر انسانی در زندگی، دچار گرفتاری و مشکلاتی شده، اضطراب و نگرانی سراغش می‌آید و در برخی موارد، نجات و رهايی از آن، خارج از توان انسان است به عبارتی، وارد آمدن فشارهای فراتر از توانمندی آدمی، باعث اضطراب می‌شود که تحمل آن در دراز مدت از توان انسان خارج است لذا بهترين راه برای نجات از اضطراب و نگرانی، دعا و نيايش با خدای سبحان است؛ چرا که دعا، برقراری ارتباط انسان با خداست، خدايی که بر هر کاری تواناست و در هر لحظه با انسان همراه است.

انسان به واسطه دعا و توجه به خدا، شايستگی بيشتری برای درک فيض خداوند پيدا می‌کند و در نتيجه تکيه گاهی برای برطرف کردن ناراحتی‌های خود پيدا می‌کند بنابراين دعا چراغ اميد را در دل انسان روشن می‌نمايد، جامعه و مردمی که دعا و نيايش را فراموش کنند، با عکس العمل‌های نامطلوب روانی و اجتماعی، مواجه خواهند شد و به تعبير يکی از روان‌شناسان: «فقدان نيايش در ميان ملتی، برابر با سقوط آن ملت است، اجتماعی که احتياج به نيايش را در خود کشته است، معمولا از فساد و زوال، مصون نخواهد بود، البته نبايد اين مطلب را فراموش کرد که تنها صبح نيايش کردن و بقيه روز را همچون يک وحشی به سربردن بيهوده است بايد نيايش را پيوسته انجام داد و در همه حال با توجه بود تا اثر عميق خود را در انسان از دست ندهد .نيايش در همين حال که آرامش را پديد می‌آورد، در فعاليت‌های مغزی انسان يک نوع شکفتگی و انبساط باطنی و گاهی روح قهرمانی و دلاوری را تحريک می‌کند، نيايش خصائص خويش را با علامات بسيار مشخص و منحصر به فردی نشان می‌دهد صفای نگاه، متانت رفتار، انبساط و شادی درونی، چهره پر از يقين، استعداد هدايت، و نيز استقبال از حوادث، اين‌هاست که از وجود يک گنجينه پنهان در عمق جسم و روح ما حکايت می‌کند.»[6]

3. دفع بلا و رهایی انسان از مشکلات، یکی دیگر از آثار دعا در زندگی انسان است، به گونه‌ای که امیرالمومنین(علیه‌السلام) در این زمینه می‌فرماید: «همانا دعا کنید که دعا قضا را برطرف می‌کند؛ امواج بلا را با دعا دفع کنید»[7] یا در حدیثی دیگر امام سجاد(علیه‌السلام) می‌فرماید: «دعا و بلا، تا روز قيامت با هم هستند و دعا، بلا را دفع می کند حتی اگر نزول آن قطعی شده باشد.»[8]

4. چهارمین اثر دعا، تحصیل نعمت‌های الهی است. آنچنان که رسول خدا(صل‌الله‌علیه‌وآله) به پیروان خویش تأکید می‌کند که برای کوچک‌ترین نیازهای خویش دست دعا به سوی خداوند متعال بلند کنند آنچنان که می‌فرمایند: «برای هر حاجتی که داريد حتی اگر بند کفش باشد، دست خواهش به سوی خدای عزوجل دراز کنيد زيرا تا او، آن را آسان نگرداند، آسان نشود.»[9]

 از این‌رو دعا خواندن را نباید با بهانه‌های واهی رها کرد آنچنان که امام راحل(ره) در این زمینه می‌نویسد: «همه خيرات و برکات از همان دعا خوان‌هاست، حتی آن‌ها که به طور ضعيف دعا می‌خوانند و ذکر الله می‌گويند به همان اندازه که طوطی‌وار در آن‌ها تاثير کرده بهتر از آن‌هايی هستند که ترک دعا کرده‌اند. نماز خوان و لو اين که مرتبه نازله‌ای داشته باشد از نماز نخوان، بهتر است، آری همين دعا خوان‌ها و همين کسانی که به ظواهر اسلام، عمل می‌کنند. يا پرونده جنايت ندارند يا پرونده جنايتشان، نسبت به ديگران کمتر است، همين دعا خوان‌ها در نظم اين عالم دخالت دارند، دعا را نبايد از بين اين جمعيت، بيرون برد جوان‌های ما را نبايد از دعا منصرف کرد.»[10]

ــــــــــــــــــــــــــــ

پی‌نوشت
[1]. مجموعه آثار دکتر شریعتی، نيايش، آلکسيس کارل، ترجمه: علی شریعتی، ج8، ص41.
[2]. الكافي، ثقة الإسلام‏ کلینی، دار الكتب الإسلامية، ج‏2، ص468.
[3].مجموعة ورام، ورام بن ابى فراس‏، مكتبه فقيه‏، ج‏2، ص237.
[4]. الكافی، ج‏2، ص466.
[5]. المراقبات، ميرزا جواد ملکي تبريزی، ص 168.
[6]. نيايش، همان.
[7]. نهج البلاغة، سید رضی، هجرت‏، 1414 ق‏، ص495.
[8].الكافی، ج‏2، ص469
[9].بحار الأنوار،علامه مجلسی، دار إحياء التراث العربی، 1403 ق‏، ج‏90، ص295.
[10]. تفسير سوره حمد، امام خمینی(ره)، 1388 ش‏، ص148.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.