شباهت فقیه به معصوم مشروعیت ساز نیست!؟

03:52 - 1398/07/28

مشروعیت ولایت فقیه عقلی است.

ولایت فقیه

شبهه: هرگز نمی‌توان ادعا کرد که چون حکومت ولی فقیه، نزدیک‌ترین حکومت به حکومت معصوم است، بنابراین مشروعیت الهی دارد! زیرا قیاس بین دو جکومت است و قیاس‌ باطل است.

پاسخ: شباهت حکومت ولایت فقیه به حکومت معصوین(علیهم‌السلام) برخواسته از قاعده عقلی است که مورد توافق تمام افراد بشر است، بنابراین این قاعده برخواسته از قیاس باطل نیست.

 

یکی از اندیشه‌های مهم شیعه که در دوران معاصر به دست رهبر کبیر انقلاب اسلامی، تحقق پیدا کرد و نمود خارجی یافت، موضوع ولایت فقیه است، برای اثبات ولایت فقیه از سوی علمای شیعه، دلایل عقلی و نقلی زیادی ارائه شده است که در ادامه به بررسی یکی از دلایل عقلی می‌پردازیم:

شیعه معتقد است حكومت‏ ايده‏‌آل و مطلوب در اسلام، حكومتى‏ است كه در راس آن امام معصوم قرار گیرد. اما در زمان غيبت كه مردم از نعمتِ چنين حكومتى محرومند، بايد نزديك‌ترين مرتبه به مطلوب و ايده‏‌آل را به‏ دست آورد؛ يعنى كسى كه در صفات رهبرى به امام معصوم(علیه‌السلام) بیشترین شباهت را داشته باشد، رهبرى جامعه اسلامى را به‏ دست گيرد.
شباهت به امام معصوم(علیه‌السلام) در سه چيز است: يكى در علم به احكام الهى؛ يعنى داراى فقاهت باشد. دوم، داشتن تقواى الهى كه او را لغزش‌ها نگه دارد و سوم، داشتن كارايى و مديريت و شجاعت لازم براى اداره جامعه اسلامى. بنابراين فردى كه شرايط فوق را بيشتر از ديگران دارا باشد، صلاحيت بيشترى براى رهبرى و زعامت جامعه اسلامى دارد و ولايت او مرتبه‏ نازله حكومت معصومين محسوب مى‏‌شود و از مشروعیت برخوردار است.[1]

برخی افراد این برهان را سفسطه می‌دانند، زیرا از دیدگاه ایشان هرگز نمی‌توان ادعا کرد که چون حکومت ولی فقیه، نزدیک‌ترین حکومت به حکومت معصوم است، بنابراین مشروعیت الهی دارد! در این‌جا قیاس بین حکومت معصوم و ولی فقیه رخ می‌دهد و چون مشروعیت حکومت معصوم در نزد شیعه ثابت است، مشروعیت حکومت ولی فقیه را به خاطر شباهت به حکومت معصوم، نتیجه می‌گیرند. در حالی که برای اثبات مشروعیت الهی یک حکومت نمی‌توان به قیاس کردن بین آن و دیگر حکومت‌ها پرداخت و حکم خداوند را با قیاس‌ به دست آورد.

این ادعا در حالی مطرح شده است که اولاً: برهانی که برای ولایت فقیه ذکر شده است، از یک استدلال عقلی منشأ می‌گیرد که در تمام زندگی بشر جریان دارد و اگر شخصی آن را انکار کند، زندگی بشر را به خطر می‌اندازد و آن این‌که: اگر فردی به چیزی نیاز دارد، ولی نمی‌تواند به کامل‌ترین چیزی که نیازش را برطرف می‌کند، دسترسی پیدا کند، برای رفع نیازش به مرتبه پایین‌تر توجه می‌کند و نیاز خویش را بر طرف می‌کند، به عنوان مثال، اگر شخصی گرسنه باشد، ولی غذای مطلوب و لذت بخشی که مورد علاقه‌اش است وجود نداشته باشد، هیچ‌گاه راضی نمی‌شود که گرسنگی را تحمل کند، به همین خاطر از روی ناچاری حاضر می‌شود غذای پست‌تر را مورد استفاده قرار دهد، این دلیل عقلی در احکام و فروعات اسلام نیز جریان دارد، به این معنا که اگر فرضاً شخصی در بیابان مضطر شد و برایش امکان تهیه غذا نبود و چاره‌ای نداشت می‌تواند از چیزهایی که در اسلام حرام شده است بهره ببرد.

این برهان عقلی در موضوعات اجتماعی نیز جریان دارد و محدود به زندگی فردی نیست، به همین خاطر امیرالمومنین(علیه‌السلام) در کلام خوارج که حکومت را مخصوص خداوند می‌دانستند و هر نوع حکومتی را نفی می‌کردند، این‌گونه فرمودند: «بدون شک مردم به زمام‌داری نیک یا بد نیازمند هستند.»[2]

پس با توجه به نکته‌ای که بیان شد، این عقل است که حکم می‌کند که در زمان غیبت معصوم، به ولی فقیه باید مراجعه کرد، از سوی دیگر ما به خوبی می‌دانیم خداوند متعال که حکیم است، هیچ‌گاه با حکم عقل مخالفت نمی‌کند، به همین خاطر در روایات این‌گونه آمده است: «به درستى كه براى خدا بر مردم دو حجت است: حجت ظاهری و حجت باطنی؛ حجت ظاهرى، پيغمبران و انبيا هستند و حجت باطنی عقل است.»[3] به همین خاطر علمای شیعه قاعده مشهوری دارند که می‌گوید: «کلما حکم به العقل حکم به الشرع: هر آنچه عقل به آن حکم کند، شرع نیز به آن حکم می‌کند.»

پس طبیعی است که زمانی عقل انسان به موضوع ولایت فقیه حکم کرد، خداوند متعال نیز با این حکم موافق باشد و خود این موافقت، یعنی تأیید و مشروع بودن چنین حکومتی.

و این موضوع جدای از روایات متعددی است که از سوی ائمه معصومین(علیهم‌السلام) در مشروعیت چنین حکومتی بیان شده است.[4]

_________________________________
پی‌نوشت
[1]. دولت يار، حامدنيا، رسول‏، دفتر نشر معارف‏، 1384 ش‏، ص90.
[2]. نهج البلاغة، شريف الرضي، محمد بن حسين‏، هجرت‏، 1414 ق‏، ص 82، خطبه 40.
[3]. الكافی، كلينى، محمد بن يعقوب‏، دار الكتب الإسلامية، 1407 ق‏، ج‏1، ص 16.
[4]. ر.ک: دولت یار، ص99

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.