انحراف شیطان توسط خداوند متعال!؟

09:31 - 1398/09/16

خداوند متعال کسی را گمراه نمی‌کند، بلکه آزمایش می‌کند و خود فرد باید تصمیم بگیرد.

شیطان

شبهه: در آیه 39 سوره حجر شیطان، به خداوند می‌گوید: به دلیل اینکه مرا گمراه کردی، من نیز انسان‌ها را گمراه می‌کنم، منظور از این گمراهی چیست!؟

پاسخ: شیطان در این آیه تلاش دارد گناه خویش را به گردن خداوند متعال بیندازد، در حالی‌که گمراهی ثمره و نتیجه عمل خود شیطان بود.

شبهه: در آیه 39 سوره حجر شیطان، به خداوند می‌گوید: به دلیل این‌که مرا گمراه کردی من نیز انسان‌ها را گمراه می‌کنم، اگر الله، شيطان را گمراه كرده، راندن او از درگاه خود يك كار ظالمانه است و در واقع شیطان تقصيرى ندارد!؟

پاسخ:
این سخن از زبان شیطان است نه خداوند متعال، اما به نظر می‌رسد شبهه‌کننده فکر کرده است این سخن خداوند متعال است، لذا بر مبنای آن اشکال کرده است. اما با دقت در آیه متوجه می‌شویم این سخن، سخن ابلیس بوده و اصلا صحیح نمی‌باشد؛ زیرا به زعم خود سخن گفته و خداوند را مقصر عمل نادرست خود دانسته است؛ یعنی چون نافرمانی کرد و بر حضرت آدم سجده نکرد و گمراه شد و آن مقام بالا در درگاه الهی را از دست داد، از روی عصبانیت، کار اشتباه خود را به خداوند متعال نسبت داد و گفت: «تو من را گمراه کردی» و حال این‌که هرگز خداوند متعال کسی را گمراه نمی‌کند.

به طور قطع و یقین خداوند متعال هرگز کسی را گمراه نمی‌کند؛ زیرا اولاً: گمراه کردن دیگران قبیح و زشت است و هیچ‌گاه عمل قبیح از خداوند متعال صادر نخواهد شد. ثانیا: خود خداوند می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُون‏ [یونس/44] خداوند هرگز به مردم ستم نمى‌‏كند، ولى اين مردم‌ هستنند كه به خويشتن ستم مى‏‌كنند.» و اگر خدا ابلیس را گمراه کند، سپس او را به این خاطر عذاب کند، ظالم خواهد بود و خداوند متعال هرگز ظالم نیست و به احدی ظلم نمی‌کند. به همین خاطر برخی از مفسران در این زمینه نوشته‌اند: «بديهى است كه خدا هرگز شيطان را گمراه نساخته بود، بلكه اين نسبت شيطنت‏‌آميز، از ابليس صادر شد، براى اين‌كه خود را به اصطلاح تبرئه كند و توجیهى براى اغواگرى خود ترتيب دهد، و اين رسم همه ابليس‌ها و شياطين ‏است كه اولا: گناهان خويش را به گردن ديگران مى‏‌افكنند، و ثانيا: همه جا مى‏‌كوشند تا اعمال زشت خود را با منطق غلطى توجيه كنند، نه تنها در برابر بندگان خدا، حتى در برابر خود خدا كه از همه چيز آگاه است.»[1]

در حقیقت خداوند متعال تنها زمینه امتحان ابلیس را با امر به سجده انسان فراهم کرد، ولی ابلیس با نادیده گرفتن دستور الهی و تکبری که انجام داد، در مقابل خداوند ایستاد و گمراه شد، از این‌رو ادعای ابلیس لعین این است که تو زمینه گمراهی مرا فراهم کردی و اگر انسان را خلق نمی‌کردی و از من نمی‌خواستی که بر آدم سجده کنم منم گمراه نمی‌شدم.

اما حقیقت آن است که امتحان يكی از سنت‌های الهی است كه همه افراد را شامل می‌شود، و لو انبیای الهی را[2] و بر اساس اختیار واستعدادی که خداوند متعال به افراد داده است از آنان آزمون می‌گیرد تا به وسیله اختیاری که به وی داده شده است، مسیر صحیح را انتخاب کرده و رشد کند و استعدادهایش شکوفا شود. و این جن و انس هستند که با اختیار خویش گاهی مسیر صحیح و گاه مسیر ناصحیح را طی می‌کنند. اما طی کردن مسیر نافرمانی توسط شیطان، غباری بر چهره جبروتی خداوند متعال نمی‌نشاند چون خود شیطان با اختیار خویش این مسیر را طی کرد، ربطی به خداوند متعال ندارد و نباید این گمراهی را به خدا نسبت داد. بلکه اگر در زمینه سجده انسان خداوند را اطاعت می‌کرد، نه تنها مقام و منزلت خویش را از دست نمی‌داد و از صف ملائکه خارج نمی‌شد، بلکه با این فرمان‌برداری یک پله نیز رشد می‌کرد.

____________________________
پی‌نوشت
[1]. تفسير نمونه، آیت الله مکارم شیرازی، دار الكتب الإسلامية، 1371 ش‏،ج‏11، ص73.
[2]. برای آَشنایی با فلسفه‌های امتحانات الهی به این قسمت مراجعه کنید.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.