پنج فعالیت و مبارزه فرهنگی امام سجاد(ع) در جامعه

22:23 - 1398/07/01

-امام سجاد(ع) تنها یک عابد و زاهدی که ارتباط خود را با باری تعالی رونق بخشیده، نبود، چرا که حضور ایشان در اجتماع و ایفای مسئولیت های دینی و اجتماعی از ایشان انسانی کامل و شخصیت جامع و ذو ابعاد ساخته بود.

امام سجاد

بسیاری از ما محبان و شیعیان خاندان عصمت و طهارت(علیهم السلام) امام سجاد(ع) را به زهد، عبودیت و ارتباط با خدای متعال می شناسیم، ولی با این حال آنچنان که شایسته است در خصوص نحوه فعالیت های اجتماعی ایشان و مسئولیت های اجتماعی که ایفا کرده اند، تحقیق و بررسی نکرده ایم. مباحثی همچون نقش امام سجاد(ع) در توسعه و پیشرفت سبک زندگی اسلامی، جلوگیری از انحرافات اجتماعی و فرهنگی، کمک به نیازمندان و فقر زدایی از جامعه، مبارزه با عالمان بی عمل و درباری...

کم نیستند افرادی که در مسیر زهد و ارتباط با خدا سیر می کنند ولی مسیر زندگیشان رویکردی تک بُعدی به خود گرفته و از سایر ابعاد و مسئولیت های اجتماعی و فرهنگی فاصله گرفته اند. گاهی این چنین تلقی می شود که زاهد و عابد واقعی باید از جامعه کناره گیری کرده و در خلوت زندگی مشغول ارتباط و مناجات با خدا باشد، این در حالی است که در سیره و منش حضرات معصومین(علیهم السلام)این اسوه های تقوا و پرهیزکاری این چنین نگاه تک بعدی مشاهده نمی شود؛ چرا که در زندگی و منش آنها  شاهد اهتمام خاص به مسئولیت های فردی و اجتماعی هستیم.

مبارزات و فعالیت های شگفت انگیز امام سجاد(ع) در جامعه

بسیاری از ما محبان و شیعیان خاندان عصمت و طهارت(علیهم السلام) امام سجاد(ع) را به زهد، عبودیت و ارتباط با خدای متعال می شناسیم، ولی با این حال آنچنان که شایسته است در خصوص نحوه فعالیت های اجتماعی ایشان و مسئولیت های اجتماعی که ایفا کرده اند، تحقیق و بررسی نکرده ایم.  در این نوشتار به طور اجمال به برخی از فعالیت های فرهنگی امام سجاد(ع) در عرصه اجتماعی اشاره خواهیم کرد.

1-معلّم نمونه سبک زندگی اسلامی
اگر در ماهیت و محتوای ادعیه و مناجات های امام سجاد(ع) دقّت و تأمل کرده باشیم، نیایش های صحیفه سجادیه تنها به موضوع ارتباط و صحبت با خدای متعال اختصاص نداشته؛ چرا که این مناجات ها در قالب های حیرت آور الگوی نوینی از سبک زندگی اسلامی را در حوزه های مختلف اجتماعی در پیش روی افراد قرار داده است، این مطلب حاکی از این است که بصیرت افزایی و آگاهی بخشی به توده های مردم یکی از مهمترین و با ارزش ترین فعالیت های فکری و فرهنگی امام سجاد(ع) است که زمینه توسعه و پیشرفت دینی و فرهنگی توده های مردم را به دنبال داشته است.

2-مبارزه با فقر و دستگیری از نیازمندان
یکی دیگر از برجسته ترین و با ارزش ترین فعالیت های اجتماعی امام سجاد(ع) در زندگی، تأمین مالی مردم بخصوص خانواده های شهدا و نیازمندان اجتماعی بود، محققان در خصوص این فعالیت امام سجاد(ع) این چنین بیان داشته اند که امام سجاد(ع) رسیدگی به امور نیازمندان را در خفای کامل انجام می داد تا آنجا که در برخی از موارد نزدیک ترین افراد به امام نیز از آن  با خبر نمی شدند،حتی نقل شده که این موضوع برای افرادی که کمک ها را دریافت می کردند مشخص نبود، از محمد بن اسحاق نقل شده است: «گروهی از مردم مدینه در حالی زندگی می کردند که نمی دانستند معیشت آنها از کجا تأمین می شود، زمانی که علی بن الحسین(علیه السلام) به شهادت رسید، این کمک ها قطع شد و آنان آن کمک های شبانه را از دست دادند.»[1] و یا اینکه جناب ابو حمزه ثمالی می‌گوید: «علی بن حسین شبانه مقداری غذا بر دوش خود می‌گذاشت و در تاریکی شب به صورت مخفیانه به فقرا می ‌رساند و می‌فرمود: «صدقه ای که در تاریکی شب داده شود، غضب خداوند را خاموش می‌کند.»[2]

3-مبارزه با افکار انحرافی و دانشمندان وابسته به طاغوت
یکی از کارهای اجتماعی و فرهنگی که امام سجاد(ع) در فعالیت های فرهنگی به دنبال اصلاح آن بود، اصلاح کسانی بود که سابقاً در زمره ی دوستان حضرت و راویان روایات بودند، ولی به خاطر تمایلات مادی و دنیوی به آرمان های دینی خود پشت پا زده و سر به آستان خلفای مروانی نهادند، از جمله ی این افراد محمد بن مسلم بن شهاب زهری بود که منابع روایی نقل کرده اند: امام سجاد(ع) در نامه ای به شدت ایشان را توبیخ می نمایند، در آن روزگار امام سجاد(ع) نامه ای هشدار آمیز به او می نویسد، البته  مخاطب محتوی این نامه نه فقط این شخصیت؛ بلکه همه دانشمندان و فقیهان در طول تاریخ بود تا دانش خویش را قربانی هوس های قدرت طلبان و زورگویان نکنند و با تقرب به دستگاه ظالمان، ظلم ایشان را توجیه ننمایند.[3]

4-مبارزه با جبرگرایی
از جمله جریان های خطرناکی که در زمان حیات امام سجاد(ع) بیم گسترش آن می رفت، جریان جبرگرایی بود. امام سجاد(ع) در زمان حیات خود به شدت و قاطعیت با این عقیده مبارزه کرده، چنان که وقتی عبید الله خطاب به ایشان گفت: «مگر خدا علی بن الحسین(ع) را نکشت؟ حضرت در جواب او فرمود: برادری داشتم به نام علی که مردم او را کشتند.»[4] و همچنین وقتی یزید عامل کشته شدن امام حسین(ع) را مشیت و کار خدا معرفی کرد، حضرت فرمود: «پدرم را مردم کشتند نه خدا.»[5]

5-مبارزه با مشبّهه
یکی دیگر از جریان های انحرافی که در عصر امام سجاد(ع) جامعه اسلامی را تهدید عقیدتی می کرد، مسأله تشبیه گرایی بود، عده ای سعی داشتند توحید خالص را به دست فراموشی بسپارند، وبا بهره گیری از عالمان دین فروش عقیده، تجسم و تشبیه را در بین مردم رواج دهند، امام سجاد(ع) در مقابل این اعتقاد انحرافی با قاطعیت ایستاد، چنان که وقتی شنید که گروهی ذات مقدس حق تعالی را به مخلوقات تشبیه می کنند و قائل به جسمانیت خدای متعال شده‌اند ناراحت شده و نزد قبر رسول خدا رفت و دست به دعا برداشت و در آن بطلان این عقیده را نیز اعلام کرد.[6]

پی نوشت ها:
[1]. ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۹۳.
[2]. همان.
[3]. تحف العقول، ص274.
[4].اللهوف فی قتلی الطفوف، ص94.
[5].  الاحتجاج، ج2، ص 311.
[6]. بحار الأنوار، ج‏3، ص293، «أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ ع كَانَ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ سَمِعَ قَوْماً يُشَبِّهُونَ اللَّهَ بِخَلْقِهِ فَفَزِعَ لِذَلِكَ وَ ارْتَاعَ لَهُ وَ نَهَضَ حَتَّى أَتَى قَبْرَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَوَقَفَ عِنْدَهُ وَ دفع [رَفَعَ‏] صَوْتَهُ يُنَاجِي رَبَّهُ فَقَالَ فِي مُنَاجَاتِهِ لَهُ إِلَهِي بَدَتْ قُدْرَتُكَ وَ لَمْ تَبْدُ هَيْئَتُهُ فَجَهِلُوكَ وَ قَدَّرُوكَ بِالتَّقْدِيرِ عَلَى غَيْرِ مَا بِهِ أَنْتَ شَبَّهُوكَ إِلَى آخِرِ مَا مَرَّ.»

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.