شرایط امر به معروف و نهی از منکر چیست؟

21:04 - 1398/06/17

-شرایط و آداب امر به معروف و نهی از منکر را باید یاد بگیریم.

امر به معروف و نهی از منکر

پرسش:
اکثر اوقات به زمين نگاه مي‌کنم ولي اگه يک لحظه سرم بياد بالا معمولا يک نفر يا يک عده‌اي بد حجابند وظيفه من برای امر به معروف چيست؟
پاسخ:
وجوب امر به معروف و نهي از منکر شرايطي دارد :
1- آمر و ناهي از آن چه مي‌خواهد نهي و يا ارشاد کند، آگاهي داشته باشد.
2- احتمال بدهد كه حرفش اثر دارد.
3- براي خودش و خانواده و بستگانش ضرر جاني و مالي و آبرويي و... نداشته باشد.
اگر مي بينيد امر به معروف و نهي از منکر تأثير ندارد و اگر به اين کار اقدام کنيد، مورد اهانت، فحش و ناسزا قرار مي‌گيريد، تکليفي نداريد. اما اگر احتمال تاثير بدهيد، بايد تذکر دهيد.
البته در نهي از منکر لازم است چند نکته مورد توجه قرار گرفته و مراعات شود تا تذکر موثر واقع شود :
1- حُسن برخورد:
قرآن مجيد خطاب به پيامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) مي‌فرمايد: «اي پيغمبر! به بندگانم بگو که با مردم با نيکوترين وجه صحبت نمايند.» [1]
خداوند از حضرت موسي(علیه السلام) مي‌خواهد با فرعوني که ادعاي ربوبيت دارد، با نرمي و ملاطفت تکلم کند. به او بگويد: آيا ميل داري که پاکيزه شوي؟ آيا مي خواهي تو را به راه خداوند هدايت کنم تا به درگاه او خاشع شوي؟ [2]
روح بسيار آسيب پذير است و در برابر برخورد قهر آميز واکنش نشان مي دهد؛ از اين رو بايد مواظب بود تا لطمه‌اي به شخصيت افراد وارد نشود. استفاده از جملاتي مانند "اين عمل در شأن شما نيست." "شأن شما بالاتر از اين ها است." "سرمايه مملکت هستيد." "جامعه و خانواده به شما اميد دارد" بسيار مؤثر است.
2- جلب اعتماد:
ارشاد و راهنمايي ديگران در صورتي با موفقيت انجام مي گيرد که اعتماد طرف مقابل جلب شود. بدون جلب اعتماد نمي‌توان در شخصي نفوذ کرد. هر کسي بتواند با مردم الفت برقرار کند، مردم به او روي خواهند آورد. براي اين کار بايد به خطاکار شخصيت داد و از به کار بردن الفاظ تحقير آميز خودداري کرد.
3- در نظر گرفتن وضع روحي و رواني:
اصل مهم در هدايت و راهنمايي يا امر به معروف و نهي از منکر «مخاطب‌شناسي» است. هر مبلّغ، مربّي، معلّم و يا فردي که در موقعيت هدايت و تربيت قرار گرفته، لازم است پيش از هر اقدامي «مخاطب» خود را بشناسد، آن‌گاه بر پايه ويژگي‌هاي فکري، روحي و علمي مخاطب با وي سخن بگويد، تا زحمات و حرفا‌هايش هدر نرود.
«مخاطب‌شناسي»، بر پايه «ويژگي‌هاي» مخاطب سخن گفتن است که يکي از خصايص و سنت‌هاي عملکردي همه پيام‌آوران آسماني است. چنان که پيامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) مي‌فرمايد: «نحن معاشر الانبياء نکلّم الناس على قدر عقولهم؛ [3] ما پيامبران با مردم به اندازه عقل شان صحبت مي‌کنيم».
در اجراي صحيح امر به معروف و نهي از منکر بايد شرايط مخاطب را در نظر گرفت. اگر عصباني است، نمي توان نصيحت کرد. امیرالمومنین علی(علیه السلام) مي‌فرمايد:‌ براي دل‌هاي آدميان، علاقه و اقبال و گاهي تنفر و ادبار است. هنگامي که مي‌خواهيد کاري را انجام دهيد، از طريق علاقه ‌اشخاص وارد شويد، زيرا هنگامي که کسي را مجبور بر کاري کنيد، نابينا مي‌شود.[4] يعني خود را به کوري و کري مي‌زند.
4- محترم شمردن عقايد افراد:
‌شخص ممکن است که منکرات يا ترک کارهاي معروف و شايسته را بر اساس يک سري عقايد انجام دهد؛ بنابراين نبايد به طور تند و توهين آميز با عقايد او برخورد نماييد. چنانچه دليلي براي کار نادرست خود ارائه مي‌دهد، آن را بشنويد. سپس با دليل و استدلال سخن او را باطل کنيد ، يا اشکالات آن را بگوييد. گاهي کارهاي خلاف او نه به خاطر عقيده به چيزي داشتن‌، بلکه به خاطر ناهنجارهاي خانوادگي و اجتماعي و... است ؛ بنابراين شخص آگاه بايد ناهنجارها را بشناسد و سعي نمايد تا فرد مورد نظر از آن ها نجات يابد.
پس از اقدامات ارشادي، در صورتي که اثر گذاري نيازمند امر و نهي باشد و شرايط هم فراهم باشد، بايد امر و نهي نمود.
پي‌نوشت‌:
1.اسراء (17) آيه‌53.
2. نازعات (79) آيه 18 و 19.
3. ثقة الاسلام كلينى، كافي، دار الكتب الإسلامية تهران، 1365 ، ج 1، ص 23.
4. نهج البلاغه، انتشارات دار الهجره، قم، قصار 193

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.