ماجرای استفاده از مواد بهداشتی در کربلا

08:21 - 1398/06/18

موضوع استفاده از مواد بهداشتی در روز عاشورا از جهت سندی صحیح نیست.

کربلا

شبهه: اگر حضرت اباعبدالله الحسین(علیه‌السلام) آب نداشته‌اند چطوری روز عاشورا از نوره(مواد بهداشتی) استفاده کرده‌اند.

پاسخ: تشنگی امام حسین(علیه‌السلام) در روز عاشورا موضوع متواتری است به گونه‌ای که هیچ شخصی در آن شک نکرده است، اما در مورد استفاده از مواد بهداشتی، در روز عاشورا باید به این نکته دقت داشت که این موضوع از جهت سندی ضعیف است و از سوی دیگر این امکان وجود دارد که در ضبط تاریخ، تاریخ نویسان دچار اشتباه شده‌اند.

شبهه: برخی ادعا کرده‌اند که تشنگی امام حسین(علیه‌السلام) و یارانشان در روز عاشورا صحت ندارد، زیرا بنا بر نقل طبری: امام حسین(علیه‌السلام) قبل از شروع جنگ نوره(مواد بهداشتی) استفاده کرده است[1] که این نکته حکایت کننده از این واقعیت است که تشنگی و بی‌آب بودن در سپاه وجود نداشته است و الا کدام انسان عاقلی آب را از کودکان خود مضایقه کرده و برای استحمام استفاده می‌کند!؟

پاسخ: قبل از بررسی این ادعا لازم است به این نکته مهم اشاره کنیم که، تنها چیزی که در این زمینه از قطعیات تاریخ است و می‌توان ادعای تواتر نسبت به آن داشت، یکی محاصره کاروان امام (عليه‌السلام) و عدم دست‌رسی آن‌ها به آب  است که در کتاب‌های مختلف تاریخی مانند: اخبار الطوال دینوری[2] و الکامل ابن اثیر[3] و... بیان شده است و دیگری تشنگی امام حسین(عليه‌السلام)  در لحظه‌ شهادت است، که این موضوع نیز در کتاب‌های متعدد تاریخی مانند: الطبقات الکبری [4]، أنساب‏ الأشراف بلاذری[5] و... نقل شده است.

موضوع نوره کشیدن در روز عاشورا تنها در تاریخ طبری[6] و انساب الاشراف بلاذری  نقل شده [7] و بعد از آن در کتاب‌های تاریخی و مقاتل حضرت سید الشهدا(علیهم‌السلام) نقل شده است. طبری این حادثه را از ابو مخنف تاریخ نگار مشهور شیعه (م 157 ق) با لفظ قال نقل می‌کند، این در حالی است که طبری در تاریخ 224 هجری قمری به دنیا آمده است، و به طور طبیعی بین این دو نفر فاصله زیادی وجود دارد که نشان دهنده حدف بخشی از سند این گفته است، از سوی دیگر معمولاً طبری واقع عاشورا را از هشام بن محمد بن سايب كلبى متوفی 204 یا 206 قمری که شاگرد ابومخنف است با الفاظی مانند: «قال هشام بن محمد عن ابی مخنف» یا «قال هشام قال ابومخنف» و یا «حدثت عن هشام، عن ابی مخنف...» نقل می‌کند، ولی در سند این حادثه سخنی از هشام به میان نیامده است که نشان دهنده آن است که طبری این موضوع را از فرد دیگری گرفته است، پس با توجه به این نکات گفته طبری از سند قابل قبولی برخوردار نیست.[8]
اما بلاذری در انساب الاشراف معمولاً سندی برای گفته‌های خویش بیان نمی‌کند به همین خاطر در نقل این حادثه نیز تنها با لفظ «قالوا» از این واقعه خبر می‌دهد، پس بر این اساس برای گفته بلاذری نیز سندی وجود ندارد.[9]

با توجه به آنچه بیان شد این حادثه از سند معتبری برخوردار نیست، اما آنچه این ضعف سندی را بیشتر آشکار می‌کند، عدم نقل این روایت از سوی تاریخ پژوهان قبل از بلاذری است مانند ابن سعد نویسنده کتاب طبقات الکبری است.[10] وی که به صورت مفصل به زندگی امام حسین(علیه‌السلام) و شهادت ایشان می‌پردازد، ولی هیچ سخنی از این حادثه به میان نمی‌آورد. از سوی دیگر تاریخ‌نگاران هم عصر ایشان مانند دینوری ــ این فرد تقریباً هم عصر بلاذری و قبل از طبری زندگی می‌کرده است و حادثه عاشورا را نقل کرده است ــ اصلاً اشاره به این موضوع نمی‌کند.[11]

اما جدا از ضعف سندی این گفته، این امکان وجود دارد که این حادثه اشتباه نقل شده باشد، زیرا کتاب‌های قرون اولیه از نقطه بی‌بهره بوده‌اند و حدود دو قرن از صدر اسلام طول کشیده است تا نقطه گذاری به تکامل خویش دست یابد. و از سوی دیگر کلمه «نوره/مواد نظافت» و «توره/ظرف برنجی» در آن زمان به یک شکل نوشته می‌شده است، به همین خاطر  این احتمال وجود دارد که در نسخه‌هایی که طبری و بلاذری از آن نقل کرده‌اند -چون بدون نقطه بوده است- در نقل این دو دچار اشتباه شده باشد، آنچه این مطلب را تأیید می‌کند؛ نقل‌های دیگری است که از سوی تاریخ‌نگاران در مورد این واقعه نقل شده است، مانند مسکویه که می‌نویسد: «حسين(علیه‌السلام) دستور داد در باديه‌‌ای(ظرفی) بزرگ، مُشْكی حل كردند و آن را بر بدن خود ماليد.»[12]علاوه بر این، خود طبری و بلاذری قبل از ذکر نوره دستور امام برای آماده کردن مُشک را بیان کرده‌اند که این نکته به خوبی می‌توان حکایت کننده از این واقعت باشد که ایشان در ادامه نقل خویش دچار خطا شده‌اند.

با توجه به مطالبی که بیان شد، صحت این موضوع زیر سوال است و نمی‌توان به آن اعتماد کرد، اما با این وجود بر فرض صحت، این کار، رفتار اشتباهی نیست، چون همان‌گونه که نقل شده بارها حضرت عباس(علیه‌السلام) با برخی از یاران برای تهیه آب رفته‌اند و چون این عمل در صبح عاشورا اتفاق افتاده است، این احتمال وجود دارد که دوباره بتوانند مانند دفعات قبل آب برای خیمه‌ها تهیه کنند، به همین خاطر امام حسین(علیه‌السلام) و یاران ایشان در صبح خیلی زود از آب برای استحمام استفاده کرده‌اند.

________________________________
پی‌نوشت
[1]. تاريخ الأمم و الملوك، أبو جعفر محمد بن جرير الطبري (م 310)، تحقيق محمد أبو الفضل ابراهيم ، بيروت، دار التراث ، ط الثانية، 1387/1967.، ج‏5، ص 423.
[2]. الأخبار الطوال، ابو حنيفه احمد بن داود الدينورى (م 282)، تحقيق عبد المنعم عامر مراجعه جمال الدين شيال، قم، منشورات الرضى، 1368ش، ص 255.
[3]. الكامل في التاريخ، عز الدين أبو الحسن على بن ابى الكرم المعروف بابن الأثير (م 630)، بيروت، دار صادر - دار بيروت، 1385/1968، ج‏4، ص 53.
[4]. الطبقات الكبرى، محمد بن سعد بن منيع الهاشمي البصري (م 230)، تحقيق محمد عبد القادر عطا، بيروت، دار الكتب العلمية، ط الأولى، 1410/1990، خامسة1، ص 472.
[5]. كتاب جمل من انساب الأشراف، أحمد بن يحيى بن جابر البلاذرى (م 279)، تحقيق سهيل زكار و رياض زركلى، بيروت، دار الفكر، ط الأولى، 1417/1996، ج‏3، ص 181.
[6]. تاريخ‏ طبری، ج‏5، ص 423.
[7]. أنساب‏ الأشراف، ج‏3، ص 187.
[8]. برای مطالعه به این قسمت مراجعه کنید.
[9]. برای مطالعه به این قمست مراجعه کنید.
[10]. الطبقات، محمد بن سعد كاتب واقدى (م 230)، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، انتشارات فرهنگ و انديشه، 1374ش، ج‏5، ص 52.
[11]. الأخبارالطوال، ص 229.
[12]. تجارب‏ الأمم، ج‏2، ص 76.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.