درک انسان از اوصاف الهی

06:54 - 1398/06/17

باید صفات خداوند متعال را بر اساس براهین که در خداشناسی ارائه شده است، تحلیل کند.

خدا

شبهه: اگر خداوند متعال صفات انسانی ندارد، چگونه صفات انسانی را به او نسبت می‌دهیم!؟

موجوات صفات کمالی دارند که خداوند متعال به آن‌ها داده است، از این‌رو با براهین عقلی متوجه می‌شویم که خداوند متعال باید آن‌ کمالات را به صورت کامل‌تر داشته باشد که محدودیت‌ و نقایص انسانی را نداشته باشد.

شبهه: خداوند چگونه به تمام انسان‌ها علم دارد و رفتار همه آن‌ها را می‌بیند!؟ چون یک انسان نمی‌تواند به چیزهای متعددی هم زمان توجه کند، پس خداوند نیز نمی‌تواند این کار را انجام دهد!؟ اگر خدا مثل انسان نیست، پس چگونه صفاتی مانند مهربانی و غضب و ... را که مربوط به انسان است به وی نسبت می‌دهیم، این نکته شاهد مهمی است که نشان می‌دهد خدا ساخته ذهن بشر است.

پاسخ: طرح این ادعا که خداوند متعال ساخته ذهن بشر است، مطلبی است که هیچ دلیل و برهان عقلی برای آن وجود ندارد، بلکه با نگاه دقیق به براهین که برای اثبات خدا بیان شده است، به این نتیجه می‌رسیم که عقل انسان با آثاری که از خداوند متعال می‌بیند به وجود آن پی‌ می‌برد.
در این براهین ــ که در جای خودش اثبات شده است[1] ــ به این نتیجه می‌رسیم که خداوند متعال علت تمام موجودات است، از سوی دیگر علت باید تمام کمالات معلول را به بهترین نحو و کامل‌ترین وجه داشته باشد چون فاقد شئ نمی‌تواند معطی شئ باشد، به عبارتی دیگر اگر شئ کمالی را نداشته باشد، نمی‌تواند آن را به موجودی دیگر بدهد، به همین خاطر هر کمالاتی را که در هستی می‌بینیم باید در خداوند متعال به صورت کامل و اعلی وجود داشته باشد.

از آنجا که خداوند کمال مطلق است پس همۀ صفات کمال را دارد و از طرفی ما با عقل و براهین آن، به طور بدیهی می‌دانیم که اگر صفات خداوند مانند مخلوقین باشد، مستلزم نقص در خداوندی خواهد بود، در نهایت صفات را با تجرید و تنزیه از جهات نقص بر خداوند حمل می‌کنیم و مثلاً می‌گوییم: او می‌بیند اما دیدن او مانند ما نیست، چون اگر با چشم ببیند، مستلزم جسمیّت و نقص است، پس دیدن او باید به گونه‌ای باشد که از جهات نقص آفریدگان مبرّا باشد. بر این اساس هر صفت کمالی را که در انسان می‌بینیم، نقائص آن را از خداوند متعال برطرف می‌کنیم و آن را به خداوند نسبت می‌دهیم.
از سوی دیگر چون ما محدود هستیم و خداوند متعال به عنوان خالق هستی نامحدود است و صفات خداوند متعال نیز عین ذات اوست، هرگز به کنه صفات الهی نیز پی‌ نخواهیم برد، به همین خاطر زمانی که به خداوند متعال می‌گویم مهربان است، به این معنا نیست که دچار رقت قلب شده و مثل انسان‌ها دچار احساسات باشد، چون این گونه رفتار از ویژگی‌های جسم است و خداوند متعال به خاطر کامل بودن خویش جسم ندارد، به همین خاطر زمانی که خبر می‌دهیم که  خدا مهربان است، مقصود آثاری است که از یک شخص مهربان سر می‌زند مانند: رساندن خیر و نیکی به نیازمندان و فرودستان، یا مقصود از غضب و خشم الهی به این معنا نیست که خدا دچار انفعال شده و متاثر شده باشد، آنچنان که در مورد انسان‌ها رخ می‌دهد، بلکه مقصود عقاب و عذاب الهی است. در نوشتاری دیگر چگونگی علم خداوند به تمام موجودات را مورد تبیین قرار دادیم[2]، از این‌رو به آن نمی‌پردازیم.

پس با توجه به نکاتی که بیان شد به این نتیجه می‌رسیم که شبهه‌ای که مطرح شده برخواسته از عدم آشنایی با براهین خداشناسی است، و گرنه اگر تبیین کاملی از این براهین وجود داشت، هیچگاه این شبهه مطرح نمی‌شد، ریشه این شبهه برخواسته از جسم دانستن خداوند متعال است که نگاهی کاملاً غلط و اشتباه است.

___________________________________
پی‌نوشت
[1]. برای مطالعه بیشتر به این قسمت مراجعه کنید.
[2]. برای مطالعه بیشتر به این قسمت مراجعه کنید.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.