نقش آفرینی زنان در جریان غدیر

11:23 - 1398/05/20

- حدیث غدیر از متواترترین احادیث اسلامی است و در میان احادیث اسلامی، کمتر حدیثی از نظر سند و اعتبار به پایه آن می‌رسد. اما آنچه جالب توجه است حضور برخی از زنان در جمع راویان حدیث غدیر است. 

امام علی

حدیث غدیر از متواترترین احادیث اسلامی است و در میان احادیث اسلامی، کمتر حدیثی از نظر سند و اعتبار به پایه آن می‌رسد. اما آن‌چه جالب توجه است حضور برخی از زنان در جمع راویان حدیث غدیر است. گروهی از بانوانی که حديث غدير را نقل کرده‌‏اند نام و روايت‌شان چنين‏ است:

1. حضرت زهراء(عليهاالسلام)
حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) يگانه يادگار رسول اکرم(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) است، که هم‌چون ديگر اهل بيت(عليهم‌السلام) بارها به يادآوری واقعه غدير پرداخت. نگاهی به سخنان آن بزرگوار جايگاه وی در عرصه اخبار غدير را آشکار می‌‏سازد:گروهی از انصار، برای توجيه خطای خويش، به ايشان گفتند: اگر مطالب شما را قبل از بيعت ‏با ديگران می‌شنيديم با غير علی(علیه‌السلام) بيعت نمی‌کرديم. ایشان فرمود: «آيا پدرم در روز غدير برای کسی جای عذر باقی گذاشت؟».[1]و نيز در جواب «محمود بن‏‌ لبيد» که پرسيده بود: آيا از سخنان پيامبر(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) دليلی بر امامت علی(علیه‌السلام) داريد؟ فرمود: «شگفتا! آيا روز غدير را فراموش کرديد؟». محمود بن‏‌لبيد گفت: آن روز چنان بود، ولی از آن‌چه به شخص شما اشاره شده، بگوييد. حضرت فرمود: خدا را شاهد می‌گيرم، شنيدم [پيامبر] فرمود: علی بهترين کسی است که در ميان شما جانشين خود قرار می‌‏دهم. علی(عليه‌السلام) امام و جانشين بعد از من است و دو فرزندم حسن و حسين و نه تن از فرزندان حسين(علیهم‌السلام) امامان نيک‏‌اند. اگر از آنان اطاعت کنيد، شما را هدايت‏ خواهند کرد و اگر با آنان مخالفت ورزيد، تا قيامت اختلاف در ميان شما حاکم خواهد بود.[2] دختر بزرگوار پيامبر گرامی اسلام(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) حديث غدير را چنين بيان فرمود: «قال رسول الله(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله): «من کنت وليه فعلی وليه و من کنت امامه فعلی امامه: هر که من سرپرست اويم، علی سرپرست اوست و هر که من امام او هستم علی امام اوست».[3]

2. ام‌‏سلمه
ام‏‌سلمه يکی از دو همسر پیامبر(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) است که حديث غدير را روايت کرده است. او ماجرای غدير را چنين بازگو می‌کند: «اخذ رسول الله(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) بيد علی بغدير خم فرفعها حتی راينا بياض ابطيه فقال: «من کنت مولاه فعلی مولاه‏» ثم قال «ايها الناس انی مخلف فيکم الثقلين کتاب الله و عترتی و لن يفترقا حتی يردا علیّ الحوض‏: در غدير خم رسول خدا(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) دست علی(عليه‌السلام) را بالا برد، تا آن‌جا که سفيدی زير بغلش را ديديم، آن‌گاه فرمود: هر که من مولای او هستم پس علی مولای اوست. بعد فرمود: ای مردم، من دو چيز گران‌بها در ميان شما می‌گذارم کتاب خدا و عترتم. اين دو هرگز از هم جدا نخواهند شد تا وقتی در حوض به من برگردند».[4]ام ‏سلمه از معدود کسانی است که بعد از وفات نبی اکرم(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) در خط ولايت اميرمؤمنان(علیه‌السلام) باقی ماند. او به فرزنش چنين وصيت کرد. «پسرکم، همراهش [علی] باش. به خدا قسم، بعد از پيامبرت امامی غير او نديدم».[5]

3. اسماء بنت عميس
او به دليل تقرب به اهل بيت(علیهم‌السلام) روايات فراوانی از آنان نقل کرده است؛ تنها حدود شصت روايت از پيامبر اکرم(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) دارد که بسياری از آن‌ها در منزلت اميرمؤمنان(علیه‌السلام) است.[6] اسماء از سابقين در اسلام است و از جمله افرادی است که قبل از آن‌که مردم در خانه ارقم ايمان بياورند به همراه همسرش جعفر به خدمت پيامبر(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) آمد و اسلام اختيار نمود و به همراه جعفر به حبشه مهاجرت کرد. بعد از شهادت جعفر طيار با خلیفه اول ازدواج کرد و از وی صاحب «محمد» شد. در آن زمان که همسر خليفه دوم بود، توطئه قتل وصی پيامبر(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) را با هوشياری و ايثار تمام خنثی نمود.[7] وی همواره از محبان و ملازمان فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) بود او بعد از شهادت حضرت فاطمه(علیهاالسلام) از جمله زنان علی(عليه‌السلام) شد. فرزندش محمد را چنان تربيت کرد که از مريدان و مخلصان اميرمؤمنان(علیه‌السلام) شد. زمانی که در حجة‏الوداع شرکت داشت همسر خلیفه اول بود. و محمد بن‏ ابی‏‌بکر نيز در مسير حجة‏الوداع متولد شد. ابن‏ عقده در کتاب ولايت ‏حديث غدير را از او روايت کرده است.[8]

4. ام‌‏هانی بنت ابی‌طالب
او «فاخته» نام دارد[9] و خواهر اميرمؤمنان(عليه‌السلام) است. پيامبر ضمن حديثی او را «يکی از بهترين مردم‏» خواند.[10] اين بانوی گران‌قدر احاديثی چون ثقلين[11] و غدير را از پيامبر اکرم(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) روايت کرده است. او درباره واقعه غدير می‌گويد: «رسول خدا(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) از حج‏ بازگشت، تا در غدير خم فرود آمد، سپس برخاست و در گرمای سوزان چنين فرمود: ای مردم! هر که من مولای او هستم، پس علی مولای اوست. خدايا، هر که او را دوست دارد، دوست‏ بدار و هر که با او دشمنی کند، دشمن بدار; هر که او را زبون سازد، زبون گردان و هر که او را ياری کند، ياری کن».[12]

5. عايشه دختر ابی‌‏بکر
او در شمار زنان پيامبر اکرم(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) و حاضران در حجة‏الوداع جای دارد. در کتب مختلف اهل سنت روايت غدير از وی نقل شده است. ابن‏ عقده در «حديث ولايت‏» روايت او را نيز ذکر می‌‏کند.[13]

6. فاطمه دختر حمزة بن‏ عبدالمطلب
ابن ‏عقده و منصور رازی حديث غدير را از وی نقل کرده‌‏اند.[14]

7. همسر زيد بن‏ ارقم
از جمله کسانی که حديث غدير را روايت کرده‏‌اند «زيد بن ‏ارقم» و نيز همسر وی است؛ علامه طباطبايی ضمن نام بردن از گروه کثيری که روايت «من کنت مولاه فعلی مولاه» را نقل کرده‏‌اند به ايشان نيز اشاره می‌کند.[15]

پی‌نوشت
[1] خصال صدوق، ج 1، ص‏173;/ و عوالم، ج 11، ص‏467. «هل ترک ابی يوم غدير خم لاخذ عذرا» تاکيد مورخان بر اين که اهل بيت پيامبر(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) از جمله حاضرين در غدير بودند مبين اين مطلب است که حضرت فاطمه زهراء(عليهاالسلام) نيز در بين آنان حضور داشته است زيرا مورخان حضور زنان پيامبر(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) را به طور مستقل بيان کرده و گفته‏اند که امهات مؤمنين همراه حضرت بودند بنابراين از طرفی فاطمه زهراء(عليهاالسلام) دارای چنان شخصيت‏ برتری است که در صورت عدم حضور وی در غدير بايد بتوان رواياتی دال بر آن يافت که ظاهرا وجود ندارد از اين روی می‌توان گفت که ايشان نيز در بين جمع حاجيان در حجة‏الوداع حضور داشته است.
[2] بحارالانوار، ج‏36، ص‏353 و 354;/ و اسمی المناقب، ص 32;/ و نهج‏‌الحياة، ص 38.
[3] احقاق الحق، ج 2، ص 460. در فيض الغدير، ص 391 به نقل از ينابيع الموده حديث را چنين نقل کرده است «قالت: قال رسول الله(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) من کنت وليه فعلی وليه و امامه‏».
[4] الغدير، ، ج 1، ص‏17 و 18;/ و ملحقات احقاق الحق، ص‏53;/ و معجم رجال الحديث، ج‏23، ص‏177.
[5] اعلام النساء، ص 651;/ و بصائر الدرجات، ص‏183، ح 4.
[6] اعيان الشيعه، ج‏3، ص 408;/ و جامع الرواة، ج 2، ص 455; خلاف طوسی، ج 1، ص 5.
[7]. تفسير القمی، ج2، صص 158و 159./ و تفسير نور الثقلين، ج4، ص188؛/ و الاحتجاج، طبرسی، ج1، صص118 و126
[8] الغدير، ج 1، ص‏17.
[9] اعيان الشيعه، ج‏3، ص 488.
[10] تنقيح المقال، ج‏3، ص‏73;/ و معجم رجال الحديث، ج‏23، ص 881.
[11] اعلام النساء، ص 488;/ و ارجح المطالب، ص‏337.
[12] «رجع رسول الله(صلی‌الله‌عليه‌و‌آله) من حجة حتی نزل بغدير خم ثم قام خطيبا بالهاجرة فقال: ايها الناس [من کنت مولاه فعلي مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و اخذل من خذله و انصر من نصره]. ينابيع المودة، ص40;/ و اعلام النساء، ص‏489./ و روايت غديری فاخته را در الغدير، ج 1، ص 18 و احقاق الحق، ج 2، ص‏463 ببينيد.
[13] الغدير، ج 1، ص 48;/ و احقاق الحق، ج 2، ص 460.
[14] الغدير، ج 1، ص 58. منصور بن‏‌حسين آبی معروف به ابوسعد صاحب کتاب نثرالدرر متوفی قرن پنجم کتابی به نام حديث‏‌الغدير نوشته و بنا به گفته مناقب ابن شهرآشوب اين کتاب راويان حديث غدير را بر حسب حروف الفبا برشمرده است. «غدير در آينه کتاب، ص‏79».
[15] الميزان فی تفسير القرآن، ص‏59.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.