بررسی ازدواج حضرت خدیجه قبل از پیامبر اکرم(ص)

10:39 - 1398/02/25

در مورد ازدواج حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) قبل از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) دو دیدگاه وجود دارد.

خدیجه

در زمینه ازدواج حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) قبل از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) دو نظریه وجود دارد:

1. نظر مشهور:
بر اساس این دیدگاه حضرت خدیجه، نخست با «عتیق بن عایذ بن عبداللّه بن عمر بن مخزوم» ازدواج کرد که از او صاحب یک دختر شد، پس از مرگ عتیق به همسری «ابوهاله نباش بن زُرارة از بنی عمرو بن تمیم» که از هم پیمانان بنو عبدالدار بود، درآمد[1] خدیجه از ابوهاله، صاحب پسرانی به نام‌های حارث، هند،[2] طاهر و هاله[3] و دختری به نام زینب[4]شد. برای این نظریه دو شاهد عمده وجود دارد: یکی: ثروتی که برای آن حضرت بوده است و ظاهراً ثروت اولیه آن حاصل این ازدواج‌‌ها بوده است، ثانیاً: قابل تصور نیست که در آن زمانی دختری با این سن و سال مجرد باقی بماند.

2. نظریه غیر مشهور:
در مقابل دیدگاه مشهور، گروهی از علمای  شیعه[5] و اهل سنت[6] با این نظر به مخالفت برخواسته‌اند و مدعی شده‌اند که حضرت در زمان ازدواج با رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) باکره بوده‌ است و ازدواج نکرده است. این افراد برای ادعای خویش شواهدی بیان کرده‌اند که عبارتند از:
1. نقل‌های تاریخی در مورد همسران حضرت خدیجه اختلاف زیادی دارند، به عنوان مثال آیا نام شوهر حضرت خدیجه، «ابوهاله نماش بن زراره» است یا «نبّاش بن زراره بن وقدان» یا «زراره بن نبّاش» یا «مالک بن نباش تمیمی» و یا هند؟ چون در تاریخ اختلاف زیادی در اسم او وجود دارد؛ آیا ابتدا با ابوهاله ازدواج کرد یا با عتیق؟! چون هر دو را گفته‌اند، آیا از صحابه بود یا نه؟[7]
2. در تاریخ نقل شده است که قبل از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) تمام اشراف و روسای قبائل از حضرت خدیجه خواستگاری کرده‌اند و ایشان به همه آنان جواب رد داده است، از همین رو بعد از آنکه به پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) جواب مثبت داد، مورد سرزنش زنان قریش قرار گرفت که چگونه حاضر شده با مردی فقیر ازدواج کنند، حال این سوال مطرح است که چگونه حضرت خدیجه تمام اشراف قریش را رد کرده است ولی حاضر می‌شود با مردانی از قبیله دیگر ازواج کند، مخصوصاً با وجود تعصباتی که در عرب آن زمان نسبت به اصل و نسب و عشیره بوده است؟[8]
3. علاوه بر آن ازدواج بانویی بیوه با مردی جوان چندان اهمیت ندارد که از سوی زنان قریش مورد ملامت و سرزنش قرار گیرد، آن هم این‌گونه که این زن ابتدا همسر افرادی از غیر قبیله خویش شود و سپس تصمیم بگیرد با مردی از قبیله خویش ازدواج کند؟!

اکنون فقط دو سوال باقی می‌ماند که پاسخ، به آن سبب قوت این دیدگاه می‌گردد
سوال اول: این‌که فرزندانی که به ایشان نسبت می‌دهند، چه ارتباطی با حضرت خدیجه دارند؟
دانشمندان و علما در مورد فرزندانی که به ایشان نسبت داده‌اند، این‌گونه می‌گویند که این فرزندان مربوط به "هاله " خواهر حضرت خدیجه بوده است که به علت فوت همسرش و عدم توانای مالی مورد حمایت حضرت خدیجه قرار گرفتند و در خانه ایشان بزرگ شدند از این رو بعد از مدتی به وی نسبت داده شدند.[9]

سوال دوم: چگونه می‌توان باور کرد که بانویی با آن مقام و شرافت تا سن چهل سالگی ازدواج نکرده باشد؟
برای پاسخ به این سوال باید به این نکته توجه کرد که در مورد سن حضرت خدیجه (سلام‌الله‌علیها) در زمان ازدواج با رسول گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) اقوال متعددی وجود دارد؛ به عنوان نمونه گروهی از مورخان سن بیست و پنج سال[10] و برخی دیگر، بیست و هشت[11]  و گروهی نیز 30 سال[12]  را ذکر کرده‌اند.

از دیدگاه برخی محققین قول به بیست و پنج سال صحیح‌تر به نظر می‌رسد، بیهقی را می‌توان از این گروه نام برد و برخی نیز مانند ابن‌عماد حنبلی[13]، قول به بیست و هشت سال را به عنوان دیدگاه معرفی می‌کنند که بسیاری از مورخان به آن قائل هستند[14]  و از میان این دیدگاه‌ها ــ برخلاف آنچه که مشهور شده است ــ سن چهل سالگی مورد انکار محققین قرار گرفته است.[15]

در پایان قضاوت در مورد هر کدام از دو نظریه را به مخاطب می‌سپاریم و تنها به این نکته اشاره می‌کنیم که قبول یا رد هر کدام از این دیدگاه‌ها در شأن و مقام حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) خللی وارد نمی‌کند و ایشان در پیشگاه خداوند متعال و پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) از مقامی بلند برخوردار هستند.[16]

_______________________________________________________________
پی‌نوشت
[1]. تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر، علی بن حسن، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۱۹۰.   
[2] و [3]. الروض الانف فی شرح السیرة النبویة لابن هشام، سهیلی، عبدالرحمان بن عبداللّه، چاپ عبدالرحمان وکیل، قاهره، ۱۳۸۷، ج۲، ص۲۴۶.   
[4]. نویری، احمد بن عبدالوهاب، نهایة الارب فی فنون الارب، قاهره (۱۹۲۳)، ج۱۸، ص۱۷۱.
[5]. المناقب آل ابی طالب، ابن شهر آشوب، مؤسسة انتشارات علامه، ج۱، ص۱۵۹.
[6]. الأصبهاني، أبو القاسم اسماعيل بن محمد بن الفضل التيمي، دلائل النبوة، ج 1، ص 178، تحقيق: محمد محمد الحداد، دار طيبة - الرياض، الطبعة الأولى، 1409هـ.
[7]. نساء رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌وسلّم و اولاده و من سالفه من قریش حلفائهم و غیرهم، دمیاطی، عبدالمؤمن بن خلف، چاپ فهمی سعد، بیروت، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۱.
[8]. الإستغاثة في بدع الثلاثة، الكوفي، أبو القاسم علي بن أحمد، بی‌تا، بی‌جا، ج1، ص70.
[9]. المناقب آل ابی طالب، همان.
[10]. دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشريعة، ابو بكر احمد بن الحسين البيهقى، بيروت، دار الكتب العلمية، ط الأولى، 1405/1985، ج ۲، ص ۷۱.
[11]. انساب الأشراف، البلاذرى، مصر، دار المعارف، 1959، ج ۱، ص ۹۸.
[12]. الصحیح من سیرة النبی الاعظم (ص)، جعفر مرتضی عاملی، موسسه علمی فرهنگی دار الحديث، سازمان چاپ و نشر، ج ۲ ص 200، به نقل از السیرة الحلبیه، ج ۱، ص ۱۴۰؛ تهذیب تاریخ دمشق، ج ۱، ص ۳۰۳؛ تاریخ الخمیس، ج ۱، ص ۲۶۴.
[13]. شذرات الذهب فی أخبار من ذهب، عبدالحی عکری حنبلی، بیروت، دارإحیاء التراث العربی، ج 1، ص 14.
[14]. در این زمینه می‌توان افرادی دیگر را نام برد مانند بلاذری، انساب الاشراف، مصر، دارالمعارف، ج 1، ص 98؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دارصادر، ج 8، ص 16؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، بیروت، مؤسسه الرسالة، 1413 ق، ج 2، ص 111؛ إربلی، کشف الغمة، بیروت، دارالأضواء، ج 2، ص 135، باب فصل فی مناقب خدیجه، ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1415 ق، ج 3، ص 193؛ ابن‌منظور، مختصر تاریخ دمشق، ج 1، ص 245؛ إربلی، کشف الغمة، بیروت، دارالأضواء، ج 2، ص 133، باب فصل فی مناقب خدیجة.
[15]. المستدرک، حاکم نیشابوری، دار الكتب العلمية – بيروت، الطبعة: الأولى، 1411 – 1990، ج 3، ص 201.
[16]. در این زمینه مراجعه کنید به این قسمت.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.