حکومت دینی مردم پسند آری یا خیر!؟

19:25 - 1397/11/27

در حکومت دینی ملاک همراهی اکثریت مردم برای اجراء احکام اسلامی است، و الا اصل حکومت بر اساس رضایت الهی شکل می‌گیرد.

دین

جدایی دین از سیاست، از مفاهیم است که معمولاً توسط افرادی که با کارکرد دین آشنایی ندارند بیان شده است، این افراد بهانه‌های مختلفی برای این امر گفته‌اند که در ادامه به نمونه‌ای از آنها اشاره کرده و آن را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

برخی افراد مدعی هستند که: «دیانت جنبه مدیریتی مردم پسندی ندارد؛ هر وقت هر کسی حتی امام معصوم(علیه‌السلام) هم کارهای اجرایی رو به عهده گرفت مردم از اون و دین متنفر شدند و مثال میزنند به امام علی(علیه‌السلام) که چهارسال خلافت کرد و کشته شد و کلی لعنش می‌کردند در صورتی که بیست و خورده ای سال راحت داشت زندگیش رو می‌کرد و می‌تونست کار فرهنگی بکنه و ....»

در نقد این سخن باید به چند نکته توجه داشت:

الف: در این سخن مغالطه‌ای مهمی وجود دارد که اگر مورد قبول قرار گیرد، باید دین را نه تنها از حوزه مدیریت حذف کرد بلکه باید آن را برای همیشه از جامعه انسانی کنار گذاشت.

آن مغالطه مردم پسند بودن دین در حوزه مدیریت است، به این معنا که چون مردم نپسندیده‌اند باید دین از سیاست کنار گذاشته شود، بر اساس این استدلال اگر دین به حوزه فردی نیز ورد پیدا کند، و مورد پسند مردم قرار نگیرد باید کنار گذاشته شود، در حالی که هیچ انسان اندیشمندی به چنین سخنی، قائل نیست.

در حقیقت در این عبارت به جای اینکه رضایت الهی مد نظر قرار بگیرد، میل و خواست مردم ملاک قرار گرفته است، در حالی که امام علی(علیه‌السلام) حکومت را به خاطر وظیفه‌ای که خداوند برگردن وی نهاده بود قبول کرد، آنچنان که خود ایشان در این زمینه می‌فرمایند: «سوگند به آن کس که دانه را در زمین شکافت، و آفریدگان را پدید آورد اگر ازدحام فراوان مردم نبود و خواست مردم براى من ایجاد مسئولیتى براى یارى آنها نمى‌کرد و اگر نه این بود که خداى از مردمان آگاه مى خواست که بر سیرى ستمگر و گرسنگى ستمدیده شکیبایى نورزند زمام مرکب خلافت را بر دوشش مى افکندم و رهایش مى‌کردم.»[1]

ب: نکته دیگر اینکه، بر فرض میل و سلیقه مردم را ملاک قرار دهیم، باز نیز افرادی ناراضی در جامعه وجود خواهند داشت، زیرا برخی افراد در جامعه به دیگران ظلم می‌کنند و وظیفه حاکم اسلامی است که در مقابل ایشان به ایستد، و این جلوگیری از ظلم سبب نارضایتی ایشان می‌شود.

مدیریت چه دینی یا غیر دینی جاذبه‌ها و دافعه‌هایی به همراه خویش دارد، و تنها تفاوتی بین آن دو در این است که در مدیریت دینی دوستی و دشمنی‌ها بر اساس عدالت و دستور خداوند متعال شکل می‌گیرد، ولی در مدیریت غیر دینی این گونه نیست.

از این‌رو نه تنها دین، بلکه هیچ حکومتی وجهه مردم پسند ــ به معنای مورد رقبت تمام مردم جامعه باشد ــ ندارد.

با توجه به این نکته زمانی که به حکومت امام علی(علیه‌السلام) نظر می‌افکنیم، می‌بنیم ناراضی‌های حکومت ایشان افرادی هستند که به دنبال زیاده خواهی بوده‌اند و تلاش داشته‌اند که حقوق مسلمانان را پایمال کنند، و اگر لعنی در تاریخ نسبت به آن حضرت بیان شده است، از سوی این افراد بوده‌ است نه افراد مستضعفی که دنبال حقوق خویش بوده‌اند.

ج: آن چه در مدیریت یک جامعه لازم است، همراهی حداکثر مردم آن جامعه با رهبر خویش است، نه همراهی صد در صد مردم، زیرا این امر هیچگاه در طول تاریخ تحقق پیدا نکرده است و نخواهد کرد. و این امر نیز در بیعت مردم با مولای متقیان امام علی(علیه‌السلام) اتفاق افتاد، آنچنان که ایشان در توصیف روز بیعت این گونه فرمودند: « شما دست مرا [براى بيعت] گشوديد و من آن را بستم، شما بوديد كه دست مرا به سوى خود مى‌كشيديد و من آن را جمع مى‌كردم، آنگاه همچون شتران تشنه كه در روز وعده آب با شتاب به آبشخور هجوم مى‌آورند و به يكديگر پهلو مى‌زنند به سوى من آمديد، آن گونه كه بند كفشم پاره شد و عبا از دوشم افتاد، و ضعيفان [در اين ميان] پايمال گشتند.»[ 2] اما در مورد دیگر ائمه(علیهم‌السلام) چون این همراهی وجود نداشت، آنان نیز رهبری جامعه را به عهده نگرفتند.

در پایان لازم است به این نکته اشاره کنیم، که اگر انسان منصفی به دستورات اسلام نظری کند، به این موضوع پی‌خواهد برد که بخش عمده‌ای از دستورات اسلام مربوط به حوزه اجتماع است، و از سوی دیگر اجراء صحیح این دستورات نیازمند حضور یک اسلام شناس ــ با قدرت اجرائی ــ در صدر مدیریت جامعه است، تا قوانین اسلام را به خوبی در جامعه پیدا کند، پس بر این اساس معنا ندارد که شخصی گمان کند که دین حق ورود به سیاست را ندارد، آن هم تنها به این بهانه که وجه مردم پسندی ندارد، زیرا ملاک خواست خداوند متعال است که در ذیل دستوراتش به آن امر کرده است.

ــــــــــــــــــــــــــــ

پی‌نوشت

[1].نهج البلاغة، سیدرضی، هجرت‏، 1414 ق‏، ص: 50، خطبه 3.
[2]. همان،ص350، خطبه229.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.