عوامل بازدارنده فسادمالی بعد از انقلاب

07:56 - 1397/10/29

- با وجود فسادهای مالی سیستماتیک و درونی در زمان قاجار و پهلوی‌ها بعد از انقلاب با وجود شاخص‌هایی مانند قوه‌ی قضائیه‌ی مستقل و همچنین وجود احزاب و مطبوعات و همچنین فضای مجازی این فسادها کمتر شده و تقلیل یافته است.

فساد مالی

آنچه در عصر قاجار از فساد مالی بیشتر خودنمایی می‌کند کشور فروشی و قراردادهای ننگین مانند ترکمانچای، گلستان، تالبوت، دارسی و تشکیلات فراماسونری، کاپیتولاسیون و انقلاب سفید، همه به نوعی باج دادن به بیگانگان و سوءاستفاده‌های مالی توسط ایادی داخلی و خارجی بوده است که گوشه‌هایی از فساد مالی را نشان می‌دهد.
سلاطین قاجار جملگی مرتکب اعمال فاسدآلودی بودند که هر یک به نوعی پرده از چهره فاسد آنان بر می‌داشت:
الف: آغامحمدخان قاجار برای به دست آوردن جواهرات نادری دست به جنایت‌های بسیاری در خراسان زد؛ از جمله این که حاکم خراسان را در فجیع ترین شکل به قتل رساند. [1]
ب: حاکمان قاجار برای پرشدن خزانه دولت، هر ساله حکام ایالات را تغییر می‌دادند و از این انتصابات رشوه‌های فراوانی می‌گرفتند. حاکمان محلی نیز کارهای اداری را به اشخاص متمول می‌فروختند و از این راه بر اموال عمومی قیمومیت داشته و چپاول‌های بسیار می‌کردند. [2]
ج: بنا به قولی روزی که ناصرالدین شاه کشته شد، هشتاد و پنج زن داشت که زن‌های درجه اول ماهی 750 تومان، درجه دوم بین 200 تا 500 تومان و درجه سوم بین 100 تا 150 تومان از خزانه دولت پول می‌گرفتند؛ حقوق دخترهای بزرگ شاه نیز تا 400 تومان بود و کسی هم حق اعتراض نداشت. [3]
فساد در زمان رضاخان نه تنها کم نشد، بلکه بیشتر از قبل نیز صورت گرفت و حتی با استبداد و اختناق بیشتری هم شایع گردید. درخصوص شخصیت رضاخان در تاریخ ایران آمده است:
«وقتی او در سوم اسفند 1299 کودتا کرد و در سال 1304 به سلطنت رسید، نه ملکی داشت، نه کارخانه و نه دارایی قابل ذکری، و در سال 1320 املاک سلطنتی او حدود دو هزار ملک شش دانگ برآورد شد که از راه‌های مفسده آمیزی چون غصب، خرید به اجبار و چپاول به دست آمده بود.» [4]
چون قصد اجمال گویی داریم لذا به خلاصه‌ی فسادهای مالی در طول چند دهه‌ی گذشته اشاره می‌شود.
در زمان محمدرضا شاه فساد مالی در درون دولت و دربار سیستماتیک شده و خود درباریان و حتی شاه و اطرافیان و نزدیکانش در این فسادها دخالت مستقیم داشتند.
الف: محمدرضا شاه برای مسکوت ماندن قضیه روابط نامشروع خود، رشوه‌های کلانی به زنان بسیاری می‌پرداخت؛ بیشتر این رشوه‌ها جواهرات قیمتی بودند که تنها با یک اشاره از خزانه پرداخته می‌شدند. [5]
فردوست در کتاب ظهور و سقوط سلطنت پهلوی به تفصیل در این باره سخن گفته است؛ از جمله در این کتاب آمده که ممکن بود برای یک معشوقه یک میلیون تومان هم بدهد و اگر زیبا و باارزش بود، در ماه 10 میلیون در قالب جواهرات قیمتی به او رشوه می‌داد.
ب: شرکت‌های اسلحه سازی آمریکا برای جلب توجه شاه به منظور خرید از آنها، رشوه‌های کلانی می‌پرداختند: «خود شاه تنها در یک معامله با شرکت‌های اسلحه سازی امریکایی حدود 5/3 میلیارد دلار رشوه گرفته بود.» [6]
ج: در چند سال آخر حکومت رژیم پهلوی، مبالغ هنگفتی بالغ بر 2 میلیارد دلار از درآمدهای نفتی به طور مستقیم به حساب بانکی متعلق به اعضای خانواده سلطنتی در خارج از کشور واریز می‌شد که این انتقالات هرگز در خزانه کشور ثبت نگردید. [7]

اینها گوشه‌ای از فساد در سه دوره‌ی قاجار و پهلوی اول و دوم بوده است که بطور خلاصه بدان اشاره شده است اما یکی از عواملی که می‌توان به عنوان مقدمه ایجاد انقلاب اسلامی از آن نام برد همین فسادها و فساد سیستمی میان شاه و درباریان آنها بوده است.
اما در بعد از انقلاب آنچه مهم به نظر می‌رسد و مورد تاکید واقع شده است اینکه تمام ارگان‌ها و مجموعه‌ها از رهبری گرفته تا پایین‌ترین فرد باید پاسخگوی مالی و مالیاتی خود باشند البته این نکته را باید اشاره و اعتراف داشت که هیچ وقت فسادهای مالی و اختلاس‌های موجود در کشور را نمی‌توان انکار کرد ولی آنچه که جای تاکید دارد اینکه اینگونه فسادها در بعد از انقلاب سیستماتیک و درون دولت و دولتیان نمی‌باشد و از جمله علل بازدارندگی فساد می‌توان به این عوامل اشاره داشت:
1ـ قوه قضاییه در ایران اسلامی مستقل و آزادانه عمل می‌کند و به شدت علیه مصادیق فساد مالی مبارزه می‌کند.
2ـ مطبوعات آزاد، جنبش‌های دانشجویی و نیز تعدد احزاب و در یک کلام جامعه مدنی موجود، مجال جولان به فاسدان نمی‌دهد.
3ـ تحول در اطلاع رسانی وبالاخص افزایش چشمگیر در مورد فضای مجازی که با افشای یک سند مالی فساد خود فرد در هر رتبه و مقامی باشد مورد موج و هجمه‌های مردمی واقع می‌شود.

 

پی‌نوشت:
1). سیدجلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، تابستان 1375، جلد اول، ص 23.
2). مرتضی راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1359، جلد چهارم، صص 130 و 849. جلد دوم، صص 497 498 514.
3). سیدجلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، تابستان 1375، جلد اول، صص 54 59.
4). ژولیان باری یر، اقتصاد ایران (1349 1279)، ترجمه مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی، انتشارات سازمان صنایع ملی و سازمان برنامه، تهران، 1363، ص 197.
5).ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، جلد اول، صص 48، 50، 216، 226، 262، 265.
6). واحد مطالعات و تحقیقات اسلامی سازمان اوقاف و امور خیریه، رشوه: پدیده شوم اجتماعی، انتشارات اسوه، تهران، 1375، ص 190.
7). یراوند آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب، ترجمه کاظم فیروزمندی و دیگران، چاپ سوم، نشر مرکز، تهران، 1379، ص 400.

موضوع: 

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.