امی بودن پیامبر اکرم(ص) در قرآن و روایات

09:00 - 1397/04/06

ممکن است پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بعد از بعثت، خواند و نوشتن انجام داده باشد.

قرآن

پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) قبل از بعثت خواند و نوشتن انجام نمی‌داده‌اند، ولی بنا بر روایاتی که وجود دارد آن حضرت بعد از بعثت خواند و نوشتن داشته‌اند.

یکی از ویژگی‌هایی که برای رسول گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) مطرح شده است، موضوع «امی» بودن ایشان است، به این معنا که ایشان در طول حیات خویش، هیچ‌گاه متنی را نخوانده و چیزی را ننوشته است، این در حالی است که در برخی از روایات، به این نکته اشاره شده که ایشان در طول حیات خویش خواندن و نوشتن را انجام داده‌اند که در نوشتار دیگری به بررسی سند این روایات پرداختیم[1] و بیان کردیم که برخی از این روایات از جهت سندی صحیح هستند، در ادامه تلاش می‌کنیم، به بررسی متن این احادیث بپردازیم، و چگونگی تعارض آن‌ها با آیات قرآن کریم را حل کنیم.

در قدم اول لازم است به این نکته اشاره کنیم که اگر روایتی با قرآن در تعارض باشد، بنا بر متن آشکاری که از خود روایات به ما رسیده است، باید از آن حدیث چشم پوشی کنیم، از این‌رو اگر در ادامه نتوانستیم، به گونه‌ای بین روایات و آیه قرآن جمع کنیم، باید آیه قرآن را مقدم کنیم و قائل به این شویم که رسول گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در طول حیات خویش هیچ‌گاه خواندن و نوشتن انجام نداده است.

آن‌چه به نظر می‌رسد، بین آیه «وَ ما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذاً لاَرْتابَ الْمُبْطِلُونَ[عنکبوت/48] تو هرگز پيش از اين كتابى نمى‌خواندى و با دست خود چيزى نمى‌نوشتى، مبادا كسانى كه در صدد (تكذيب و) ابطال سخنان تو هستند، شك و ترديد كنند» و روایات بیان شده در پست قبلی، امکان جمع وجود دارد، به این نحو که در این آیه مقصود قبل از بعثت پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) است، ولی در روایات، مقصود بعد از بعثت ایشان است، زیرا در این آیه تصریح شده است که پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) قبل از بعث هیچ‌گاه خواندن و نوشتن انجام نداده است، ولی در مورد بعد از بعثت این آیه ساکت است، ولی روایات یا مطلق هستند و هیچ‌گونه زمانی در آن‌ها لحاظ نشده است و یا این‌که اشاره به بعد از بعث پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) دارند.

و این نکته است که می‌توان از دیدگاه غالب مفسران در ذیل آیه مورد نظر بهره برد. زیرا برخی از مفسران تصریح کرده‌اند که پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) پیش از نزول قرآن، نمی‌خوانده و نمی‌نوشته است[2]، و برخی نیز مانند سید مرتضی می‌گویند: «آیه دلالت می‌کند که پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) قبل از نبوت، نوشتن نمی‌دانست؛ اما پس از نبوت، باید آشنایی پیغمبربه خواندن و نوشتن را احتمال دهیم».[3]

احتمال دوم این‌که: بین علم داشتن و انجام آن فرق است، یعنی بدون شک پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) چون عالم به تمام کائنات بوده است، به خواندن و نوشتن عالم بوده، اما هیچ‌گاه در ملأ عام، این کار را نکرده است تا مردم فکر کنند او بی‌سواد است و خواندن و نوشتن نمی‌داند، چرا که آمدن کتابی همچون قرآن کریم از جانب آدمی بی‌سواد که خواندن و نوشتن نمی‌داند، بیشتر مردم را جذب خواهد کرد. لذا ممکن است روایات ناظر به علم حضرت به خواندن و نوشتن باشد، یعنی حضرت علم و قدرت آن را داشته است، اگر چه هیچ‌گاه جلو مردم این کار را نکرده است.

نتیجه‌گیری: ممکن است بگوییم پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بعد از بعثت خواندن و نوشتن انجام داده است و قبل آن نه؛ ممکن است بگوییم روایات ناظر به علم حضرت به خواندن و نوشتن است و آیات قرآن ناظر به انجام آن در بین مردم.

_________________________________________________________
پی‌نوشت
[1]. امی بودن پیامبر اکرم در روایات
[2]. فیض کاشانی، تفسیر صافی، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، بيروت، 1402 ق، الطبعة الثانية،ج4، ص119.
[3]. حجتي محمد باقر، تاريخ قرآن كريم، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، تهران، 1386، چ 23،ص197.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.