امی بودن پیامبر اکرم(ص) در روایات

10:19 - 1397/04/02

در روایات به این نکته تأکید شده است که پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) به خواندن و نوشتن اطلاع داشته است.

امی بودن پیامبر اکرم

در کتب حدیثی، روایاتی وجود دارد که در آن‌ها از رسول گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) به عنوان شخصی نام برده می‌شود که خواندن و نوشتن را می‌دانسته است. برخی از این روایات از جهت سندی ضعیف‌اند، ولی برخی دیگر سند صحیحی دارند.

یکی از ابعاد اعجاز قرآن مجید این است که توسط شخصی آورده شده است که امی بوده است و خواندن و نوشتن نمی‌دانسته است؛ آنچنان که خداوند متعال در قرآن مجید در این زمینه می‌فرماید: «وَ ما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذاً لاَرْتابَ الْمُبْطِلُونَ [عنکبوت/48] تو هرگز پيش از اين كتابى نمى‌خواندى و با دست خود چيزى نمى‌نوشتى، مبادا كسانى كه در صدد (تكذيب و) ابطال سخنان تو هستند، شك و ترديد كنند».

اما با این وجود روایاتی وجود دارد که در آن‌ها بیان شده پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) خواندن و نوشتن می‌داند که در ادامه به بررسی سندی آن‌ها می‌پردازیم:

الف) روایت الاختصاص
شیخ مفید(ره) در کتاب خویش با سند: «أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ الصُّوفِيِّ» نقل می‌کند از امام جواد(علیه‌السلام) سوال شد: اى فرزند رسول خدا چرا به پیامبر اسلام «امی» می‌گفتند؟ حضرت سؤال کرد: مردم چه می‌گویند؟ گفتند مردم فکر می‌کنند که آن حضرت به این خاطر امی نامیده شده بود که نمی‌توانست بنویسد. امام جواد در جواب فرمود: دروغ می‌گویند! لعن بر آن‌ها باد. چطور نمی‌توانست بنویسند؛ در حالی که خداوند متعال در آیات محکم قرآنش می فرماید: «هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَة[جمعه/2] او خدایست که رسولش را در میان بی سوادان برانگیخت تا براى آن‌ها آیات خداوند را تلاوت و آن‌ها را پاکیزه سازد و کتاب و حکمت به آن‌ها بیاموزد» چطور کسى که نمی‌تواند بنوسید، می تواند کتاب را به دیگران بیاموزد، به خدا قسم رسول خدا به هفتاد و دو یا هفتاد و سه زبان می‌خواندند و می‌نوشتند. به این دلیل به آن حضرت «امی » می‌گفتند: چون او از اهل مکه بود و مکه در آن زمان «ام القری» محسوب می‌شده است؛ چنانچه خداوند در قرآّنش می‌فرماید: «لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى‏ وَ مَنْ حَوْلَها[انعام/92] ما تو را فرستادیم تا اهل «ام القری » [مکه ] را و کسانی که در اطراف آن زندگی می کنند را انذار کنی».[1]

در سند این روایت، شخصی به اسم جعفر بن محمد الصوفی وجود دارد که در کتاب‌های رجالی توثیق نشده است.[2] این روایت با تقریباً با همین سند از شیخ صدوق(ره) نیز نقل شده و همین اشکال به این نقل وارد است. پس روایت ضعیف محسوب می‌شود.

ب) روایت اول علل الشرایع
شیخ صدوق در کتاب خویش با سند: «أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ حُكَيْمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ» از امام صادق(علیه‌السلام) نقل می‌کند که ایشان فرمودند: از منّت‏‌هايى كه حقّ تعالى بر رسول گرامى اسلام(ص) گذارده اين بود كه آن جناب مى‏‌خواندند ولى نمى‏‌نوشتند، هنگامى كه ابو سفيان به احد متوجّه شد، عباس نامه‏‌اى محضر مبارك پيامبر اكرم(ص) نوشت، نامه وقتى به حضرت رسيد كه در يكى از باغ‏‌هاى مدينه نشسته بود، حضرت نامه را خوانده و به اصحابشان خبر ندادند، فقط به آن‌ها امر فرمودند كه به مدينه داخل شوند، هنگامى كه اصحاب به مدينه وارد شدند حضرت آن‌ها را از مضمون نامه خبر داد.[3]

سند این روایت مجهول است، زیرا قسمتی از سند ذکر نشده و به جای آن از تعبیر بعضی اصحابه به کار رفته است.

ج) روایت دوم و سوم علل الشرایع
در این روایت امام به این نکته اشاره می‌کند که پیامبر گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌خوانده‌اند ولی کتابت نداشته‌اند.[4]

این دو روایت از جهت سندی صحیح هستند، به همین خاطر از ذکر سند آن‌ها خود داری می‌کنیم.

نتیجه: با توجه به روایاتی که نقل شد، این گونه به نظر می‌رسد که این روایات با آیه قرآن در تعارض است، از این‌رو در نوشتاری دیگری به بررسی متن این احادیث و چگونگی جمع آن‌ها با آیات قرآن می‌پردازیم.

________________________________________
پی‌نوشت
[1]. الإختصاص، شیخ مفید، الموتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد، قم، 1413 ق‏، ص263.
[2]. مستدركات علم رجال الحديث، علی نمازی شاهرودی، بی‌جا، 1414 ق‏، ج‏2، ص202.
[3]. علل الشرائع، كتاب فروشى داورى‏، قم، 1385ش، ج‏1، ص125.
[4]. همان، ص126.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.