مغایرت اندیشه منجی، در ادیان الهی و مکاتیب بشری

05:53 - 1396/02/09

گر چه ادیان و آیین‌های متعددی قائل به اندیشه ظهور منجی هستند، ولی با این وجود، بین این دیدگاه‌ها تفاوت‌های اساسی وجود دارد که در این نوشتار به تفاوت اندیشه ظهور منجی در ادیان الهی و مکاتب بشری پرداخته‌ایم.

فرق منجی و در اندیشه ها

اندیشه ظهور منجی در آخر الزمان میان ادیان الهی و مکاتب بشری مشترک است، اما با وجود این اشتراکات تفاوت‌های اساسی و بنیادینی بیان این باورها وجود دارد از جمله این‌که، الف) در ادیان الهی تنها یک منجی برای کره زمین وجود دارد ولی در مکاتب بشری، پس از طی دوره چند هزار ساله یک منجی برای نجات بشر می‌آید.(«ویشنو» منجی و نجات دهنده هندوئیسم) ب) در مکاتب بشری تنها به بعد فردی و معنوی منجی توجه شده است حال آنکه در ادیان الهی علاوه بر این بُعد بر جنبه اجتماعی منجی نیز توجه شده است.(«بودای پنجم یا منجی آخر الزمان آیین بودا») ج) از دیدگاه آیین‌های بشری منجی شخص مشخصی نیست، و هر کسی که ویژگی‌های خاصی داشته باشد می‌تواند از آن به عنوان منجی آخر الزمان نام برد، ولی در غالب دین‌های الهی منجی شخص مشخصی است که در مسیحیت از آن تعبیر به عیسی(علیه‌السلام) شده و در اسلام نیز از وی با نام مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) یاد شده است. پس بنابراین به صرف شباهت‌های که وجود دارد نباید گمان کنیم که تمام دین‌ها به یک منجی قائل هستند.(«منجی آخر الزمان در انجیل»)

صحبت از منجی که در بیشتر فرهنگ‌ها و آیین‌ها سخن از آمدنش است، کاری سهل و آسان است، از آن‌رو که در میان این اندیشه‌ها وجوه مشترک زیادی وجود دارد که می‌تواند راه‌گشای این امر باشد.[1] با این‌همه، اختلافات بنیادین زیادی بین طرف‌داران ظهور منجی وجود دارد، آن‌چنان‌که در نوشتاری دیگر به این تفاوت‌های در بین ادیان ابراهیمی پرداختیم.[2] از این‌رو در این نوشتار تلاش می‌کنیم به تفاوت‌های اندیشه منجی در بین ادیان الهی و  مکاتب بشری بپردازیم، و مهم‌ترین تفاوت‌های این دیدگاه‌ها را مورد تحلیل قرار دهیم.

لازم است قبل از پرداختن به این تفاوت‌ها، لازم است این نکته را بیان کنیم که در این نوشتار، از به کار بردن عبارت‌هایی که این تفاوت‌ها را بیان می‌کند، خودداری کرده‌ایم، تا از طولانی شدن کلام جلوگیری کنیم، و از سوی دیگر فرض را بر این قرار داده‌ایم که خواننده محترم نوشته‌های دیگر که در مورد ظهور منجی در هر کدام از این دین‌هاست، مطالعه کرده است، و آشنایی کافی با آن‌ها دارد، گرچه تلاش کرده‌ایم با قرار دادن رفرنس‌هایی مخاطب را در رسیدن به این تفاوت‌ها یاری کنیم. در حقیقت این مقاله نتیجه‌گیری از مطالب گذشته‌ای است که منتشر شده.

سه تفاوت اساسی بین ادیان الهی و مکاتب در مورد ظهور منجی وجود دارد که عبارت‌اند از:

الف) تفاوت تعداد منجی در ادیان الهی و بشری
در ادیان ابراهیمی چون تاریخ جهان به‌ صورت خطی طی می‌شود و به قیامت ختم می‌گردد، در طول تاریخ، یک منجی بیشتر ظهور نخواهد کرد، برخلاف آیین هندو[3]، بودا[4] و کنفوسیوس[5] که تاریخ به‌صورت دوره‌ای طی می‌شود. به همین خاطر پس از طی هر دوره، یک منجی ظهور می‌کند، لذا در طول تاریخ جهان، چندین منجی ظهور خواهد کرد.[6]

به‌ عبارت‌ دیگر از ويژگی‌های منجی در مکاتب بشری، اين است كه ظهور منجی و برقراری صلح در روی زمين، به معنای پايان يافتن عمر جهان نيست، بلكه بعد از برقراری هماهنگی بزرگ دوباره زمان آشفتگی دوباره فرا می‌رسد. چرا که در این آیین‌، تاریخ حركتی دورانی دارد و سه مرحله آشفتگی، نظم محدود و هماهنگی و صلح بزرگ همواره در آن به‌ تناوب رخ می‌دهد.

ب) حیثیت معنوی یا اجتماعی منجی
از دیدگاه ادیان الهی، منجی علاوه بر آن‌که نقش معنوی و اخلاقی دارد، در بُعد اجتماعی نیز تأثیرگذار است، و جامعه را به‌ سوی کمال هدایت می‌کند، ولی در مکاتب بشری، به‌ویژه بودا تنها هدف ظهور منجی، رشد و پیشرفت اخلاقی افراد جامعه است و اهداف وی صرفاً در جنبه معنوی تعریف شده است.[7]

ج) منجی شخص یا شخصی
در مکاتب بشری، گرچه منجی یک شخص است، ولی شخص مشخصی نیست، بلکه در این آیین ویژگی‌هایی برای منجی ذکر شده است، که چنان‌چه با فردی تطبیق کند، وی منجی شناخته می‌شود، به‌ عنوان‌ مثال در آیین کنفوسیوس، هم علائم ظهور منجی مطرح شده و هم خصوصيات خود منجی، اما شخص خاصی برای اين منظور مشخص نشده، بلكه از طريق اوصاف منجی مشخص می‌شود.[8] برخلاف ادیان ابراهیمی که شخص منجی با اسم برای پیروان هر دینی مشخص است.

در نتیجه: با توجه به نکاتی که بیان شد، نباید گمان کنیم اگر در دیگر مکاتب بشری، به ظهور منجی بشارت داده‌ شده، حتماً شبیه همان اندیشه‌ایست که ما در اسلام به آن قائلیم، بلکه هر اندیشه‌ای را باید در چهارچوب مورد قبول پیروان آن، مورد بازخوانی قرار داد، تا بتوان حکم به یکی بودن آن‌ها نمود.[9]

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی‌نوشت
[1]. ر.ک. «ویژگی‌های عمومی اندیشه منجی در تمام ادیان»
[2]. ر.ک. «تفاوت‌های ادیان ابراهیمی در مورد منجی عالم بشریت»
[3]. ر.ک. «ویشنو» منجی و نجات دهنده هندوئیسم
[4]. ر.ک. «بودای پنجم یا منجی آخر الزمان آیین بودا»
[5]. ر.ک. «ظهور منجی در آیین کنفوسیوس»
[6]. برای اطلاع از این مراحل رجوع کنید به «ویشنو منجی و نجات دهنده هندوئیسم»
[7]. ر.ک. « بودای پنجم یا منجی آخر الزمان آیین بودا»
[8]. ر.ک به مقاله گونه شناسی اﻧﺪﻳﺸﻪ منجی ﻣﻮﻋﻮد در ادﻳﺎن چینی، نوشته محمدعلی رﺳﺘﻤﻴﺎن، فصلنامه اﻧﺪﻳﺸﻪ دینی، داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز، ش 12، 1383.
[9]. برای مطالعه بیشتر در مورد این موضوع رجوع کنید به مقدمه کتاب «گونه شناسی اندیشه منجی موعود در ادیان»، نوشته جمعی از نویسندگان، انتشارات: دانشگاه ادیان و مذاهب، 1388ش.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.