فاطمه زهرا(س) پاره تن رسول خدا(ص)

00:00 - 1395/11/25

- یکی از مشهورترین روایات در میان فریقین، مضمون حدیث «فاطمة بضعة منی فمن آذاها فقد آذانی» است که پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) این سخن را با تعابیر مختلف در مواقع و موارد متعدد بیان فرموده است که هدفش علاوه بر معرفی و بیان جایگاه فاطمه(علیهاالسلام) نزد خداوند و رسولش، اخطار به پرهیز از آزار رساندن به حضرت فاطمه(علیه‌السلام) بود.

پاره تن پیامبر

در جوامع روائی شیعه و سنی روایات مشهور متعددی بدین مضمون وجود دارد که پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرموده است: فاطمه پاره تن من است، هر کس او را بیازارد من را آزرده است؛ «انما فاطمة بضعة منی يؤذينی ما آذاها.»[1] «فاطمة بضعة منی، فمن أغضبها فقد أغضبنی.»[2] و طبق آیه قرآن هر کس پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را بیازارد ملعون و مستحق عذاب الیم است: «إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآَخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا [احزاب/57] کسانی كه خدا و پيامبرش را اذيت می‌كنند، خداوند آنها را از رحمت خود در دنيا و آخرت دور می‌سازد و برای آنان عذاب خوار كننده‌ای آماده كرده است.‏» و نتیجه این قیاس این خواهد بود: هر کس حضرت فاطمه(علیهاالسلام) را بیازارد، مورد خشم و لعن و عذاب خداوند متعال در دنیا و آخرت قرار می‌گیرد. در این گونه احادیث عبارت «بَضْعَةٌ مِنِّی‏» یعنی این‌که او جزئی از من است، همان‌گونه که تکه‌ای از گوشت، جزئی از بدن است.[3]

این حدیث در منابع شیعه و سنی از روایات متواتر معنوی است که با الفاظ و تعابیر گوناگون توسط راویان متعدد بیان شده است؛ بلکه می‌توان گفت فراز اول حدیث یعنی عبارت «فاطمة بضعة منی» تواتر لفظی هم دارد و فقط فراز دوم حدیث است که با تعابیر مختلف بیان شده است هم‌چنانکه برخی از آن تعابیر را در این مطلب بیان کردیم.

همچنین پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) این سخن را در مواقع و موارد متختلفی بیان کرده است:

مورد اول: شخص نابینایی از حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) اجازه خواست تا به حضور او برود، حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) پرده‌ای انداخت و در پشت پرده قرار گرفت. پیامبر خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) به او فرمود: «چرا در حجاب قرار گرفتی در حالى‌که او تو را نمى‏‌دید؟» حضرت فاطمه پاسخ داد: «اگر او مرا نمى‏‌بیند، من او را مى‏‌بینم، و او بوى تن مرا نیز حسّ مى‌‏کند» پیامبر فرمود: «أَشْهَدُ أَنَّکِ بَضْعَةٌ مِنِّی‏؛ شهادت مى‏‌دهم که تو پاره ‏اى از وجود من هستى.»[4]

مورد دوم: رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در جمع اصحاب سؤال مطرح كردند كه در چه حالی زن به خداوند نزديك‌تر است و يا طبق عبارت ديگر روايت، چه چيزی برای زن بهتر است؟ اصحاب نتوانستند پاسخ دهند. اميرالمؤمنین(عليه‌السلام) به خانه آمد و اين سؤال را با فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) در ميان گذاشت. ايشان فرمود: «بهترين چيز برای زن اين است كه نه او مرد نامحرم را ببيند و نه مرد نامحرم او را ببیند.» وقتی علی(عليه‌السلام) پاسخ حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) را به رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) عرضه داشت، حضرت فرمودند: «فاطمة بضعة منی.»[5]

مورد سوم: علی(علیه‌السلام) وارد خانه شد در حالی که در چهره‌اش اندوهی شدید نمایان بود. حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) از علت ناراحتی پرسید؟ امیرالمومنین(علیه‌السلام) فرمود: پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در مورد زن از ما پرسید و در جواب گفتیم باید پوشانده شود. سپس پرسید در چه حالی زن به خدا نزدیکتر است؟ ما در پاسخش ندانستیم که چه بگوییم. حضرت فاطمه(علیهاالسلام) فرمود: «به نزد رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) باز گرد و خبر ده که آنگاه که زن در درون خانه خویش باشد به خدا نزدیکتر است.» امیرالمومنین(علیه‌السلام) نیز این سخن را به پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) انتقال داد و رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در این هنگام فرمود: «فاطمه راست گفت. به‌ درستی که او پاره تن من است.»[6]

مورد چهارم: «رفاعة بن عبد المنذر» معروف به ابولبابه انصاری برای قبول شدن توبه اش، خود را به ستون بسته بود. پس آیه‌ی توبه نازل شد که توبه ابولبابه قبول شد. حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) خواستند او را از ستون باز کنند. ابولبابه گفت: من قسم خورده‌ام که کسی جز رسول خدا(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله) مرا باز نکند. رسول خدا(صلی‌‌الله‌علیه‌وآله) در این قضیه نیز درباره فاطمه(سلام‌الله‌علیها) فرمود: «انما فاطمة بضعة منی.»[7]

مورد پنجم: جایی است كه گويا هدف حضرت تنها معرفی حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) بود. «ابن صباغ مالکی» از «مجاهد» نقل می‌کند كه رسول خدا(صلی‌الله‌عليه‌وآله) در يكی از روزها، از خانه خارج شد، در حالی دست فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) در دستش بود. سپس در حضور مردم فرمود: «هر كسی كه فاطمه را می‌شناسد كه می‌شناسد، و هر كسی او را نمی‌شناسد، بداند او فاطمه دختر پيامبر و پاره تن من، قلب و روح من در ميان بدن من است.»[8]

مورد ششم: در شب عروسی فاطمه(علیهاالسلام) بود که حضرت این جمله را فرمود. پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در خطاب به حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) فرمود: «ای دخترم، علی خوب شوهری است. با او مخالفت مکن.» سپس در خطاب به علی(علیه‌السلام) فرمودند: «یا علی! داخل خانه خود شو و با همسرت با مهر و محبت رفتار کن.» سپس این جمله را فرمودند: «ان فاطمة بضعة منّی، یؤلمنی ما یؤلمها و یسرّنی ما یسرّها.»[9]

مورد هفتم: «عمرو بن حزم الأنصاری» نقل می‌کند که رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: «فاطمه پاره تن من است و آنچه که او را به خشم آورد مرا به خشم می‌آورد و آنچه او را خشنود می‌گرداند مرا خشنود می‌سازد.»[10]

مورد هشتم: برخى به صورت مرسل نقل کرده‌اند که رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) همین مطلب را خطاب به عائشه گفته است: «ای عائشه! فاطمه پاره تن من است، آنچه او را ناراحت کند مرا ناراحت می‌سازد.»[11]

مورد نهم: ابوذر در روایتی طولانی می گوید: آنگاه که پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در بستر بیماری‌ای بودند که منجر به رحلتشان شد به محضرشان رفتیم ..... پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) رو به من کرد و فرمود: «یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّهَا بَضْعَةٌ مِنِّی‏ فَمَنْ آذَاهَا فَقَدْ آذَانِی: ای اباذر! همانا فاطمه پاره تن من است و هرکس او را اذیت کند؛ مرا اذیت کرده است. همانا او ارجمندترین بانوی جهان بوده و شوهرش نیز ارجمندترین جانشین پیامبران است ... .»[12]

مورد دهم: «محمد بن حنفیه» فرزند امام علی(علیه‌السلام) از قول پدرش روایت می‌کند که پیامبر فرمود: «همانا فاطمه پاره تن من است پس کسی که او را غضب‌ناک کند مرا غضب‌ناک کرده است.»[13]

مورد یازدهم: از «ابوهریره» نقل شده است که رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: «فاطمه پاره‌اى از تن من است، هر چیزى که او را ناراحت کند، مرا ناراحت کرده است.»[14]

بنابراین با توجه به این روایات، رضایت خدا و رسول او در رضایت حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) است و خشم و غضب خدا و رسولش نیز در خشم و غضب حضرت است. پس اگر کسی حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) را بیازارد و ناراحت کند و حضرت از او راضی نباشد، بدون شک خدا را ناراحت و خشمگین کرده و خدا هرگز از او راضی نخواهد بود.

____________________________________
پی‌نوشت
[1]. صحیح مسلم، مسلم بن حجاج ابوالحسین قشیری نیشابوری، محقق: محمد فؤاد عبدالباقی، دار احیاء التراث العربی، ج4، ص903. 
[2]. صحيح البخاری، محمد بن اسماعيل البخاری، دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع، 1401ق، ج4، ص210 و 219و ج 5، ص 36 ؛ صحیح بخاری، جزء 7، باب فضائل فاطمه(س)، ح 29.
[3]. طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق: حسینی‏، سید احمد، ج 4، ص 300، کتابفروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، 1375ش.
[4]. «قال علی(علیه‌السلام) استأذن أعمی علی فاطمة(س) فحجبته؛ فقال رسول اللّه(ص) لها: لم حجبته وهو لایراک؟ فقالت(س): إن لم یکن یرانی فإنّی أراه وهو یشمّ الریح. فقال رسول اللّه(ص): أشهد أنّک بضعة منّی». مناقبُ علي بن أبي طالب(عليه‌السلام)، ابن مغازلی شافعی، انتشارات سبط النبي،1426ق، ص290؛/ و دعائم الاسلام وذكر الحلال و الحرام، و القضايا والأحكام عن أهل بيت رسول الله، قاضی نعمان مغربی، قاهره، دارالمعارف، ج2، ص214؛/ و النوادر، فضل الله بن علی راوندی کاشانی، محقق: احمد صادقی اردستانی، قم، دارالکتاب، چاپ اول، بی تا، ص13–14؛/ و الجعفریات (الأشعثیات)، محمد بن محمد اشعث کوفی، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، چاپ اول، بی‌تا، ص95.
[5]. «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الْکُوفِیُّ، قَالَ: نا مَالِکُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ، قَالَ: نا قَیْسٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِمْرَانَ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ زَیْدٍ، عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْمُسَیِّبِ، عَنْ عَلِیٍّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّهُ کَانَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ: أَیُّ شَیْءٍ خَیْرٌ لِلْمَرْأَةِ؟ فَسَکَتُوا، فَلَمَّا رَجَعْتُ قُلْتُ لِفَاطِمَةَ: أَیُّ شَیْءٍ خَیْرٌ لِلنِّسَاءِ؟ قَالَتْ: أَلا یَرَاهُنَّ الرِّجَالُ، فَذَکَرْتُ ذَلِکَ لِلنَّبِیِّ (ص) فَقَالَ: إِنَّمَا فَاطِمَةُ بِضْعَةٌ مِنِّی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهَا». البحر الزخار(مسند البزار)، ابوبکر أحمد بن عمرو بن عبد الخالق بزار(م292ق)، تحقیق: د. محفوظ الرحمن زین الله، بیروت، مؤسسة علوم القرآن، مدینه، مکتبة العلوم، چاپ اول، 1409ق، ج2، ص159-160؛/
ابونعیم این حدیث را انس بن مالک نقل می‌کند: «ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ الْوَاسِطِیُّ، ثنا یَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ الْعَوَّامِ، ثنا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، ثنا هُشَیْمٌ، ثنا یُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): " مَا خَیْرٌ لِلنِّسَاءِ؟ " فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ، فَسَارَّ عَلِیٌّ إِلَى فَاطِمَةَ فَأَخْبَرَهَا بِذَلِکَ، فَقَالَتْ: فَهَلا قُلْتَ لَهُ: خَیْرٌ لَهُنَّ أَنْ لا یَرَیْنَ الرِّجَالَ وَلا یَرَوْنَهُنَّ، فَرَجَعَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِکَ، فَقَالَ لَهُ: " مَنْ عَلَّمَکَ هَذَا؟ " قَالَ: فَاطِمَةُ، قَالَ: " إِنَّهَا بَضْعَةٌ مِنِّی». حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء، أبو نعیم أحمد بن عبد الله اصبهانی(م430ق)، السعادة، مصر، 1974م، ج2، ص40؛ بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ چهارم، 1405ق، ج2، ص41؛/ و کنزالعمال، متقی هندی، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1409ق، ج16، ص602؛/ و سؤالات حمزه، دارقطنی، ریاض: مكتبة العارف، 1404ق، ص280؛/ و سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیرالعباد، محمد بن یوسف الصالحی الشامی، ج11، ص45.
[6]. بإسناده عن جعفر بن محمد عن أبيه أن فاطمة بنت رسول الله(صلى‌الله‌عليه‌وسلم) دخل عليها علی(عليه‌السلام) وبه كآبة شديدة فقالت: ما هذه الكآبة؟ فقال: سألنا رسول الله(صلى‌الله‌عليه‌وسلم) عن مسألة لم يكن عندنا لها جواب. فقالت: وما المسألة؟ قال: سألنا عن المرأة: "ما هي؟" قلنا: عورة! قال: "فمتى تكون أدنى من ربها" فلم ندر ما نقول، قالت ارجع إليه فأعلمه أن أدنى ما تكون من ربها أن تلزم قعر بيتها. فانطلق فأخبر النبي(صلى‌الله‌عليه‌وسلم) فقال: "ماذا من تلقاء نفسك يا علی"، فأخبره أن فاطمة(عليهاالسلام) أخبرته، فقال(صلى‌الله‌عليه‌وسلم): "صدقت إن فاطمة بضعة منی (عليهاالسلام)"». مناقب أمير المؤمنين علي بن أبي طالب رضي الله عنه، أبو الحسن علي بن محمد الواسطي المعروف بابن المغازلی(م483ق)، أبو عبدالرحمن تركی بن عبدالله الوادعی، صنعاء، دار الآثار، چاپ اول، 1424ق-2003م، ص446، رقم 429. متن کتاب.
[7]. إمتاع الأسماع، مقريزی، بیروت، دارالكتب العلمية، 1420ق، ج10، ص273؛/ و السيرة الحلبية فی سيرة الأمين المأمون، حلبی، بيروت، دارالمعرفة، 1400ق، ج2، ص674؛/ و جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی بن أبی طالب(عليه‌السلام)، شمس الدين أبوالبركات محمد بن أحمد دمشقی شافعی، قم، مجمع إحياء الثقافة الإسلامية، 1415ق، ج1، ص152؛/ و سبل الهدی والرشاد فی سيرة خير العباد، محمد بن يوسف الصالحی الشامی، بیروت، دارالكتب العلمية، 1414ق، ج10، ص328؛/ و الروض الانف، سهیلی، ج2، ص196.
[7]. «خرج النبی(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و هو اخذ بید فاطمه فقال: من عرف هذه فقد عرفها و من لم یعرفها فهی فاطمة بنت محمد و هی بضعة منّی و هی قلبی و روحی التی بین جنبی». الفصول المهمة فی معرفة الائمة، ص 146.
[8]. المناقب، الموفق بن احمد البكری المكی الحنفی الخوارزمی(م568ق)، قم، موسسه نشر اسلامی، 1411ق، ص353.
[9]. «وَإِنَّ أَبَا بَکْرِ بْنَ مُحَمَّدٍ یَعْنِی عَمْرَو بْنَ حَزْمٍ حَدَّثَنِی، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: "فَاطِمَةُ بِضْعَةٌ مِنِّی، وَیُسْخِطُنِی مَا أَسْخَطَهَا، وَیُرْضِینِی مَا أَرْضَاهَا"». فوائد أبی بکر النصیبی، أبوبکر بن خلاد النصیبی(م510هـ)، تحقیق: قسم المخطوطات بشرکة أفق للبرمجیات، مصر، شرکة أفق للبرمجیات، چاپ اول، 2004م، ص53، ح217.
[10]. «وروی عنه [ص] أنه قال لعائشة رضی‌الله‌عنها یا عائشة فاطمة بضعة منی یریبنی ما یریبها». الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی وهو شرح مختصر المزنی، علی بن محمد بن حبیب الماوردی البصری الشافعی(م450هـ)، تحقیق الشیخ علی محمد معوض و الشیخ عادل أحمد عبد الموجود، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1419ق_1999م، ج 17، ص164.
[11]. خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر، محقق و مصحح: حسینی کوهکمری، عبد اللطیف،‏ ص 36 – 37، بیدار، قم، 1401ق.
[12]. «حدثنا بن عیینة عن عمرو عن محمد بن علی قال قال رسول الله(صلى‌الله‌علیه‌وسلم) إنما فاطمة بضعة منی فمن أغضبها أغضبنی». الکتاب المصنف فی الأحادیث والآثار، ابوبکر عبدالله بن محمد إبن أبی شیبة الکوفی(م235ق)، تحقیق: کمال یوسف الحوت، ریاض، مکتبة الرشد، چاپ اول، 1409ق، ج6، ص388.
[13]. «حَدَّثَنَا عُبَیْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا أَبُو یَحْیَى التَّیْمِیُّ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْمَخْزُومِیُّ، عَنِ الْمَقْبُرِیِّ، عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): إِنَّمَا فَاطِمَةُ حَذِیَّةٌ مِنِّی یَقْبِضُنِی مَا قَبَضَهَا». غریب الحدیث، أبوإسحاق إبراهیم بن إسحاق الحربی(م285ق)، تحقیق: د. سلیمان إبراهیم محمد العاید، مکه، جامعة أم القرى، چاپ اول، 1405ق، ج3، ص1186.

نظرات

تصویر کمالی
نویسنده کمالی در

با سلام این مطلب در توئتر منتشر شد.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.