نظر قرآن در مورد دیگر ادیان

23:08 - 1395/10/11

عده ای با توجه به آیه «وَ ما كانَ النَّاسُ إِلاَّ أُمَّةً واحِدَةً فَاخْتَلَفُوا ...» تلاش کرده اند بگویند که از دیدگاه خداوند متعال تمام ادیان بر حق هستند. از این رو در این نوشتار تلاش می کنیم این برداشت را مورد بررسی قرار دهیم.

آیا قرآن همه دین ها را قبول دارد!؟

گروهی از افراد ناآگاه به مبانی دینی تلاش کرده‌اند از برخی آیات این گونه استفاده کنند که قرآن کریم همه مکاتب و دین ها درست و صحیح می داند. در این میان یکی از آیاتی که مورد استدلال آنها قرار گرفته آیه «وَ ما كانَ النَّاسُ إِلاَّ أُمَّةً واحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيما فِيهِ يَخْتَلِفُونَ[یونس/19] و همه مردم امت واحدى بودند، سپس اختلاف كردند، و اگر فرمانى از طرف پروردگار تو نبود، در آنچه اختلاف داشتند ميان آن ها داورى مى ‏كردیم» این افراد ادعا کرده‌اند که بر اساس مدلول این آیه، اختلاف نظر میان انسان ها در این جهان تمام شدنی نیست، بلکه مطلوب هم هست برای این که خدا خواسته است که این اختلافات پایان نپذیرد. در نتیجه از نظر معرفت شناختی، روشن نیست کدام فرد یا گروه بر حق است و کدام گروه بر حق نیست؛ به عبارت دیگر کثرت گرایی معرفت شناختی ضرورت زندگی این جهان است.

برای تفسیر این آیه از قرآن، به خود قرآن رجوع می‌کنیم و بنا بر تفسیر قرآن به قرآن آیه مورد نظر را تفسیر می کنیم. از این رو در ابتدا لازم است به نکاتی به عنوان مقدمه اشاره کنیم:

 قرآن کریم می فرماید همه انسان ها را بر اساس فطرتی توحیدی خلق شده اند چنان که می فرماید: «فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتي‏ فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها[روم/30] پس روى خود به سوى دين حنيف كن كه مطابق فطرت خداست فطرتى كه خدا بشر را بر آن‏ آفريده است‏».

از سوی دیگر خدای متعال انسان ها را مختار آفریده است و لازمه این اختیار نیز این است که انسان ها هر کاری را که می خواهند انجام دهند؛ به همین خاطر خدای متعال خوبی و بدی را در درون انسان به ودیعه گذاشت و فرمود: «فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها[شمس/8] پس راه خیر و شر را به وی الهام کردیم». پس با توجه به این اختیار، طبیعی است که هر انسانی تلاش می کند به اهداف و اغراضی که مورد تمایل خودش است دست یابد، و چون اهداف متفاوت است، راه‌های انسانی نیز متفاوت است، در نتیجه امت‌ های متفاوتی شکل می گیرد.

اکنون با توجه به این مقدمات، به تفسیر این آیه کریمه می پردازیم: در این آیه منظور از امت واحد بودن افراد بشر، اشاره به «فطرت توحيدى انسان ها دارد كه در ابتدا دست نخورده بود و با گذشت زمان بر اثر افكار كوتاه و گرايش هاى شيطانى که برخواسته از اختیار انسان بود، دست خوش دگرگونى شد، گروهى از جاده توحيد منحرف شدند و به شرك روى آوردند و طبعا جامعه انسانى به دو گروه موحدین و مشركین تقسیم شد، و مقصود از فرمان الهی ــ در آیه که سبب اختلاف بین مردم بود ــ اختیاری است که خداوند متعال به صورت تکوینی به انسان ها داده است».[1]

به همین خاطر در آیه دیگر علت اختلاف مردم را بر خواسته از هدایت و گمراهی ایشان معرفی می کند و می فرماید: «وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُون‏[نحل/93] و اگر خدا مى‏ خواست همه بشر را يك امت قرار مى ‏داد و ليكن هر كه را بخواهد به گمراهى وا مى ‏گذارد و هر كه را بخواهد هدايت مى‏ كند، و البته از آنچه انجام داده اید سؤال خواهید شد».

پس با توجه به این توضیحات، این آیه از قرآن به اراده تکوینی[2] خدای متعال اشاره می کند، نه اراده تشریعی[3] پس نباید گمان کرد که خدای متعال خواسته است که اختلاف در میان جامعه وجود داشته باشد، تا از آن کثرت گرایی معرفت شناسی و دینی استنباط شود. در حقیقت خداوند متعال از جهت تشریع و قانون گذار از جامعه بشری خواسته است که همه به سوی وحدت قدم بردارند و از یک دین متابعت کنند، تا جامعه بشری یک جامعه واحد باشد. گرچه بر اساس اختیاری که با اراده تکوینی خویش به بندگان سپرده است، برخی از انسان ها از اراده تشریعی الهی سرپیچی کرده و از دین حق روی گردان می شوند و هر کدام بر اساس امیال خویش به دنبال یک دین می روند و به همین خاطر جامعه بشری دچار طائفه ها و امت های مختلف می شود. اراده تکوینی حضرت حق به این معنا نیست که از دیدگاه خداوند تمام ادیان حق هستند.

علاوه بر این، این گونه برداشت ها با اساس دین در تعارض است، زیرا اگر خدای متعال کثرت گرایی را قبول داشت، صد و بیست و چهار هزار پیامبر(علیهم السلام) را به رسالت نمی فرستاد، و از سوی دیگر، در آیات قرآن، به پیامبرش دستور نمی داد که به مناظره با مخالفان بر خیزند.[4] همچنین به بندگانش دستور نمی داد که صراط مستقیم را از وی طلب کنند.[5] و در آیه قرآن به صورت آشکار می فرماید که راه صحیح و صراط مستقیم تنها یک راه است و آن دین مبین اسلام است، آن چنان که در این زمینه می فرماید: «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ [آل عمران/85]كسى كه غير از اسلام آئينى برگزيند از او پذيرفته نخواهد شد و در آخرت از زيان كاران است».[6]

___________________________________________________________
پی‌نوشت
[1]. تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ناصر، ناشر:دار الكتب الإسلامية، سال چاپ:1371 ه. ش‏،ج‏8، ص،252.
[2]. اراده تکوینی خدا، همان اراده فعل و عین تحقق فعل است؛ فعل خدا همین عالم خلقت است با همه ویژگی‌هایش؛ یعنی خدا اراده کرده است که عالم موجود شود؛ لذا موجود شد؛ خداوند به اراده تکوینی اراده کرده است که انسان خلق شود، و انسان خلق شده است. بر این اساس، هر موجودی متعلق اراده تکوینی خدا است و هیچ چیز از اراده تکوینی او خارج نیست. مختار بودن انسان نیز متعلق اراده تکوینی خدا است. خدا اراده کرده است که افعال ارادی انسان با اختیار خود وی پدید آید؛ لذا انسان به اراده خداوند مختار است و می‌تواند در دو راهه‌های مختلف زندگی، یکی را برگزیند و دیگری را کنار گذارد.ر.ک. تمهید الاصول فی علم الکلام، طوسی، محمد بن الحسن،به کوشش عبدالمحسن مشکوة الدینی،دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۵۸ش، ص۱۲۱-۱۱۸
[3]. مقصود از اراده تشریعی این است که خداوند متعال از لحاظ تشریع و جعل قانون چیزی را اراده نموده است؛ یعنی چیزهایی را که می‌خواسته مردم انجام دهند تا به کمال و سعادت برسند. ر.ک.اراده خدا، اله بداشتی، علی، ،بوستان کتاب، قم، ۱۳۸۱ش، ص ۱۲۴-۱۲۳.
[4]. «ادْعُ إِلى‏ سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدين[نحل/125] با حكمت و اندرز نيكو به سوى راه پروردگارت دعوت نما و با آنها به طريقى كه نيكوتر است استدلال و مناظره كن همانا پروردگار تو از هركسى بهتر مى‏داند چه كسانى از طريق او گمراه شده‏اند و چه كسانى هدايت يافته‏اند.
[5]. «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيم‏[حمد/6] خدایا ما را به راه مستقیم هدایت کن.
[6]. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، ذیل آیه 213 سوره بقره به صورت مبسوط به بحث امت واحد بودن جامعه و  دلیل ایجاد کثرت در آن می پردازد که جویندگان حقیت را به آنجا ارجاع می دهیم.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.