ارکان، الزامات و سیاستهای اقتصاد مقاومتی

21:52 - 1395/06/08

انجمن اقتصاد اسلامی حوزه علمیه قم 
اشاره:
در شمارة گذشته، موضوع «اقتصاد مقاومتي» را از نگاه مقام معظّم رهبري(حفظه الله) بررسی و به برخی از مبانی آن با استناد به آيات و روايات اشاره نمودیم           . اكنون برخي اركان، الزامات و سياستهاي اقتصاد مقاومتي را تبيين مي‌كنيم.
   اركان اصلي اقتصاد مقاومتي
اركان اساسي اقتصاد مقاومتي عبارت اند از: 1. تحكيم پايه‌هاي ايماني و فرهنگي؛ 2. كار، تلاش و مديريت جهادي؛ 3. توزيع عادلانة امكانات و مواهب؛
4. اصلاح الگوي مصرف.
  1. تحكيم پايه‌هاي ايماني و فرهنگي 
مقام معظّم رهبري در صدر ابلاغية سياستهاي كلّي اقتصاد مقاومتي، اقتصاد مقاومتي را الگوي علمي و بومي برآمده از فرهنگ انقلابي و اسلامي دانست و در نام‌گذاري سال 1393 بر عامل فرهنگ در كنار اقتصاد تأكيد ورزيد. در نظريه‌هاي رشد و توسعة اقتصادي نوين نيز بر نقش اساسي عوامل فرهنگي، مانند سرماية اجتماعي و سرماية انساني، تأكيد شده است.
بدون ترديد، اساسي‌ترين عنصر فرهنگ در یک جامعه باورها و ارزشهاست. باور به خدا، و ايمان به تحقق وعده‌هاي او و اطاعت از دستورهاي او مهم‌ترين ركن مهم اقتصاد مقاومتي است. تكامل الهي، هدف و جهت‌گيري مقاومت را نشان مي‌دهد، خطوط اصلي نقشة راه را روشن مي‌كند و نيروي محرّك و مقاومت‌آفرين جامعه براي حركت به سمت قله‌هاي پيشرفت است. رسول گرامي اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) دعوت براي نجات مردم از گرفتاريها و تأمين خوشبختي آنان را فقط با يك جمله آغاز كرد: «قُولُوا لاَ إلَهَ إلاَّ اللهِ تُفْلِحُوا». 
ايمان به خدا و تحقق وعده‌هاي او، اوّلين سنگ بناي هر نوع مقاومتي است و تا زماني كه ملت تحقق آرمانهاي خود را در گرو ايجاد رابطة گرم با قدرتهاي غيرالهي ببيند، هيچ مقاومتي شكل نخواهد گرفت. از اين‌رو، در روايات، ايمان، پيش‌شرط اصلي مقاومت دانسته شده است. 
از نظر قرآن، هرگاه ايمان در جامعه استقرار يابد و اركانش استوار گردد، بركتها بر انسان فرو مي‌بارد و زمين سرچشمة نعمت مي‌شود تا آن‌گاه كه وجود انسان از خير سرشار مي‌گردد و جامعه در رفاه و آسايش اقتصادي افزون بر تصوّر، به سر مي برد: ((يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبيرٌ))  و  ((وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى  آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْض)). 
حضرت علي(علیه السلام) فرمود: «أوصِيكُمْ عِبَادَ الله       بِتَقوَى اللَّهِ؛ فَاِنَّهَا الزِّمَامُ وَ الْقِوَامُ فَتَمَسَّكُوا بِوَثَائِقِهَا وَ اعْتَصِمُوا بِحَقَائِقِهَا تَئُولُ بِكُمْ إِلَى أَكْنَانِ الدَّعَةِ وَ أَوْطَانِ السَّعَة؛  بندگان خدا، شما را به تقواي خدا سفارش مي‌كنم؛ كه تقوا وسيلة مهار و ماية استواري شما  ست. پس به رشته‌هاي تقوا چنگ زنيد و به حقيقتهاي آن پناه آوريد تا شما را به سرمنزل آرامش و جايگاه‌هاي وسيع برساند.»
  2. كار، توليد و تلاش جهادي
مقام معظّم رهبري در سالهاي اخير با استفاده از واژه‌هاي «همّت مضاعف، كار مضاعف»؛ «جهاد اقتصادي» و «توليد ملّي، حمايت از كار و سرماية ايراني»، بر نقش اساسي كار، توليد و اشتغال در حلّ مشكلات و خنثي كردن نقشه‌هاي دشمنان تأكيد ورزيد. از ديدگاه قرآن، هرگونه دستاوردهاي بشري در گرو كار و تلاش انسان است: ((وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاَّ ما سَعى )).  سيرة پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) نيز اين است كه اگر جامعه‌اي بخواهد مستقل و قدرتمند به حيات اجتماعي و سياسي خود ادامه بدهد، ناچار به اشتغال‌زايي و مبارزه با بيكاري و تن‌پروري است. و آن حضرت براي رسيدن به اين هدف مهم، بر اشتغال‌زايي و فعاليت افراد در جامعه تأكيد مي‌ورزيد و براي ايجاد كار براي جوانان تلاش مي‌كرد.
سيرة پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) اين بود كه هميشه به پيروان خود توصيه مي‌كرد از دسترنج خود بخوريد و فوايد زيادي را براي اين كار بيان مي‌كرد؛ از جمله: «كُلُوا مِنْ كَدّ أيْدِيكُمْ، مَنْ أَكَلَ مِنْ كَدِّ يَدِهِ نَظَرَ اللَّهُ إِلَيْهِ بِالرَّحْمَةِ ثُمَّ لَا يُعَذِّبُهُ أَبَداً؛  از دسترنج خويش بخوريد و هر كس از دسترنج خويش بخورد، خداوند با نظر رحمت به او نگاه خواهد كرد و او را عذاب نمي‌كند.»
حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «لاَ يَسْتَعْنَ أحَدَكُمْ بِالنَّاسِ وَلَو فِي قَضْمَةٍ مِنْ سِوَاكٍ؛  [ كارهاي خود را خودتان انجام دهيد و]   هرگز از ديگران کمک نخواهید حتی   به اندازة يك چوب مسواك             .»
از دستورهاي رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در حوزة فردي مي‌توان در حوزة اجتماع بهره برد. جامعه‌اي مي‌تواند به موفقيت دست پيدا كند و در برابر ابرقدرتها بايستد كه به اندازة يك چوب مسواك محتاج ديگران نباشد.
بارها فقيري از پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) كمك مالي خواست؛ امّا آن حضرت او را به كار و تلاش تشويق كرد. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) بيكاري و تكدي‌گري را ننگ مي‌دانست. دو اقدام پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) براي ايجاد كار و توليد ملّي عبارت است از:
1. تهية سرماية اوّليه براي افراد جوياي كار؛
2. راهنمايي افراد جوياي كار براي انتخاب شغل مناسب.

يكي از ياران رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) كه دچار فقر شده بود، به پيشنهاد همسرش نزد آن حضرت آمد و از او كمك خواست. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از اينكه او سخني بگويد، فرمود: «هر كه از ما كمكي بخواهد، ما به او كمك مي‌كنيم، ولي اگر خود را بي‌نياز بداند و دست حاجت پيش مخلوقي دراز نكند، خداوند او را بي‌نياز مي‌كند.» او بدون آنكه از فقر خود سخن بگويد، به خانه برگشت. اين ماجرا روزهاي بعد نيز تكرار شد.
وي روز سوم از دوستش تيشه‌اي به امانت گرفت و به صحرا رفت و مقداري هيزم جمع كرد و فروخت و شب از دسترنج خود مقداري آذوقه تهيه كرد. وي از راه فروش هيزم توانست امرار معاش كند. روزي رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) او را ديد و لبخندي زد و فرمود: «نگفتم هر كس از ما كمكي بخواهد، به او كمك مي‌كنيم، ولي اگر خود را بي‌نياز بداند و دست حاجت پيش مخلوقي دراز نكند، خداوند او را بي‌نياز خواهد كرد.  
بر اساس سيرة پيامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) اوّلين وظيفة مسئولان جامعة اسلامي براي مقابله با تحريمها ، اهميت دادن به اشتغال و توليد است. سيرة رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) اين بود كه از تمام ظرفيتهاي جامعه براي كارآفريني بهره مي‌برد؛ از ثروت حضرت خديجه(علیها السلام) تا درايت امير المؤمنين(علیه السلام) و مشورت با افراد متعهد و متخصّص.
جامعه‌اي مي‌تواند به عزّت و سربلندي برسد كه استعدادهاي دروني خود را كاملاً بشناسد و با اعتماد به نفس و توكل به خدا از تمام ظرفيتهاي خود در راستاي عملي شدن اقتصاد مقاومتي بهره ببرد. 
3. برقراري عدالت در توزيع امكانات 
رفع فقر و برقراري عدالت اجتماعي از مهم‌ترين اهداف انقلاب اسلامي است و در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، سياستها و برنامه‌هاي نظام، و از جمله سياستهاي كلّي اقتصاد مقاومتي، سخنان مقام معظّم رهبري مواضع متعددي تأكيد شده است.
قرآن، برقراري عدالت اجتماعي را از اهداف پيامبران دانسته است: ((لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْميزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْط))؛  «به راستی [ما] پیامبران خود را با دلایل آشکار فرستادیم و با آنها کتاب و ترازو را فرود آوردیم تا مردم به انصاف برخیزند.»
كلمة «ليقوم» كه مشتق از مادة «قوم» است، نشان مي‌دهد كه عدالت، برپادارندة جامعه است. نقش عدالت در برخي روايات تصريح شده است؛ از جمله: 
امام علي(علیه السلام) فرمود: «الْعَدْلُ أَقْوَى أَسَاسٍ؛  عدالت استوارترين پايه است.»
آن حضرت در جای دیگری می فرماید: «الْعَدْلُ قِوَامُ الرَّعِيَّةِ، وَجَمَالُ الْوُلاَةِ؛  عدالت برپادارندة جامعه و زينت حاكمان است.»
همچنین می فرماید: «جَعَلَ اللهُ سُبْحَانَهُ الْعَدْلَ قِوَاماً لِلأنَامِ، وَتَنْزِيها مِنَ الْمَظَالِمِ وَالْآثَامِ، وَتَسْنِيَةً لِلإسْلاَمِ؛  خداوند سبحان، عدل را سبب استواري مردم و پيرايش آنان از ستمها و گناهان و آسان‌سازي اسلام قرار داد.»
امام علي(علیه السلام) عدالت را سبب رفاه و آسايش جامعة اسلامي و يأس دشمنان اسلام شمرده    :
«... و آن‌گاه كه مردم حقّ حاكم را ادا كنند و حاكم نيز حقّ مردم را بگذارد، حق در ميانشان عزّت يابد و آيينهاي دين استوار گردد و نشانه‌هاي عدل برقرار شود و سنّتها[ي پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)] در راه خود افتد؛ و بدين‌سان، روزگار سامان گيرد و زندگي نيكو شود و اميد به پايداري حكومت افزون گردد و دشمنان از خواستهاي خويش مأيوس شوند.» 
امام علي(علیه السلام) به فرماندار خود، مالك اشتر، يادآور مي‌شود كه دادورزي مسئولان با شهروندان، موجب جلب حمايت آنان خواهد شد:
«پس اگر مردم از سنگينيِ خراج يا آفتِ محصول يا قطع شدن آب يا خشكسالي يا دگرگون شدن زمين بر اثر آب گرفتگي يا تشنگيِ خاك، نزدت شكايت آوردند، بارِ ايشان را بكاه؛ آن‌گونه كه اميد مي‌بري كارشان سامان يابد. و كاستن از هزينه‌ها [و خراج] ايشان بر تو هيچ گران نيايد؛ كه آن، اندوخته‌اي است براي تو و به سبب آن، مردم مملكت را آباد مي‌كنند؛ و نيز اين زيور حكومت تو است؛ علاوه بر اين، نيك ستاييِ آنان را به خود جلب مي‌كني و خود نيز شادمان مي‌شوي كه عدالت را در ميانشان گسترانده‌اي و براي خويش از نيروي فراوانشان تكيه‌گاهي ساخته‌اي، با راحت‌گيري بر ايشان، رزقشان را افزوده‌اي؛ و اعتمادشان را فراهم آورده‌اي؛ زيرا به عدل و مدارا با ايشان رفتار كرده‌اي. و از اين پس، چه بسا كارها پيش آيد كه اگر به عهدة آنان گذاري، خوشدلانه آنها را به انجام رسانند؛ كه وقتي آباداني حاصل آيد، هر چه به عهدة‌ مردم نهي، انجام مي‌دهند. و جز اين نيست كه ماية نابودي زمين، تنگدستيِ كشاورزان است؛ و تنگدستي ايشان به سبب آن است كه حكمرانان، تنها به گردآوريِ مال مي‌انديشند و به پايداري [حكومتِ] خود بدگمانند و از عبرتها كم‌ بهره مي‌گيرند.» 
يكي از شاخصهاي مهم و انكارناپذير عدالت اجتماعي، رفع فقر و برقراري نظام كامل تأمين اجتماعي است. امام علي(علیه السلام) در نامة خود به مالك اشتر يادآور مي‌شود كه هيچ امتي به رستگاري نخواهد رسيد؛ مگر آ  نكه ضعيفان بتوانند به آساني احقاق حقوق كنند:
«و رسيدگي به حال يتيمان و زمين‌گيران و سالخوردگان بيچاره را كه پيش كسي دست دراز نمي‌كنند، بر عهده گير و روزي‌شان را جاري كن، كه ايشان بندگان خدايند؛ پس با مددرساني به ايشان و تأمين روزي و اداي حقوقشان به اندازة لازم، به خداوند نزديكي بجوي، كه كارها با پاكيِ نيّتها خلوص مي‌يابند. و همانا دلهاي همة مردم يا برخي از آنها، به اینکه پنهاني نيازهاشان را برآوري، بدون آ  نكه نيازهاشان را در حضور تو واگويند، آرام نمی گیرد. و اين بر حاكمان سنگين است؛ و حقّ، سراسر سنگين مي‌نمايد؛ ولي خداوند آن را براي كساني كه خواهان عاقبت [نيك] هستند و خود را به شكيبايي وا مي‌دارند و به وعدة خدا دربارة صابران و جويندگان خشنودي پروردگار اعتماد مي‌ورزند، سبك مي‌كند. پس از جمله آنان باش و از خداوند ياري بخواه!» 
4. اصلاح الگوي مصرف
نام‌گذاري سالي به نام «اصلاح الگوي مصرف» و تأكيد مداوم رهبر معظّم انقلاب بر آن در مناسبتهاي مختلف،‌ از جمله سياستهاي كلّي اقتصاد مقاومتي، حاكي از نقش اساسي اصلاح الگوي مصرف كنوني در مقاوم‌سازي اقتصاد كشور در مقابل مخاطرات داخلي و خارجي است. بديهي است با هدر     منابع در توليد كالاها و خدمات يا ريخت و پاش و عدم استفادة بهينه در مصرف آنها، انتظار حلّ مشكلات بيهوده خواهد بود. قرآن كريم، يكي از شاخصه‌هاي امّت اسلامي و پايداري اقتصادي آن را دوري از اسراف و تبذير در هزينه‌ها مي‌داند: ((وَ الَّذينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً)). 
در آيات و روايات، اصلاح الگوي مصرف با عناوين متعددي، از جمله: انفاق،‌ نفقه، مؤونه، قصد، اعتدال، كفاف، اكل، شرب، اسراف، تبذير، اتراف و قناعت همراه شده است. 
سيرة رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) سراسر ساده‌زيستي و پرهيز از هرگونه اسراف و تبذير بود؛ چنان‌كه پيرامون شخصيت پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) اينگو نه نقل مي‌كنند: «كَانَ رَسُولَ الله(صلی الله علیه و آله و سلم) خَفِيفُ الْمَؤونَةٌ؛  يعني در زندگي، ساده‌زيستي را انتخاب كرده بود.»
حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله و سلم) با اسراف و رفاه‌طلبي به شدت مبارزه مي‌كرد. هدية پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به افراد رفاه‌طلب، زمين باير بود و از آنان مي‌خواست آن را آباد كنند.
يكي از جلوه‌هاي مهمّ اصلاح مصرف، ترجيح مصرف كالاهاي داخلي بر كالاي مشابه خارجي است. يكي از سندهاي تاريخي بسيار الهام‌بخش براي وضعيت امروز ما، بيانية جمعي از علماي طراز اوّل اصفهان در يك قرن پيش در زمينة اهتمام به مصرف كالاهاي داخلي و خودداري از مصرف مشابه خارجي آن است. متن كامل اين بيانيه چنين است:
«بعد از تسبيح و تحميد؛ اين خدام شريعت مطهره با همراهي جناب ركن  الملك متعهد و ملتزم شرعي شده‌ايم، كه مهما امكن بعد ذلك تخلف ننماييم، فعلاً پنج فقره است: 
اوّلاً: قبالجات و احكام شرعيه، از شنبه (14) به بعد، بايد روي كاغذ ايراني بدون آهار نوشته شود، اگر بر كاغذهاي ديگر نويسند، مهر ننموده و اعتراف نمي‌نويسيم. قباله و حكمي هم كه روي كاغذ ديگر نوشته بياورند و تاريخ آن بعد از اين قرارداد باشد امضا نمي‌نماييم. حرام نيست كاغذ غيرايراني و كسي را مانع نمي‌شويم. ماها با اين روش متعهديم.
ثانياً: كفن اموات، اگر غير از كرباس و پارچة اردستاني يا پارچة ديگر ايراني باشد، متعهد شده‌ايم بر آن ميّت ماها نماز نخوانيم. ديگري را براي اقامه صلات بر آن ميت بخواهند، ماها را معاف دارند.
ثالثاً: ملبوس مردانة جديد كه از اين تاريخ به بعد دوخته و پوشيده مي‌شود، قرار داديم مهما امكن هر چه بدلي آن در ايران يافت مي‌شود، لباس خودمان را از آن منسوج نماييم و منسوج غيرايراني را نپوشيم. و احتياط نمي‌كنيم و حرام نمي‌دانيم لباسهاي غيرايراني را،‌ امّا ماها ملتزم شده‌ايم حتي المقدور بعد از اين تاريخ، ملبوس خود را از نسج ايراني بنماييم. تابعين ماها نيز كذلك. و متخلف توقع احترام از ماها نداشته باشد، آنچه از سابق پوشيده داريم و دوخته، ممنوع نيست استعمال آن.
رابعاً: ميهمانيها بعد ذلك، ولو اعياني باشد، چه عامه چه خاصّه، بايد مختصر باشد؛ يك پلو و يك چلو و يك خورش و يك افشره، اگر زايد بر اين كسي تكلّف دهد ما را به محضر خود وعده نگيرد. خودمان نيز به همين روش ميهماني مي‌نماييم،‌ هر چه كم‌تر و مختصرتر از اين تكلّف كردند، موجب مزيد امتنان ماها خواهد بود.» 
 الزامات تحقق اقتصاد مقاومتي
اقتصاد مقاومتي، طرح كلان ملي است كه تحقق آن، مشاركت همه‌جانبة مردم را مي‌طلبد. بانوان خانه‌دار، كارگران، كشاورزان، صنعتگران، بازاريان، توليد‌كنندگان، مصرف‌كنندگان، دانش‌آموزان، دانشجويان، فرهنگيان، حوزويان، دانشگاهيان، هنرمندان، كارمندان دولت، قواي سه‌گانه و... همه بايد دست به دست هم بدهند و با عزم ملي و كار و مديريت جهادي، الگويي الهام‌بخش از اقتصاد نظام اسلامي را به جهانيان عرضه كنند.
اكنون اقتصاد كشور، صرف نظر از تهديدات خارجي، با مشكلات فراواني روبه‌رو  ست ؛ از جمله: تورم سنگين ساختاري، ساختار نامتوازن درآمدهاي دولت و كسري بودجه، وابستگي به درآمدهاي نفت، فساد مالي، فقر، بيكاري،‌ ضعف زيرساختهای توليد، مصرف‌گرايي، رانت جويي، ضعف نظام آمار و اطلاعات، عدم استقرار بانكداري اسلامي، عدم وجود بخش خصوصي كارآمد و دولتي بودن اقتصاد تحقق اقتصاد مقاومتي در گام اول، مستلزم رفع مشكلات است. 
سياستهاي كلي مورد نياز براي برون‌رفت از اين مشكلات را در بخش بعدي ذكر خواهيم كرد در اینجا برخي از الزامات جزئي‌تر را در دو بخش دولتي و مردمي اشاره مي‌كنيم.
 1. الزامات بخش دولتي
الزامات بخش دولتي عبارت است از: تقويت توليد ملي از طريق حمايت از كار و سرماية ايراني؛ پشتيباني دولت از توليدات صنعتي و كشاورزي داخلي؛ سياست‌گذاري و جهت‌گير   یهاي كلي در جهت تحقق اقتصاد مقاومتي؛ ثبات در تأمين ارز واحدهاي توليدي؛ كنترل ميزان نقدينگي در اقتصاد (متناسب كردن رشد نقدينگي با ميزان رشد توليد داخلي)؛ ثبات در تصميم‌گيري جهت حفظ امنيت اقتصادي؛‌ مردم‌محوري (سياست‌گذاري، نظارت، هدايت و پشتيباني دولت در اين راستا)؛ اجراي برنامه‌اي بلند مدت براي كم كردن وابستگي به نفت؛ استفادة صحيح از صندوق توسعة ملي؛ به روز كردن آمار و اطلاعات اقتصادي كشور؛
 ‌2. الزامات بخش مردمي
الزامات بخش مردمي عبارت است از: حضور جهادگونه در عرصه‌هاي اقتصادي؛ اهميت دادن به توليد داخلي و مصرف توليدات ملي؛ افزايش كيفيت توليد داخلي؛‌ توجه خاص به توليد كالاهاي استراتژيك و اساسي؛ قطع واسطه‌هاي زائد از اقتصاد؛ افزايش معنويت در بين مردم؛ فرهنگ مقاومت (ترويج فرهنگ مصرف كالاهاي داخلي و اجتناب از مصرف كالاهاي خارجي)؛ نهادينه‌سازي اخلاق تجارت اسلامي؛ دانش‌محوري؛  فسادستيزي؛  اصلاح الگوي مصرف.
سياستها ي كلي اقتصاد مقاومتي
متن ابلاغية رهبر انقلاب به رؤساي قواي سه گانه و رئيس تشخيص مصلحت نظام به شرح زير است:
بسم الله الرحمن الرحيم
ايران اسلامي با استعدادهاي سرشار معنوي و مادي و ذخائر و منابع غني و متنوع و زيرساختها    ي گسترده ومهم‌تر از همه، برخورداري از نيروي انساني متعهد و كارآمد و داراي عزم راسخ براي پيشرفت، اگر از الگوي اقتصادي بومي و علمي برآمده از فرهنگ انقلابي و اسلامي ـ كه همان اقتصاد مقاومتي است ـ‌ پيروي كند، نه تنها بر همة مشكلات اقتصادي فائق مي‌آيد و دشمن را كه با تحميل يك جنگ اقتصادي تمام عيار در برابر اين ملت بزرگ صف‌آرايي كرده، به شكست وعقب‌نشيني وا مي‌دارد، بلكه خواهد توانست درجهاني كه مخاطرات و بي‌اطمينانیها    ي ناشي از تحولات خارج از اختيار، مانند بحرا  نهاي مالي، اقتصادي، سياسي و ... در آن رو به افزايش است، با حفظ دستاوردهاي كشور در زمينه‌هاي مختلف و تداوم پيشرفت و تحقق آرامانها     و اصول قانون اساسي و سند چشم‌انداز بیست ساله، اقتصاد متكي به دانش‌ و فناوري،‌ عدالت بنيان، درون‌زا و برون‌گرا، پويا و پيشرو را محقق سازد و الگويي الهام‌بخش از نظام اقتصادي اسلامي را عينيت بخشد. 
اكنون با مداقة لازم و پس از مشورت با مجمع تشخيص مصلحت نظام، سياستهای كلي اقتصادي مقاومتي كه در ادامه تكميل سياستهاي گذشته، خصوصاً سياستها    ي كلي اصل 44  قانون اساسي و با چنين نگاهي تدوين شده و راهبرد حركت صحيح اقتصاد كشور به سوي اين اهداف عالي است،‌ ابلاغ مي‌گردد.
لازم است قواي كشور، بي‌درنگ و با زمان‌بندي مشخص، اقدام به اجراي آن كنند و با تهيه قوانين و مقررات لازم و تدوين نقشة راه براي عرصه‌هاي مختلف، زمينه و فرصت مناسب براي نقش‌آفريني مردم و همة فعالان اقتصادي را در اين جهاد مقدس فراهم آورند ؛‌ تا به فضل الهي، حماسة اقتصادي ملت بزرگ ايران نيز همچون حماسة سياسي در برابر چشم‌ جهانيان رخ نمايد. از خداوند متعال توفيق همگان را در اين امر مهم خواستارم.
سيّد علي خامنه‌اي، 29         /11/ 1392.
بسم الله الرحمن الرحيم
سياستهاي كلي اقتصاد مقاومتي
با هدف تأمين رشد پويا و بهبود شاخصهاي مقاومت اقتصادي و دستيابي به اهداف سند چشم‌انداز بيست‌ساله، سياستهاي كلي اقتصاد مقاومتي با رويكردي جهادي، انعطاف‌پذير، فرصت‌ساز، مولد، درون‌زا، پيشرو و برون‌گرا ابلاغ مي‌گردد:
1. تأمين شرايط و فعال‌سازي كلية امكانات و منابع مالي و سرمايه‌هاي انساني و علمي كشور به منظور توسعة كارآفريني و به حداكثر رساندن مشاركت آحاد جامعه در فعاليتها    ي اقتصادي با تسهيل و تشويق همكاریها    ي جمعي و تأكيد بر ارتقاء درآمد و نقش طبقات كم‌درآمد و متوسط؛
2. پيشتازي اقتصاد دانش بنيان، پياده‌سازي و اجراي نقشه جامع علمي كشور و ساماندهي نظام ملي نوآوري به منظور ارتقاء جايگاه جهاني كشور و افزايش سهم توليد و صادرات محصولات و خدمات دانش‌بنيان و دستيابي به رتبه اول اقتصاد دانش‌بنيان در منطقه؛
3.  محور قراردادن رشد بهره‌وري در اقتصاد با تقويت عوامل توليد، توانمندسازي نيروي كار، تقويتِ رقابت‌پذيري اقتصاد، ايجاد بستر رقابت بين مناطق و استانها و به‌كارگيري ظرفيت و قابليتها    ي متنوع در جغرافياي مزيتها    ي مناطق كشور؛
4. استفاده از ظرفيت اجراي هدفمندسازي يارانه‌ها در جهت افزايش توليد، اشتغال و بهره‌وري، كاهش شدت انرژي و ارتقاء شاخصها  ي عدالت اجتماعي؛
5. سهم‌بري عادلانة عوامل در زنجيرة توليد تا مصرف متناسب با نقش آنها در ايجاد ارزش، به‌ويژه با افزايش سهم سرماية انساني از طريق ارتقاء آموزش، مهارت، خلاقيت، كارآفريني و تجربه؛
6. افزايش توليد داخلي نهاده‌ها و كالاهاي اساسي (به‌ويژه در اقلام وارداتي)، و اولويت دادن به توليد محصولات و خدمات راهبردي و ايجاد تنوع در مبادي تأمين كالاهاي وارداتي با هدف كاهش وابستگي به كشورهاي محدود و خاص؛
7. تأمين امنيت غذا و درمان و ايجاد ذخاير راهبردي با تأكيد بر افزايش كمّي و كيفي توليد (مواد اوليه و كالا)؛
8. مديريت مصرف با تأكيد بر اجراي سياستها    ي كلي اصلاح الگوي مصرف و ترويج مصرف كالاهاي داخلي همراه با برنامه  ريزي براي ارتقاء كيفيت و رقابت پذيري در توليد؛
9. اصلاح و تقويت همه‌جانبة نظام مالي كشور با هدف پاسخ‌گويي به نيازهاي اقتصاد ملي، ايجاد ثبات در اقتصاد ملي و پيشگامي در تقويت بخش واقعي؛
10. حمايت همه جانبة هدفمند از صادرات كالاها و خدمات به تناسب ارزش افزوده و با خالص ارزآوري مثبت از طريق:
ـ تسهيل مقررات و گسترش لازم؛
ـ گسترش خدمات تجارت خارجي و ترانزيت و زيرساختها    ي مورد نياز؛
ـ تشويق سرمايه‌گذاري خارجي براي صادرات؛
ـ برنامه‌ريزي توليد ملي متناسب با نيازهاي صادراتي، شكل‌دهي بازارهاي جديد، و تنوع بخشي پيوندهاي اقتصادي با كشورها به ويژه با كشورهاي منطقه؛
ـ استفاده از ساز و كار مبادلات تهاتري براي تسهيل مبادلات در صورت نياز؛
11. توسعة حوزة عمل مناطق آزاد و ويژة اقتصادي كشور به منظور انتقال فناوریها    ي پيشرفته، گسترش و تسهيل توليد، صادرات كالا و خدمات و تأمين نيازهاي ضروري و منابع مالي از خارج؛
12. افزايش قدرت مقاومت و كاهش آسيب‌پذيري اقتصاد كشور از طريق:
- توسعة پيوندهاي راهبردي و گسترش همكاري و مشاركت با كشورهاي منطقه و جهان، به‌ويژه همسايگان؛
- استفاده از ديپلماسي در جهت حمايت از هدفها    ي اقتصادي؛
ـ استفاده از ظرفيتها    ي سازمانها    ي بين المللي و منطقه‌اي.
13. مقابله با ضربه‌پذيري درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز از طريق:
ـ انتخاب مشتريان راهبردي؛
ـ ايجاد تنوع در روشهاي فروش؛
ـ مشاركت دادن بخش خصوصي در فروش؛
ـ افزايش صادرات گاز؛
ـ افزايش صادرات برق؛
ـ افزايش صادرات پتروشيمي؛
ـ افزايش صادرات فرآورده‌هاي نفتي.
14. افزايش ذخاير راهبردي نفت و گاز كشور به منظور اثرگزاري در بازار جهاني نفت و گاز و تأكيد بر حفظ و توسعه ظرفيتها    ي توليد نفت و گاز،‌ به‌ويژه در ميادين مشترك؛
15. افزايش ارزش افزوده از طريق تكميل زنجيرة ارزش صنعت نفت و گاز، توسعه توليد كالاهاي داراي بازدهي بهينه (بر اساس شاخص شدت مصرف انرژي) و بالا بردن صادرات برق، محصولات پتروشيمي و فرآورده‌هاي نفتي با تأكيد بر برداشت صيانتي از منابع؛
16. صرفه‌جويي در هزينه‌هاي عمومي كشور با تأكيد بر تحول اساسي در ساختارها،‌ منطقي سازي اندازة دولت و حذف دستگاه هاي موازي و غيرضرور و هزينه‌هاي زايد؛
17. اصلاح نظام درآمدي دولت با افزايش سهم درآمدهاي مالياتي؛
18. افزايش سالانه سهم صندوق توسعة ملي از منابع حاصل از صادرات نفت و گاز تا قطع وابستگي بودجه به نفت؛
19. شفاف‌سازي اقتصاد و سالم‌سازي آن و جلوگيري از اقدامات، فعاليتها     و زمينه‌هاي فسادزا در حوزه‌هاي پولي، تجاري، ارزي و... .
20. تقويت فرهنگ جهادي در ايجاد ارزش افزوده، توليد ثروت، بهره‌وري، كارآفريني، سرمايه‌گذاري و اشتغال مولد و اعطاي نشان اقتصاد مقاومتي به اشخاص داراي خدمات برجسته در اين زمينه؛
21. تبيين ابعاد اقتصادي مقاومتي و گفتمان سازي آن، به‌ويژه در محيطها    ي علمي، آموزشي و رسانه‌اي و تبديل آن به گفتمان فراگير و رايج ملي؛
22. دولت مكلف است براي تحقق سياستهاي كلي اقتصاد مقاومتي، با هماهنگ‌سازي و بسيج پوياي همة امكانات كشورف اقدامات زير را معمول دارد:
ـ شناسايي و به  كارگيري ظرفيتها    ي علمي، فني و اقتصادي براي دسترسي به توان آفندي و اقدامات مناسب؛
ـ رصد برنامه‌هاي تحريم و افزايش هزينه براي دشمن؛
-‌ مديريت مخاطرات اقتصادي از طريق تهية طر  حهاي واكنش هوشمند، فعال، سريع و به‌هنگام در برابر مخاطرات و اختلالها ي داخلي و خارجي؛
23. شفاف و روان سازي نظام توزيع و قيمت‌گذاري و روزآمدسازي شيوه‌هاي نظارت بر بازار؛
24. افزايش پوشش استاندارد براي كلية محصولات داخلي و ترويج آن.
ديدگاه مراجع تقليد در مورد اقتصاد مقاومتي
1. آيت الله العظمي مكارم شيرازي
با اصلاح الگو ی مصرف و اقتصاد مقاومتي، تحريمهاي دشمن بي‌اثر مي‌شود. مسئلة صرف‌جويي در نعمتهاي الهي، از اصول مسلم اسلام است. بايد بدانيم منابعي كه روي زمين است،‌ به‌هيچ وجه فناناپذير نيست و بايد در مصرف آن صرفه‌جويي كرد؛ تا جامعة امروز و آيندگان دچار مشكل نشوند. مصرف بي‌روية منابع آب و ديگر نعمتهاي الهي، براي آيندگان خسارت‌آفرين است. اگر در مصرف نعمتهاي الهي، اعم از آب و گاز و ديگر منابع، افر اط شود ممكن است حتي عده‌اي جان خود را از دست   ‌دهند. در آيات قرآن و روايات اهل بيت عصمت و طهارت(علیهم السلام) دستورات بسيار زيادي در زمينة پرهيز از اسراف داريم و اين مسئله تنها به خوراك اختصاص ندارد. قناعت، گنجي گرانبها است و در آموزه‌هاي ديني داريم كه كسي كه اعتدال و ميانه‌روي را رعايت كند فقير نمي‌شود؛ اگر جامعه و كشوري صرفه‌جويي را رعايت كند هيچ‌گاه محتاج نمي‌شود. مصرف بي‌رويه، منابع كشور را در شرايط خطرناكي قرار مي‌دهد. بايد با استفاده از منابع قرآني  ـ روايي و تبيين سيرة انبيا و اولياي الهي و بزرگان ديني، فرهنگ مصرف را در جامعه اصلاح كرد. 
ما امروز در شرايط تحريم هستيم و معلوم نيست تحريمها كِي برداشته مي‌شود؛ از اين رو، براي مبارزه با تحريم دشمن، با اقتصاد مقاومتي و صرفه‌جويي مي‌توانيم توطئة دشمنان را خنثي كنيم و سيلي به صورت آنها بزنيم و به دشمنان نشان دهيم ما به واسطة تحريمها مستأصل نشده‌ايم.
تقويت باورهاي ايماني و اعتقادي، مهم‌ترين راهكار براي مقابله با تهاجم و توطئة فرهنگي دشمنان است. هر اندازه كه در اين راستا تلاش شود به پيشرفت جامعه و نظام كمك شده است.
2. آيت الله نوري همداني
اگر بانكها كه سرمايه‌هاي فراواني دارند براي تحقق اقتصاد مقاومتي و رونق توليد پيشقدم شوند، آنگاه تحريمها هم اثري بر ما نخواهند داشت. بانكها بايد در زمينة توليد وارد عمل شوند تا ارزاني به وجود بيايد و اقتصاد پيشرفت كند و سياستهاي اقتصادي مقاومتي محقق شود و در اين صورت تحريمها هم اثري به اقتصاد ما نخواهند داشت، هر چند مي‌بينيم براي ارائة سود بيش تر ميان بانکها     رقابت در گرفته است. 
 3. آيت الله العظمي جوادي آملي
پشتوانه و مقدمة اقتصاد مقاومتي، فرهنگ عقلي و علمي است. اقتصاد مقاومتي به اين معنا است كه جيب و كيف ملت خالي نباشد. ملتي كه جيب و كيف خالي دارد، مقاوم نيست. بايد به معناي فقر توجه كنيم. فقر به معناي نداري نيست بلكه به معناي اين است كه قدرت قيام و مقاومت نداشته باشيم و دليل آن خالي بودن جيب است.
ملتي كه جيب خالي داشته باشد ستون فقراتش شكسته شده و نه قدرت حركت و نه قدرت مقاومت دارد و به فرمودة اميرالمؤمنين(علیه السلام)، اهل تملق و چاپلوسي مي‌شود. 
زمامداري كه نتواند جامعه و مردم را اداره كند مورد انتقاد اميرالمؤمنين(علیه السلام) است و همه بايد براي حفظ كرامت  و فطرت انساني انسانها تلاش كنند. اگر نقشة جامع نداشته باشيم هرگز نمي‌توانيم تصميم سودمند براي كشور اتخاذ كنيم. اقتصاد مقاومتي با نصيحت شكل نمي‌گيرد. اقتصاد مقاومتي با نصيحت حل نمي‌شود و بايد درك كرد كه مال در فرهنگ قرآن، ستون دين است و به دست مديراني بايد سپرده شود كه در اقتصاد، مجتهد؛‌ در مديريت، مجاهد؛  و با عزم ملي همراه هستند. 
مال كه ستون است بايد خيمه‌اي را بر فراز خود افراشته نگه دارد كه بتوان همة ملت را زير پوشش اين خيمه نگه داشت. دولت را دولت گفتند، چون تداول مي‌شود؛ اين تداول و اين ثروت كه دست به دست هم مي‌گردد نبايد در يك منحني محدود دور بزند،  باید دركل اين مدار 360 درجه بگردد؛ مثل خوني است كه بايد جريان داشته باشد و اگر در يك منحني خاص بگردد، بقيه از جريان اين خون محروم باشند،‌ فلج هستند.
پس، برابر سورة نساء آية 4،  ثروتِ ملت، ستون آن ملت است و برابر سورة حشر آية 7  ثروتِ ملت، خون ملت است. اگر اين ستون، زير سقف باشد،‌ همه را پوشش مي‌دهد و اگر خون در تمام جامعه جريان داشته باشد هر كسي به اندازه ظرفيت و استعداد خود بتواند از آن طرْفي ببندد، اين جامعه سر پا و زنده است. ... بنابراين، اگر ملتي شغل نداشته باشد، بدهكار باشد، گرفتار بانکها    ي ربوي باشد، اين ملت هرگز قائم نيست، چه رسد به مقاومت، چه رسد به ايستادگي در برابر حوادث تلخ. مديريّتِ‌ منزّه از سفاهت، مديريّتِ مبرّاي از سفاهت،‌ مديريت و مدبّريّتِ مبرّاي از اختلاس و سرقت و رشوه و روميزي و زيرميزي، ملتِ منزّه از بانك ربوي ـ كه ((يَمْحَقُ الله الرِّبَا)) ـ اين ملت صد در صد مقاوم  است،‌ صد در صد قائم است.

 

برچسب‌ها: 
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.