سرمقاله

13:32 - 1395/09/27

وظیفه امت در برابر رسول اعظم الهی

محمود مهدی‌پور

انسان، در جهان بر اساس عقل و وحی وظایفی برعهده دارد و انسان برتر در نظام آفرینش کسی است که وظایف خویش را به‏خوبی بشناسد و به آن عمل کند؛ چرا که وظیفه‏شناسی و انجام وظیفه، مهم‌ترین شاخصۀ انسان است.

مهم‌ترین وظایف انسان به چند بخش تقسیم می‏شود:

1. وظایف انسان نسبت به خداوند متعال؛

2. وظایف انسان نسبت به پیامبر خاتم (ص)؛

3. وظایف انسان در برابر پیام‌آوران قبلی از آدم تا خاتم؛

4. وظایف انسان دربارۀ امامان و جانشینان رسول گرامی (ص)؛

5. وظایف انسان نسبت به امام عصر (ع)؛

6. وظایف انسان نسبت به والدین و خویشاوندان؛

7. وظایف انسان در برابر مؤمنان و پیروان راه پیامبران(؛

8. وظایف انسان نسبت به کفار و مخالفان راه پیامبران(؛

9. وظایف ما در برابر منافقان و دورویان دنیای اسلام؛

10. وظایف انسان نسبت به ناشناختگان؛

11. وظایف انسان نسبت به همکاران و همسایگان و... .

البته وظایف انسان نسبت به خود، طبیعت، دیگران و حیوانات نیز نوع دیگری از دسته‌بندی است که بر اساس عقاید تمامی ادیان و مذاهب قابل پژوهش و نگارش و تبیین است.

هدف از این مقاله تشریح وظیفۀ امّت در برابر عزیزترین محبوب قلب امت اسلامی؛ یعنی پیامبر گرامی (ص) است.

بدون تردید هر کدام از اشخاص و نهادها و مردم و دولتهای اسلامی متناسب با توان و ظرفیت خویش در برابر آن بزرگوار رسالتی بر دوش دارند و به وظایفی باید اقدام کنند، تا در آستان قدس رسول اعظم (ص) شرمنده نباشند.

هیچ مجموعۀ انسانی و اسلامی و هیچ فردی در جامعۀ اسلامی نمی‌تواند خود را نسبت به رسول گرامی (ص) بی‌مسئولیت بداند.

در سالگرد رحلت خورشید جهان اسلام باید ساعتی بیندیشیم و برای پرسشهای زیر پاسخی بیابیم:

وظایف حوزه و عالمان دین در برابر حضرت رسول (ص) چیست؟ و آیا به این وظایف عمل کرده‌ایم؟

وظیفۀ دولت مردان نسبت به پیامبر گرامی (ص) کدام است و آیا از دین و آرمان و امت او دفاع کرده‌اند؟

وظیفۀ نظام قانون‌گذاری کشور نسبت به حضرت رسالت (ص) چیست و کدام قانون و قانون‌گذاری قلب او را شاد و خشنود می‌کند؟

وظیفۀ دانشگاه‌های بلاد اسلامی در برابر رسول بزرگوار (ص) چیست؟ و کدام معارف او را به بشریت انتقال داده‏اند و تلاشهای علمی آنان چقدر به استقلال و عزّت مسلمین کمک کرده است؟

رسانۀ ملی و رسانه‌های کشورهای اسلامی در برابر پیامبر اعظم (ص) چه وظایفی دارند و چه کرده‌اند؟

وظیفۀ جوانان و نوجوانان نسبت به آخرین سفیر آسمانی چیست؟ و چه موانعی در برابر انجام وظیفۀ آنان قرار دارد؟

وظیفۀ اقشار و اصناف مختلف کشورهای اسلامی در برابر این نجات‏بخش انسان و جهان چیست؟

و به تعبیری صریح «ما در قبال رسول اعظم (ص) چه کرده‌ایم؟»

نشناختن وظیفه و کوتاهی در آموزش و تبلیغِ وظایف و نیز قصور و تقصیر در ادا و انجام این وظایف دینی، نه با عشق و محبّت امت اسلامی به رسول خدا (ص) سازگار است و نه با انصاف و عقل و خرد انسانی قابل توجیه و تحلیل است و نه با آینده‌نگری و دوراندیشی برای سلامت و سعادت امت قابل پذیریش است.

در این مقاله به دو بخش از وظایف سلبی و ایجابی امت نسبت به ساحت قدس رسول اعظم (ص) اشاره می‌کنیم و بایدها و نبایدهای مرتبط با آن بزرگوار را در برابر نگاه اهل فکر و اندیشه قرار می‌دهیم.

الف. وظایف ایجابی

وظایف ایجابی ما (وظایفی که باید برای تحقق و انجام آن تلاش کرد)، عبارتند از:

1. ایمان و معرفت نسبت به پیامبر اعظم (ص)؛

2. محبّت و موّدت آن بزرگوار؛

3. اطاعت و فرمان‌بری از حضرت؛

4. تبعیت در گفتار و رفتار؛

5. دفاع از راه و رسم و آرمانهای آن حضرت؛

6. یاری و نصرت آن پیشوای اوّل؛

7. اعلام برائت از دشمنان حضرت؛

8. قبول داوری‌های آن بزرگوار؛

9. سلام و صلوات بر آن حضرت؛

10. زیارت آن بزرگوار؛

11. نشر و گسترش فکر و فرهنگ نبوی (ص)؛

12. حمایت از مسلمانان و یاران حضرت در سراسر جهان.

انجام این امور، گاهی متوقف بر زبان و گفتار است و گاهی مستلزم رفتار و عمل؛ بخشی از آنها فعالیّت فردی است و بخشی دیگر اقدام جمعی و گروهی می‏طلبد؛ اما نقطۀ مشترک در همه این است که نیاز به آگاهی، تعاون، هم‏فکری و احساس مسؤولیت جمعی و ساماندهی عواطف امت اسلامی دارد. و با غفلتها و سهل‌انگاری‌ها و تنبلی‌ها و غرب‏زدگی‌ حاکم بر زندگی ملّت و دولت، امکان‌پذیر نیست.

ب. وظایف سلبی

وظایف سلبی ما همان نبایدها است که نسبت به ساحت پیامبر (ص) باید از آنها دوری کرد.

برخوردهای جاهلانه و ظالمانه با انبیای الهی انواع و اقسام فراوان داشته که در مورد پیام‌آور اسلام (ص) ـ رسول آگاهی و آزادی و عدالت ـ با حجم بیش‏تر و انواع و دامنۀ گسترده‌تری در تاریخ و اسلام نمایان است.

قرآن کریم بسیاری از این رفتارهای نامعقول و ستم‏گرانه و جاهلانه با عموم انبیاء و رسول اعظم را برشمرده است.

1. تکذیب و دروغ شمردن؛

2. استهزاء و مسخره کردن؛

3. اتهامهای گوناگون: ساحر و شاعر و مجنون و...؛

4. اذیّت و آزار روحی و جسمی؛

5. توطئۀ قتل و تبعید و تنبیه و اعدام و ترور؛

6. محاصرۀ اقتصادی و تحریم مالی و اجتماعی؛

7. نامبارک و بدشگون شمردن و تفأّل بد؛

8. بازداشتن مردم از ارتباط با آن حضرت؛

9. نافرمانی و عصیان و لجبازی در برابر آن بزرگوار؛

10. اذیّت و آزار خویشاوندان فکری و نسبی آن حضرت.

برای اینگونه برخوردهای منفی کفّار و منافقان در قرآن شواهد فراوان وجود دارد که نیازی به فهرست کردن آیات مرتبط نیست. رنجهای پیامبر (ص) برای رهایی بشریت و فداکاری‌های آن بزرگوار به حدّی است که هر عقل و انصافی را به سپاس‏گذاری وامی‌دارد. مجموعه رهنمودهای فرهنگی، اخلاقی، سیاسی، اقتصادی و بهداشتی درمانی موجود از سخن و سیرۀ آن بزرگوار، در آنچنان اوجی قرار دارد که به خاطر هر کلام و سکوت و حرکت و سکون آن بزرگوار باید بزرگداشت و نکوداشت برپا کرد و مدام سلام و صلوات به آستان قدسی او تقدیم داشت.

گردآوری و ساماندهی و ترجمه و تفسیر و اطلاع‌رسانی و آموزش معارف نبوی (ص) به زبانهای گوناگون، رسالتی است که بر دوش حوزه‌های علوم اسلامی سنگینی می‌کند. پالایش و ترجمه و نشر سخنان رسول خدا (ص) به زبانهای گوناگون، بهترین شیوۀ تبلیغ دین است. شبهه‌زدایی از سیره و سخن آن بزرگوار با توجه به حجم گستردۀ شبهات، وظیفه‌ای اجتماعی است که همّت و همکاری تمام دولتها و ملتهای اسلامی را می‌طلبد و مبلّغان اسلام در صدر مسئولیت قرار دارند.

عشق الهی و جاذبۀ رسول گرامی (ص)

عشق به آستان بلند رسول گرامی (ص)، موتور محرّک عدالت‌خواهی و اخلاق اسلامی و نشان فطرت سالم است و هر کس پیامبر خدا را بشناسد و کارنامۀ ملکوتی او را بخواند و آرمانها و اهداف قدسی او را بفهمد، شیفتۀ گفتار و رفتار آن بزرگوار می‌شود. پیوند قلبی و علمی و پذیرش ولایت نبوی و علوی، پیش نیاز وظیفه شناسی و توفیق در انجام وظایف دینی است؛ در زیارت جامعه می‏خوانیم:

«بِمُوَالاتِكُمْ تُقْبَلُ الطَّاعَةُ الْمُفْتَرَضَةُ وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ؛[1] با قبول رهبری شما طاعت الهی مقبول می‌شود و مودّت شما فریضه الهی است.»

پیامبر گرامی (ص) در ضمن حدیثی خطاب به سلمان و ابوذر و مقداد فرموده است:

«أَنَّ مَوَدَّةَ أَهْلِ بَيْتِي مَفْرُوضَةٌ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ؛[2] براستی مودّت اهل‏بیت من بر هر زن و مرد مؤمن فریضه است.»

هر کسی قدر هدیه‌های آسمانی توحید و عبادت الهی و عدالت و آزادی از چنگ شرک و بردگی ستمگران و عدالت اجتماعی را بداند، نسبت به حق بزرگ رسول اعظم (ص) بر جامعۀ بشری اذعان و اعتراف می‌کند.

هر کس فضای جهل و فساد و بیداد جاهلیت را به یاد آورد، ارزش خدمات فرهنگی رسول آسمانی را بهتر درک می‌کند.

انسان بیش از آنکه با عقل و استدلال شیفته رسول اعظم (ص) شود، مجذوب خلق و خوی و رفتار و گفتار حیات بخش اوست.

در سوره شریفه آل‏عمران چنین می‌خوانیم: ]فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ[؛[3] «به کمک رحمت الهی با آنان (مردم) با نرمی و مهربانی برخورد کردی، و اگر خشن و سخت دل بودی از اطرافت پراکنده می‌شدند، پس آنان را ببخش و برای آنان آمرزش بخواه و در کارها با ایشان مشورت کن و چون تصمیم گرفتی، بر خدا توکل کن، زیرا خداوند متوکلان را دوست دارد.»

رسول اعظم (ص) تجلّی رحمت بیکران الهی است. تجلّی بندگی و تسلیم کامل انسان در برابر خداست.

شناخت دقیق و عمیق آن بزرگوار، راهکار «هدایت نظری و عملی» انسانهاست.

پیامبر گرامی آینۀ جلال و جمال الهی است و تمام معارف و نیازهای زندگی را می‌توان در پرتو او مشاهده کرد و بدست آورد.

برکات و انوار هدایت‌گر رسول گرامی (ص) مخصوص عصر حیات و حضور نیست.

اطاعت از پیامبر گرامی مخصوص دوران زندگی خود آن بزرگوار نیست، تا قیام قیامت هر مسلمانی موظف به معرفت و اطاعت و تسلیم در برابر رهنمودهای نبوی و بهره‌گیری از پیامهای قرآن و سنت است.

روح مقدس رسول گرامی (ص) هم اکنون هم شاهد اوضاع دردناک و غم‏بار جامعۀ بشری و رنجهای مسلمانان است و پیامهای قرآن و سنت امروز هم راهکار رهایی مسلمین از جهل و فقر و بیداد و اختلاف است.

آزار و ایذاء رسول گرامی (ص) یک گناه کبیره و بزرگ است و مخصوص زمان حیات آن بزرگوار نیست، امروز هم گناهی نابخشودنی است. در آیه 57 سوره احزاب چنین آمده است: ]إِنَّ الَّذينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهيناً[؛ «آنان که خدا و پیامبر او را آزار می‌دهند، در دنیا و آخرت مورد لعن الهی قرار می‌گیرند و برای آنان در آخرت عذابی خوارکننده است.»

این آیه فقط اذیّت و آزار تاریخی و گذشته و رفتار نادرست مشرکان و منافقان عصر نبوی را یادآور نمی‌شود، بلکه شامل هرگونه رفتار رنج‌بار توسط هر شخص و نهاد و دولت و ملت و در هر زمینه فرهنگی و اقتصادی و سیاسی می‌شود. هر کاری که به تضعیف اسلام و مسلمین و اقتدار کفر و شرک جهانی بیانجامد آزار رسول الله (ص) است. و هر تلاشی که در جهت حاکمیت خدا و قوانین الهی باشد و مردم را در «اندیشه و عمل» به توحید و عدالت و عبادت الهی نزدیک کند، روح قدسی رسول اکرم را شاد می‌کند.

روح ملکوتی رسول خدا (ص)، شاهد و ناظر رفتار تک تک فرزندان اسلام و بلکه جامعۀ بشری است. سیاستهای ما، برنامه‌های ما، مواضع ما، عملکرد ما و هر گونه اقدام ارزشی و ضد ارزشی جامعه بشری در منظر و دیدرس رسول اعظم الهی است.

]وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلى‏ عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ[.[4]

رسول اعظم (ص) همیشه شاهد و ناظر رفتار و گفتار و اخلاق و اندیشه‌های ما و عملکرد ملتها و دولتهاست؛ اگر با این نگاه در سالگرد رحلت رسول گرامی (ص) برای زندگی خویش برنامه‏ریزی و ارزیابی کنیم و گزارش کار خویش را برای رسول مهربانی ارسال کنیم، به‏شدت احساس کوتاهی و شرمندگی خواهیم کرد و این دعا را با عمق روح بر زبان می‌آوریم که «یَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ وَ دِينِ نَبِيِّكَ وَ وَلِيِّكَ وَ لَا تُزِغْ قَلْبِي بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنِي وَ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّاب‏.»[5]

پیامبر گرامی در تمام زندگی دغدغه ایمان به خدا و زندگی ایمانی و بیم سلطۀ طاغوت داشت و هنگام رفتن به بستر خواب هم از سلطۀ طاغوتها و لغزشهای خواب و بیداری به او پناه می‌برد!

امام صادق (ع) به یکی از حاضران در محضرش فرمود: «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ إِذَا آوَى إِلَى فِرَاشِهِ؟ قُلْتُ: بَلَى قَالَ: كَانَ يَقْرَأُ آيَةَ الْكُرْسِیِّ وَ يَقُولُ بِسْمِ اللَّهِ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَ كَفَرْتُ بِالطَّاغُوتِ اللَّهُمَّ احْفَظْنِي فِي‏ مَنَامِي وَ فِي يَقَظَتِي‏؛[6] آیا شما را از روش پیامبر (ص) وقتی به بستر خواب می‌رفت، آگاه نسازم؟ گفتم: آری، فرمود: وقتی رسول خدا به بستر می‌رفت، آیة الکرسی را می‌خواند و چنین می‌گفت: بسم الله، آمنت بالله و کفرت بالطاغوت اللهم احفظنی فی منافی و یقظتی؛ به نام خدا، بخدا ایمان آوردم و به طاغوت کفر ورزیدم، خدایا در خواب و بیداری نگهبانم باش.»

تکرار همیشگی آیة الکرسی هنگام خواب و تلاوت این گونه دعاها، نشان می‌دهد که همۀ مسلمانان به ویژه سران دنیای اسلام، باید دغدغۀ ایمان خویش و بیم سلطۀ طاغوت داشته باشند و خواب و بیداری را با این اندیشه‌ها سپری کنند.

بزرگ‏ترین نگرانی‌های رسول اعظم (ص)، امیرالمؤمنین علی (ع) و دیگر پیشوایان اسلام و عالمانی همچون امام خمینی!، سلطۀ استکبار و بیدادگران جهانی و شیاطین نفسانی بر بندگان خدا بود. پذیرش مبانی و قوانین و روشهای آنان در کشورهای اسلامی، نوعی ارتداد و ارتجاع از عقاید دینی، فقه اسلامی و اخلاق و آئین محمدی است.

]وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى‏ أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى‏ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرينَ‏[.[7]

_________________________________________________

[1]. من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1413ق، ج2، ص616.

[2]. بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، داراحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403ق، ج22، ص315.

[3]. آل عمران / 159.

[4]. «و بگو: [هر كارى مى‏خواهيد] بكنيد، كه به زودى خدا و پيامبر او و مؤمنان در كردار شما خواهند نگريست، و به زودى به سوى داناى نهان و آشكار بازگردانيده مى‏شويد؛ پس شما را به آنچه انجام مى‏داديد آگاه خواهد كرد.» توبه/105.

[5]. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، محدث نوری، مؤسسه آل‏البیت(، قم، چاپ اول، 1408ق، ج6، ص300.

[6]. البرهان فی تفسیر القرآن، سید هاشم بحرانی، مؤسسه بعثت، قم، چاپ اول، 1374ش، ج1، ص527.

[7]. آل عمران / 144.

برچسب‌ها: 
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.